Hàng loạt vụ việc bị xử lý và khởi tố gần đây cho thấy xâm phạm bản quyền trên YouTube, TikTok và mạng xã hội không còn là chuyện nhỏ. Rủi ro pháp lý giờ không chỉ dành cho các hãng giải trí lớn mà đã mở rộng tới cả nhà sáng tạo nội dung, người bán hàng online và những người nghĩ rằng mình chỉ đang "đăng cho vui".
Điều đáng chú ý là phần lớn vụ việc xâm phạm bản quyền hiện nay không còn nằm ở câu chuyện "có được hát bài hát đó hay không", mà nằm ở phạm vi khai thác nội dung sau buổi biểu diễn.
Đây cũng là điểm mà rất nhiều cá nhân và doanh nghiệp hiện nay đang hiểu chưa đầy đủ, đặc biệt trong bối cảnh ranh giới giữa biểu diễn, giải trí và kinh doanh trên môi trường số ngày càng bị xóa nhòa.
Về bản chất pháp lý, biểu diễn trực tiếp trên sân khấu và khai thác nội dung trên YouTube, TikTok hoặc mạng xã hội là hai hành vi hoàn toàn khác nhau.
Quyền biểu diễn chỉ cho phép sử dụng tác phẩm trong phạm vi buổi diễn cụ thể, trong khi việc ghi hình và phát hành lên internet lại phát sinh thêm nhiều lớp quyền pháp lý độc lập như quyền sao chép, quyền định hình bản ghi và quyền truyền đạt tác phẩm tới công chúng trên môi trường mạng.
Nói cách khác, việc "được biểu diễn" không đồng nghĩa đương nhiên với việc "được khai thác online", và chính sự nhầm lẫn này đang khiến rất nhiều cá nhân, doanh nghiệp hoặc đơn vị tổ chức nội dung rơi vào rủi ro mà không nhận ra.
Trong môi trường số hiện nay, chỉ riêng việc tạo ra một file video chứa bài hát và lưu trữ file đó trên hệ thống máy chủ của YouTube, TikTok hoặc Facebook cũng đã có thể được xem là một hình thức sao chép kỹ thuật số theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ.
Khi video tiếp tục được đăng tải công khai trên internet, hành vi này lại phát sinh thêm quyền truyền đạt tác phẩm tới công chúng, đồng thời mở ra khả năng khai thác thương mại kéo dài thông qua doanh thu quảng cáo, tăng lượt xem hoặc xây dựng thương hiệu cá nhân.
Chính vì vậy, một video đăng trên YouTube hiện nay không còn được nhìn nhận đơn thuần là "đăng lại một buổi biểu diễn", mà về bản chất đã trở thành một tài sản nội dung có khả năng tạo ra giá trị kinh tế lâu dài.
Rất nhiều người hiện nay vẫn nghĩ rằng họ chỉ đang sử dụng âm nhạc để giải trí hoặc minh họa cho nội dung cá nhân, trong khi về bản chất họ đang khai thác một loại tài sản trí tuệ có khả năng tạo ra giá trị thương mại rất lớn.
Đáng chú ý, cấu trúc quyền trên môi trường số hiện nay cũng phức tạp hơn rất nhiều so với biểu diễn sân khấu truyền thống.
Nếu trong một buổi biểu diễn trực tiếp, mối quan hệ pháp lý thường chỉ xoay quanh nhạc sĩ, ca sĩ và đơn vị tổ chức chương trình, thì khi nội dung xuất hiện trên YouTube hoặc TikTok, hệ thống quyền có thể mở rộng thêm tới chủ sở hữu bản ghi âm, chủ sở hữu bản ghi hình, đơn vị sản xuất nội dung, công ty quản lý nghệ sĩ, đơn vị vận hành kênh nội dung và cả nền tảng phân phối số.
Đối với TikTok và các nền tảng mạng xã hội, đây đang là một "vùng xám pháp lý" mà rất nhiều người dùng vô tình bước vào mỗi ngày. Không ít người có thói quen ghép nhạc vào video bán hàng, clip giải trí hoặc nội dung thương hiệu mà không hề biết ai là chủ sở hữu thực sự của bài hát, trong khi việc một ca khúc xuất hiện sẵn trên nền tảng không đồng nghĩa người dùng được toàn quyền khai thác trong mọi mục đích.
Trong nhiều trường hợp, YouTube, TikTok hoặc Facebook chỉ ký các thỏa thuận bản quyền nhằm cho phép người dùng sử dụng thư viện âm nhạc trong phạm vi cá nhân hoặc giải trí thông thường.
Tuy nhiên, khi nội dung được sử dụng nhằm quảng bá thương hiệu, tăng tương tác bán hàng, nhận tài trợ hoặc kiếm tiền quảng cáo, người dùng hoàn toàn có thể đã vượt ra ngoài phạm vi cấp phép tiêu chuẩn mà nền tảng cho phép.
Điều đáng chú ý là khái niệm "thương mại hóa" trên internet hiện nay được hiểu rất rộng. Chỉ cần việc sử dụng âm nhạc giúp một kênh tăng lượt xem, tăng tương tác, thu hút người theo dõi hoặc phục vụ hoạt động kinh doanh gián tiếp thì nội dung đó vẫn có thể bị xem là khai thác vì mục đích thương mại.
Đây cũng là lý do rất nhiều nội dung tưởng như chỉ "đăng cho vui" nhưng trên thực tế lại đang tạo ra giá trị kinh tế rất lớn.
Không gian mạng không làm bản quyền biến mất. Nó chỉ khiến việc vi phạm trở nên dễ dàng hơn.
Tin Gốc: Thanh Niên
