Từng là loài cây mọc hoang quen thuộc ở các vùng quê Việt Nam, tầm bóp nay lại trở thành một mặt hàng có giá trị cao tại thị trường châu Âu, khiến nhiều người bất ngờ về loại quả dân dã này.
Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, cây tầm bóp (còn gọi là thù lù, lồng đèn hay bùm bụp) vốn phân bố rộng rãi ở Việt Nam, thường mọc hoang ven ruộng, bờ vườn và gắn liền với ký ức tuổi thơ của nhiều thế hệ nông thôn. Quả của cây có lớp vỏ mỏng bao bọc bên ngoài, tạo hình như một chiếc đèn lồng nhỏ rất đặc trưng.
Điều thú vị là ở nhiều quốc gia châu Âu, loại quả dân dã này lại được bày bán trong siêu thị với mức giá khá cao. Tại Anh, quả tầm bóp có thể dao động từ khoảng 12,5 đến 20 bảng/kg (tương đương 450.000-700.000 đồng), thậm chí đắt hơn nhiều loại trái cây phổ biến như táo, nho hay dâu tây, và có thời điểm còn vượt cả giá một số loại trái cây nhập khẩu cao cấp.
Khoảng năm 2017, hình ảnh tầm bóp được bày bán trong siêu thị Nhật Bản đã gây chú ý lớn trên mạng xã hội. Tại một siêu thị ở tỉnh Tokushima, một khay tầm bóp 100g được bán với giá khoảng 338 yên (tương đương 70.000 đồng), mức giá này khiến nhiều người bất ngờ khi so với hình ảnh “cây dại không mất tiền mua” ở Việt Nam.
Không chỉ được bán tươi, tại Nhật Bản và một số quốc gia khác, tầm bóp còn được đóng gói cẩn thận dưới dạng sấy khô hoặc chế biến, bày bán như một sản phẩm cao cấp. Người tiêu dùng thường sử dụng loại quả này như thực phẩm hỗ trợ sức khỏe hoặc trong chế độ ăn kiêng.
Không chỉ có giá trị thương mại, tầm bóp còn được xem là một dược liệu quen thuộc trong y học cổ truyền. Theo Đông y, cây có tính mát, vị hơi đắng, lành tính và có thể sử dụng toàn bộ các bộ phận từ thân, lá đến quả. Dược tính của cây được cho là giúp thanh nhiệt, lợi thấp, tiêu đờm, giảm ho, hỗ trợ tiêu viêm và làm mềm các khối cứng trong cơ thể.
Trong thực tế dân gian, rau và quả tầm bóp thường được dùng để hỗ trợ điều trị các chứng ho kéo dài, viêm họng, đờm nhiều. Nhờ khả năng thanh nhiệt, giải độc, loại cây này còn được ứng dụng trong hỗ trợ cải thiện các vấn đề về mụn nhọt và viêm da.
Ở góc nhìn hiện đại, nhiều nghiên cứu quốc tế cũng ghi nhận tiềm năng sinh học của cây tầm bóp. Các công trình tại University of Houston và National Cheng Kung University đã phát hiện trong cây có các hợp chất như physalin và physagulin, được đánh giá có khả năng hỗ trợ tăng cường miễn dịch, kháng viêm và tiềm năng ức chế một số tế bào ung thư, đồng thời hỗ trợ kiểm soát đường huyết.
Về dinh dưỡng, quả tầm bóp chứa nhiều chất xơ, protein, đường tự nhiên, cùng hàm lượng vitamin C dồi dào và các khoáng chất thiết yếu như sắt, kẽm, magie, canxi và phốt pho. Nhờ đó, việc bổ sung loại quả này trong khẩu phần ăn có thể góp phần tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ phòng ngừa tình trạng thiếu vitamin C, vốn có thể dẫn đến bệnh scorbut với các biểu hiện như chảy máu chân răng hay chậm lành vết thương.
Mặc dù quả tầm bóp tố nhưng các chuyên gia y tế cũng khuyến cáo không phải ai cũng nên sử dụng tầm bóp. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, người có cơ địa dị ứng với thảo mộc, hoặc từng phản ứng với các loại cây họ cà nên thận trọng khi dùng để đảm bảo an toàn.
Da heo được cấu tạo chủ yếu từ collagen, một dạng protein tạo nên mạng lưới liên kết dày và có khả năng giữ nước cao. Chính đặc tính này khiến da vừa dẻo, vừa "ngậm ẩm".
Khi gặp nhiệt, collagen co rút lại. Nếu độ ẩm không được kiểm soát, lớp da sẽ nhanh chóng trở nên dai và khô cứng, tạo thành một lớp vỏ kín giữ toàn bộ hơi nước bên trong. Đây là lý do bì không thể nổ, dù nhiệt độ đủ cao.
"Vũ khí bí mật" giúp nổ bì hiệu quả
Để bì có thể nổ, lớp collagen cần được làm yếu và tạo điều kiện cho hơi nước thoát ra. Ba thao tác quen thuộc trong chế biến thực chất tương ứng với ba cơ chế khác nhau:
Xăm da tạo đường thoát hơi: Các lỗ xăm li ti đóng vai trò như những "ống dẫn" để hơi nước thoát ra khi gặp nhiệt. Lỗ càng dày và nông, áp suất phân bố càng đều, giúp bì nổ đồng loạt. Nếu đâm quá sâu vào lớp mỡ, mỡ chảy ra sẽ bít kín các đường thoát này, khiến bì bị ỉu.
Phết giấm làm yếu liên kết collagen: Axit acetic trong giấm tác động nhẹ lên bề mặt da, làm đứt một phần liên kết trong mạng collagen. Lớp ngoài cùng vì thế mất độ đàn hồi, trở nên "giòn" hơn khi gặp nhiệt, dễ bị tách và phồng lên.
Rải muối giúp kéo ẩm ra khỏi bề mặt: Muối tạo ra chênh lệch nồng độ, giúp hút phần nước còn lại trên da. Khi bề mặt càng khô, nhiệt độ có thể tăng nhanh hơn, tạo điều kiện cho quá trình hóa hơi diễn ra mạnh và dứt điểm. Da càng khô ráo bao nhiêu, khả năng nổ giòn càng cao bấy nhiêu.
Cơ chế "nổ bì" - áp suất từ bên trong
Sau khi xử lý, lớp da trở nên khô và yếu hơn. Lúc này, phần nước còn lại bên dưới lớp collagen đóng vai trò quyết định.
Khi nhiệt độ vượt ngưỡng cao (trên 200°C), lượng nước này nhanh chóng chuyển sang thể hơi. Thể tích tăng đột ngột tạo ra áp suất lớn từ bên trong, đẩy lớp da phồng lên thành các bong bóng nhỏ.
Những bong bóng này tiếp tục bị nhiệt làm khô và cố định cấu trúc, tạo nên lớp bì xốp, giòn và có tiếng nổ đặc trưng.
Ba nguyên tắc quyết định thành công
Luộc sơ để "định hình" da: Việc úp phần da xuống nước nóng luộc trong vài phút giúp collagen bắt đầu biến tính, da căng và phẳng hơn. Đây là bước chuẩn bị giúp việc xăm và nướng sau đó hiệu quả hơn.
Làm khô hoàn toàn trước khi nướng: Độ ẩm là yếu tố cản trở lớn nhất. Nếu da còn ướt, nước sẽ hấp thụ nhiệt và làm chậm quá trình tăng nhiệt bề mặt. Vì vậy, cần hong khô hoặc để tủ lạnh nhiều giờ để da đạt trạng thái khô ráo.
Nướng hai giai đoạn để kiểm soát nhiệt: Giai đoạn đầu ở mức nhiệt vừa giúp thịt chín và mỡ thoát ra. Giai đoạn sau tăng nhiệt cao, tập trung vào bề mặt da để kích hoạt quá trình hóa hơi và "nổ bì".
Ba chỉ quay giòn bì không phụ thuộc vào một mẹo đơn lẻ, mà là kết quả của việc kiểm soát đồng thời độ ẩm, cấu trúc và nhiệt lượng. Hiểu đúng cơ chế này, người nội trợ có thể chủ động điều chỉnh từng bước, thay vì phụ thuộc vào may rủi của lò nướng hay công thức.
Nằm ở ngoài khơi vịnh Alexandria, New York, Mỹ có một hòn đảo đặc biệt với tên gọi Just Room Enough (Nghĩa là vừa đủ rộng). Nó nằm trên dòng sông Saint Lawrence, nhỏ đến nỗi nếu nhìn từ trên máy bay, có khi sẽ chẳng ai nhận ra đây là một hòn đảo. Theo Sách kỷ lục Guiness, Just Room Enough hiện là hòn đảo nhỏ nhất thế giới có sự sống.
Trên hòn đảo Just Room Enough chỉ có 1 ngôi nhà, 1 cây xanh. Diện tích vỏn vẹn 310m2 dành cho một hòn đảo thoạt nghe thấy thật khó tin, nhưng nó hoàn toàn là sự thật. Theo quy ước quốc tế thì những bài đất nổi trên một vùng nước mệnh mông sẽ được tính là một hòn đảo thuộc quần đảo Thousand Islands. Tuy nhiên, nó cần đáp ứng yêu cầu: Có ít nhất 1 cây xanh sinh tồn và quanh năm ở trên mặt nước.
Năm 1950, hòn đảo được một gia đình giàu có họ Sizeland mua lại có ý định làm nơi nghỉ dưỡng rồi tận dụng hết đất trống để xây nhà, trồng cây và đặt tên là Hub. Tuy nhiên về sau nó được đổi tên thành Just Room Enough. Mục đích của gia đình này là kiếm một nơi nghỉ dưỡng, xây nhà, trồng cây hưởng thụ sự bình yên. Nhưng họ không ngờ rằng hòn đảo đã trở thành một địa điểm thu hút khách du lịch được quốc tế công nhận.
Theo quy ước, những bãi đất nổi trên một vùng nước mênh mông sẽ được tính là một hòn đảo thuộc quần đảo Thousand Islands nếu như đáp ứng yêu cầu quanh năm ở trên mặt nước và có ít nhất một cây xanh sinh tồn. Tuy nhiên, cây cuối cùng trên đảo đã chết, gia đình Sizeland phải tận dụng đất trống để trồng một cái cây khác.
Mong ước của gia đình Sizeland về một căn nhà riêng tư, có không gian thoáng đãng để thư giãn vào cuối tuần dường như rất khó trở thành hiện thực. Ngôi nhà và hòn đảo nhanh chóng trở thành một điểm du lịch vãn cảnh hấp dẫn khách du lịch và được ghi vào sách kỷ lục Guiness với danh hiệu hòn đảo nhỏ nhất thế giới có tồn tại sự sống.
Tờ Washington Post từng ghi lại rằng, nếu ghé thăm hòn đảo, du khách phải thật cẩn thận vì "chỉ cần đi lệch một bước, bạn sẽ thấy mình đang bơi".
Hiện, ngoài 1 ngôi nhà và 1 cái cây, Just Room Enough hiện nay được chủ nhân cải tạo thêm một bãi biển mini cát trắng và vài chiếc ghế dùng để nằm sưởi nắng, ngắm cảnh.
Một bé trai 5 tuổi ở làng Mesoyi, huyện Talun, tỉnh Pekalongan, Indonesia, đã tử vong sau khi bị rắn cạp nia cắn trong lúc ngủ. Nạn nhân được đưa đến bệnh viện cấp cứu nhưng không thể cứu sống được.
Theo thông tin từ detikJateng vào ngày 6/7, tên viết tắt của nạn nhân là MKA. Vụ việc xảy ra vào khoảng 1h ngày 5/7, khi nạn nhân đang ngủ trong phòng khách cùng với bà của mình.
Trưởng công an huyện Talun, Thanh tra Heru, cho biết nạn nhân đã được đưa đến bệnh viện, nhưng không thể cứu sống được.
"Một đứa trẻ đã tử vong sau khi bị rắn cắn. Bé được đưa đến bệnh viện nhưng sau đó đã qua đời. Nạn nhân đã được chôn cất", ông Heru cho biết.
Ngoài ra, ông Andri Kurniawan, thư ký làng Mesoyi, cho biết nhà của nạn nhân nằm trong khu dân cư, giáp với khu vườn của một cư dân khác. Cho đến nay, đây được coi là trường hợp tử vong do rắn cắn đầu tiên tại làng Mesoyi.
Trong khi đó, chú của nạn nhân, ông Yanto, cho biết trước khi vụ việc xảy ra, gia đình đã phát hiện một con rắn bò vào nhà. Con rắn được cho là đang săn một con thằn lằn, nhưng con mồi đã kịp thời trốn thoát.
Họ nghi ngờ con rắn sau đó đã di chuyển vào phòng khách, nơi nạn nhân đang ngủ. Nạn nhân được cho là đã vô tình chạm vào con rắn khi đang ngủ, dẫn đến việc bị cắn vào chân.
