Đầu tháng 4, chị Nguyễn Thị Ca, 41 tuổi, quê Thanh Hóa đưa con trai út Trịnh Ngọc Dương trở lại Bệnh viện Nhi Trung ương vì viêm phổi. Hơn 4 tuổi, nặng 19 kg, cao 110 cm, bé Dương chỉ có nhận thức tương đương trẻ ba tháng, mọi sinh hoạt tại chỗ và ăn qua ống thông dạ dày.
Dương mang di chứng não từ khi lọt lòng. Năm 2021, bé chào đời mổ cấp cứu ở tuần thai 35. Ngày thứ tám sau sinh, Dương bú chậm, ngủ li bì, sau đó rơi vào hôn mê và phải thở máy. Ban đầu, bệnh nhi được chẩn đoán viêm phế quản phổi, nhiễm trùng sơ sinh. Sau 6 ngày điều trị không tiến triển, bé được chuyển ra Bệnh viện Nhi Trung ương. Kết quả xét nghiệm tại đây cho thấy chỉ số NH3 trong máu cao gấp 10 lần bình thường. Bệnh nhi phải lọc máu gấp.
Dương được chẩn đoán mắc rối loạn chuyển hóa chu trình ure, thể Citrullin typ 1. Đây là bệnh hiếm khiến cơ thể không thể dung nạp chất đạm. Nếu lượng đạm vượt mức, độc tố tích tụ gây ngộ độc não và dẫn đến hôn mê. Do phát hiện và điều trị chuyên sâu muộn, cậu bé bị tổn thương não nghiêm trọng.
Sự kết hợp giữa bệnh hiếm và di chứng bại não khiến quá trình chăm sóc Dương trở nên phức tạp. Cậu bé thường gồng cứng cơ, trào ngược dạ dày dẫn đến viêm đường hô hấp. Từ tháng 5/2024, sau nhiều đợt sốc nhiễm khuẩn khiến phản xạ nhai nuốt suy giảm, gia đình phải cho con ăn hoàn toàn qua ống thông dạ dày.
Thực đơn của Dương được kiểm soát chặt chẽ. Khẩu phần đạm mỗi ngày tối đa 25 gram, tương đương một thìa thịt, cá, hoặc một lòng trắng trứng. Ngoài loại sữa chuyên biệt, chị Ca dùng cân tiểu ly để đong đếm lượng thức ăn. Chị loại bỏ hoàn toàn nhóm rau họ đậu, rau ngót, rau muống, rau dền vì khó định lượng hàm lượng đạm thực vật.
“Thức ăn nạp vào chỉ là một biến số. Quá trình chăm sóc cần chú ý quan sát vì con dễ sặc, hô hấp kém và bệnh có thể trở nặng bất cứ lúc nào”, chị Ca nói.
Nỗi sợ lớn nhất với người mẹ là những chuyến xe cấp cứu trong đêm, chạy hơn 3 tiếng từ quê ra Hà Nội. Có lần 1h sáng hai mẹ con lao đến phòng cấp cứu, người cậu bé tím ngắt. Bác sĩ giục làm thủ tục nhập viện để hệ thống nhận tên, nhưng đi một mình, chị không biết xoay xở ra sao, đành nhờ điều dưỡng trông giúp. “Tôi chạy như tên lửa đi đóng tiền. Lúc quay lại, thằng bé không thấy mẹ nên gồng cứng người, hư cả lọn ven vừa lấy”, chị kể.
Người mẹ đã nhiều lần giành giật con từ lằn ranh sinh tử, đặc biệt là hai đợt sốc nhiễm khuẩn vào tháng 9/2024 và tháng 4/2025. Ở khoa Hồi sức cấp cứu, có những thời điểm bé cận kề suy đa tạng. Bác sĩ từng khuyên gia đình chuẩn bị phương án đưa con về, nhưng chị Ca quyết định tiếp tục duy trì điều trị. Chừng một tuần sau, cậu bé cai được máy thở.
Sau những đợt nằm viện 30-40 ngày, thấy người mẹ gầy rộc, bác sĩ khuyên chị gọi người nhà lên thay. Đáp lại chỉ là nụ cười gượng: “Nhà cháu không còn ai cả, cháu cố được”.
Chị không dám gọi chồng, bởi ở quê, anh Trịnh Văn Đệ (42 tuổi, thợ cơ khí) đang cáng đáng toàn bộ kinh tế và chăm hai con lớn. Mỗi tháng, chi phí sữa chuyên biệt, thuốc nội tiết và thần kinh cho Dương khoảng 8-10 triệu đồng. Sữa và thuốc đặc trị phải nhờ các hội nhóm bệnh hiếm đặt mua từ Mỹ, riêng tiền sữa đã khoảng 3,5 triệu đồng. Nếu con nhập viện, chi phí sẽ đội lên. Những đợt điều trị dài ngày, gia đình trông chờ vào phiếu hỗ trợ ăn và viện phí từ Phòng Công tác xã hội, phần lớn còn lại anh Đệ xoay xở vay mượn khắp nơi.
Áp lực công việc khiến anh Đệ mắc bệnh hắc võng mạc, đối diện nguy cơ mù lòa nếu căng thẳng kéo dài. Nhưng anh không thể nghỉ ngơi.
Gia đình đối mặt thêm thử thách khi con gái thứ hai, Hạnh Như (10 tuổi), mắc chứng Tic hỗn hợp và hội chứng tăng động giảm chú ý. Bé có biểu hiện co giật cơ và phát âm vô thức. Nguyên nhân một phần do môi trường sống thiếu vắng sự đồng hành thường xuyên của cha mẹ trong thời gian đưa em út đi chữa bệnh. Quá trình uống thuốc của Như thường xuyên bị gián đoạn do gia đình phải ưu tiên tài chính chữa trị cho Dương.
Khi chăm con tại bệnh viện, có những ngày chị Ca phải bế bé Dương liên tục 20 tiếng để hạn chế tình trạng nôn trớ. Dù gian nan, người mẹ này vẫn chăm con và yêu con như thể ngày mai là ngày cuối. “Con đến bên mình là cái duyên, sống được ngày nào, vợ chồng tôi sẽ hết lòng vì con đến ngày ấy”, chị nói.
Cô Vương Nhiên Nhiên (Wang Ranran, 24 tuổi, sống tại thành phố Thái An, tỉnh Sơn Đông, Trung Quốc) và chồng sắp cưới Trương Hi Thụy đã yêu nhau suốt 6 năm. Sau khi đăng ký kết hôn vào cuối năm ngoái, cả hai dự định tổ chức hôn lễ vào ngày 25/4, theo SCMP.
Tháng 1 năm nay, Vương bị đau họng và nghĩ chỉ là cảm lạnh thông thường. Cô cùng vị hôn phu đến một phòng khám gần nhà để thăm khám. Sau vài phút tư vấn, một nữ nhân viên kê đơn và tiêm thuốc cho cô.
Chỉ vài phút sau mũi tiêm, cô Vương xuất hiện các triệu chứng bất thường như tê lưỡi, nôn mửa và khó thở. Tình trạng nhanh chóng chuyển biến xấu. Khi xe cấp cứu tới nơi, cô đã rơi vào trạng thái sốc nguy kịch.
"Trong lúc đó, những người tại phòng khám hoàn toàn bối rối và không có bất kỳ biện pháp cấp cứu hiệu quả nào", anh Trương cho biết.
Tại bệnh viện, bác sĩ chẩn đoán cô Vương bị suy hô hấp, nhiều khả năng do sốc phản vệ. Dù đã được cấp cứu, não của cô vẫn bị thiếu oxy trong khoảng 4 phút, dẫn đến tổn thương nghiêm trọng. Cô rơi vào trạng thái hôn mê kéo dài.
"Vợ chưa cưới của tôi bị hôn mê, chi phí điều trị hơn 700.000 nhân dân tệ (khoảng 2,7 tỷ đồng). Chúng tôi phải thay phiên nhau chăm sóc. Thật vô cùng khó khăn", anh Trương cho biết.
May mắn, sau hơn 3 tháng hôn mê, dấu hiệu tích cực đầu tiên đã xuất hiện. Ngày 23/4, cô Vương mở mắt, nhận biết được xung quanh và mỉm cười với vị hôn phu, dù vẫn chưa thể nói chuyện hay cử động.
Anh Trương bật khóc, đôi mắt đẫm lệ. Anh nói: "Cuối cùng thì đôi mắt sáng đẹp của em đã có sức sống. Khi em khoác lên mình chiếc váy cưới, anh vẫn ở đó để làm đám cưới cùng em".
Gia đình cô Vương đã trình báo vụ việc và nhờ đến sự hỗ trợ pháp lý. Kết quả điều tra cho thấy, người trực tiếp tiêm thuốc không phải là nhân viên y tế, trong khi người ký đơn thuốc cũng không có giấy phép hành nghề.
Đến tháng 4/2026, phòng khám này đã đóng cửa. Người phụ nữ liên quan đã đưa cho gia đình cô Vương 200.000 nhân dân tệ (hơn 770 triệu đồng) rồi biến mất không rõ tung tích, SCMP đưa tin mới đây.
Vụ việc hiện vẫn đang được cơ quan chức năng tiếp tục điều tra, trong khi mức bồi thường cuối cùng và phán quyết pháp lý vẫn chưa được đưa ra. Câu chuyện đã thu hút sự quan tâm lớn trên mạng xã hội Trung Quốc, với nhiều lời chúc phúc gửi tới cặp đôi.
Đười ươi Tapanuli (Pongo tapanuliensis) được xem là loài linh trưởng lớn hiếm nhất thế giới với khoảng 800 cá thể hoặc ít hơn.
Được công bố là loài mới vào năm 2017, song đười ươi Tapanuli lại có lịch sử tiến hóa lâu đời nhất trong số các loài đười ươi, tách biệt khỏi tổ tiên chung cách đây 3,4 triệu năm. Chúng mang những đặc điểm độc đáo: lông đầu xoăn, má phẳng và thói quen ăn các loài cây ít gặp – giúp phân biệt hoàn toàn với họ hàng ở Sumatra và Borneo.
Sự suy giảm môi trường sống, phân mảnh rừng và săn bắt trái phép đã khiến số lượng loài giảm mạnh trong những thập kỷ gần đây. Loài vượn người hiếm nhất thế giới này đang được bảo vệ bởi nhiều tổ chức quốc tế và chính phủ Indonesia, nổi bật trong số đó là WWF (Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên), Tổ chức Đười ươi Quốc tế (OFI), Borneo Nature Foundation...
Đáng chú ý, vào tháng 10 năm ngoái, các nhà nghiên cứu Indonesia đã phát hiện sự tồn tại của quần thể đười ươi Tapanuli tại vùng đầm lầy than bùn Lumut Maju, cách khu vực từng được cho là nơi sinh sống duy nhất của loài này ở rừng Batang Toru, tỉnh Bắc Sumatra (Indonesia), 32km.
Cuối tháng 9/2025, nhóm nghiên cứu của Tổ chức Bảo tồn đười ươi Sumatra (YOSL-OIC) đã đi bộ nhiều giờ qua thảm thực vật rậm rạp để quan sát và ghi hình được một con đười ươi mẹ và con non trong khu rừng thứ sinh gần làng Lumut Maju ở huyện Trung Tapanuli, Bắc Sumatra.
Đây là lần đầu tiên ghi nhận sự xuất hiện của đười ươi Tapanuli ở khu vực giáp ranh Ấn Độ Dương này.
Từ năm 2022, Lumut Maju đã thu hút sự chú ý khi cư dân thông báo có đười ươi Tapanuli xuất hiện. Ban đầu, Nhóm phản ứng xung đột người - đười ươi (HOCRU) chỉ ghi nhận 5 tổ đười ươi, song không phát hiện cá thể nào.
Một năm sau, trong đợt khảo sát lại trên diện tích 1.234 ha rừng than bùn, nhóm phát hiện có 17 tổ mới, trong đó có tổ "cấp 1" – tức là tổ đang hoạt động. Ông Rio Ardi, quản lý nghiên cứu của YOSL-OIC, cho biết nhóm nghiên cứu xác định đó là tổ của đười ươi sinh sống ổn định.
Từ năm 2023 đến đầu năm 2025, các nhóm khảo sát của YOSL-OIC và Cơ quan Bảo tồn Thiên nhiên Bắc Sumatra (BKSDA) tiếp tục thu thập mẫu phân, gửi phân tích ADN tại phòng thí nghiệm ở ngoại ô Jakarta. Kết quả cho thấy các mẫu này thuộc loài đười ươi Tapanuli, chứ không phải đười ươi Sumatra (Pongo abelii) như dự đoán trước đó.
Phát hiện này giúp mở rộng phạm vi phân bố đã biết của loài này, trước đây được cho là chỉ giới hạn ở vùng Batang Toru.
Theo YOSL-OIC, phát hiện cung cấp thông tin quan trọng cho các chiến lược bảo tồn, nhấn mạnh tầm quan trọng của các khu rừng đầm lầy than bùn như môi trường sống tiềm năng cho loài đười ươi đang bị đe dọa nghiêm trọng này.
Tuy nhiên, môi trường sống tại Lumut Maju không nằm trong khu bảo tồn của Indonesia, lại đang bị thu hẹp nhanh do khai hoang và mở rộng đồn điền dầu cọ.
Năm 2025, diện tích rừng còn chưa đến 1.000 ha, đe dọa nghiêm trọng môi trường sống của đười ươi. Các chuyên gia cho rằng việc kết nối hoặc di dời các cá thể đến Batang Toru - khu rừng lớn và được bảo vệ hơn - có thể là giải pháp dài hạn nhằm duy trì tính đa dạng di truyền của loài.
Theo nhà nghiên cứu Wanda Kuswanda, làm việc tại Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới quốc gia Indonesia (BRIN), bảo tồn thành công đười ươi Tapanuli đòi hỏi "sự chung sống bền vững" giữa con người và loài linh trưởng này - nơi nhu cầu sinh tồn và sinh kế cần được cân bằng trong cùng một hệ sinh thái.
Theo quy hoạch sử dụng đất tỉnh Bắc Sumatra tầm nhìn đến năm 2037, rừng Batang Toru rộng khoảng 241.000 ha, trong đó hơn 50% là rừng được bảo vệ. Tuy nhiên, các dự án thủy điện, khai thác vàng, nông nghiệp, mở đường và định cư mới đang tiếp tục chia cắt sinh cảnh.
Phát hiện quần thể đười ươi tại Lumut Maju tuy nhỏ bé song được coi là tia hy vọng cuối cùng cho việc mở rộng vùng phân bổ, đồng thời là bằng chứng quý giá cho nghiên cứu di truyền và hành vi. Nếu nhóm đười ươi này mang đặc điểm di truyền riêng biệt, chúng có thể trở thành nguồn gen quan trọng cho tương lai của cả loài. Tuy nhiên, điều đó chỉ có ý nghĩa nếu rừng than bùn Lumut Maju còn tồn tại. Ông Rio Ardi cảnh báo, chỉ vài năm nữa, nếu nạn phá rừng không dừng lại, những "ngôi nhà than bùn" của đười ươi Tapanuli sẽ chỉ còn lại trong các báo cáo khoa học.
Tháng 4/2021, Trúc Ly, quê Gia Lai, cùng mẹ đặt tour du lịch 5 ngày với hành trình Hà Nội - Hà Giang - Cao Bằng. Khi gần hết cung Hà Giang, lịch trình thay đổi do đoàn không đủ khách. Hai mẹ con phải quay lại Hà Nội, chờ một đêm để ghép đoàn lên Cao Bằng. "Lúc đó tôi mệt vì say xe, có ý định bỏ cuộc", Ly, 26 tuổi, kể.
Cùng thời điểm đó, gia đình Hoàng Đạt từ TP HCM ghép vào tour này sau khi kết thúc chuyến đi Sa Pa. "Nhà tôi vốn quen đi tự túc, nhưng do mẹ muốn đi tour nên cả nhà đổi kế hoạch", Đạt, 27 tuổi, cho biết.
Sáng ngày khởi hành, cả đoàn phải chờ 30 phút vì Đạt trả phòng muộn. Lên xe, chỗ ngồi Ly nhờ tài xế giữ trước đã bị gia đình Đạt tranh mất. Ly đành xuống băng ghế cuối. Thấy Đạt bước lên xe sau cùng, cô gái sinh năm 2000 mang tâm lý khó chịu.
Trong đoàn hơn 20 người chỉ Ly và Đạt là hai thành viên độc thân nên thường xuyên bị ghép đôi. Cô gái Gia Lai liên tục phải đi chung với Đạt, từ việc chèo thuyền ở hồ Ba Bể đến vị trí bàn ăn.
Đêm cuối hành trình, Đạt uống say. Bố mẹ anh nhờ Ly trông chừng để đi dạo. Ly hỗ trợ quan sát và đưa anh về phòng.
Trở về sau chuyến đi, gia đình hai bên duy trì liên lạc. Hai bà mẹ trạc tuổi nhau nên nhanh chóng thân thiết. Riêng bố Đạt ấn tượng với Trúc Ly vì rất chu đáo, quan tâm người lớn tuổi trong chuyến đi. Ông thường xuyên hỏi thăm việc tốt nghiệp của cô và dặn dò: "Chừng nào con vào Sài Gòn nhớ báo anh Đạt ra đón".
Cuối năm 2021, đợt giãn cách xã hội kết thúc, Trúc Ly vào TP HCM làm việc. Một người quen trong chuyến đi Cao Bằng rủ cô chơi bóng chày và nhờ Đạt đi đón. Trong vai trò tài xế, Đạt có dịp trò chuyện nhiều hơn với Ly. Sự quan tâm của Ly khi đường ngập nước cùng tính cách hướng ngoại trên sân bóng khiến anh thay đổi cái nhìn.
Đạt lấy cớ đưa đón Ly đi làm mỗi ngày để tiếp cận. Một tháng sau, anh ngỏ lời hẹn hò và được cô đồng ý. Tuy nhiên, vì từng "nhìn nhau đã thấy ghét", đôi trẻ đành giấu nhẹm chuyện hẹn hò vì xấu hổ.
Dịp Tết Nguyên đán 2022, Đạt bí mật mua vé máy bay lên Gia Lai thăm bạn gái, nói dối gia đình là đi Đà Lạt. Khi chuyện tình cảm bị phát hiện, bố mẹ Đạt ủng hộ và thường xuyên giục con trai đưa bạn gái về nhà. "Cứ mỗi lúc tôi muốn nhờ mẹ việc gì, mẹ lại ra điều kiện phải dẫn Ly về nhà", Đạt kể.
Năm 2023, bố mẹ Đạt lên Gia Lai thăm nhà Ly và cùng đi du lịch Phan Thiết. Một ngày sau chuyến đi, bố Ly đột ngột qua đời do đột quỵ.
Gần 5h chiều, mưa trắng trời TP HCM. Không còn chuyến bay, xe khách cũng gần kín chỗ. Trong lúc Ly mất phương hướng, Đạt cùng ba mình gọi hàng chục cuộc điện thoại khắp các nhà xe. Vừa chốt được hai chỗ trống sát giờ khởi hành, Đạt kéo Ly lao ra bến xe, mà không kịp chuẩn bị áo mưa.
Về đến Gia Lai, chàng trai túc trực lo liệu suốt ba ngày tang lễ. Ba mẹ anh cũng đáp chuyến bay sớm nhất, thuê khách sạn gần nhà Ly để mỗi sáng phụ giúp gia đình tiếp khách đến tối muộn.
Sự ra đi của bố khiến Ly ảnh hưởng tâm lý trong thời gian dài. "Trước đây, bác trai hay nhắc nhở tôi Ly là con út, được bác bao bọc. Ngày bác đi, tôi tự nhủ từ nay mình phải thay bác làm chỗ dựa cho Ly", Đạt chia sẻ.
Sự vững chãi của Đạt đã dần giúp Ly bình tâm trở lại. Cô cũng nhận ra bạn trai đã rũ bỏ hình ảnh "cậu ấm" được gia đình bao bọc. Anh chăm chỉ làm việc và thu vén chi tiêu. Tháng 11/2024, Đạt bí mật lên kế hoạch cầu hôn tại Nhật Bản, đúng thời điểm núi Phú Sĩ ngập trong tuyết trắng và lá phong chuyển đỏ. Một năm sau, anh đưa cô trở lại chụp ảnh cưới.
Trong tiệc cưới, Ly thiết kế một không gian riêng dọc lối đi để tưởng nhớ người cha quá cố. Tại đây, ban tổ chức đặt một lá thư thay lời cha gửi gắm đến hai con, cạnh lá thư Đạt viết cho bố vợ. Góc nhỏ cùng câu chuyện tình yêu đi lên từ "oan gia" của đôi trẻ đã lấy đi nước mắt của nhiều khách mời. Nếu hôm ấy tour không bị tách, Ly bỏ cuộc giữa chừng vì say xe, hay Đạt không tới muộn rồi vô tình chiếm mất chỗ ngồi, cả hai có lẽ đã đi ngang qua đời nhau.
"Duyên phận thật kỳ diệu. Người tôi ghét nhất chuyến đi lại thành chồng tôi", Ly nói.
