Ngày 23/10/2025, một cường kích OA-1K Block 1 của không quân Mỹ phải hạ cánh khẩn cấp xuống cánh đồng gần thành phố Oklahoma khi đang bay huấn luyện. Phi cơ suýt quệt vào ôtô đang lưu thông, sau đó va phải hai cột điện rồi gây ra đám cháy nhỏ trên bãi cỏ. Tổ lái hai người thoát ra ngoài an toàn.
Ủy ban Điều tra Tai nạn (AIB) thuộc không quân Mỹ hôm 29/6 công bố báo cáo điều tra, trong đó kết luận sự cố là do phi công “đóng nhầm van cấp nhiên liệu cho động cơ, thay vì van thùng dầu trong thân”.
Van thùng dầu trong thân cho phép phi công lựa chọn lấy nhiên liệu từ khoang chứa ở thân hoặc cánh khi bay, trong khi van cấp nhiên liệu động cơ sẽ ngắt hoàn toàn nguồn cung dầu đến động cơ nhằm dập lửa hoặc đề phòng cháy nổ khi xảy ra sự cố.
Vào ngày xảy ra tai nạn, chiếc OA-1K xuất phát từ sân bay quốc tế Will Rogers. Học viên phi công ngồi buồng trước là quân nhân tại ngũ, ngồi buồng sau là nhà thầu dân sự đóng vai trò huấn luyện viên. Sau khi cất cánh, phi cơ duy trì độ cao khoảng 1.000 m và bắt đầu tiến hành kiểm tra trong giai đoạn bay hành trình.
Trong quá trình này, huấn luyện viên yêu cầu học viên mở van thùng nhiên liệu trong thân để kiểm tra chức năng hệ thống. “Tuy nhiên, học viên lại vô tình xoay cần điều khiển van cấp nhiên liệu cho động cơ sang vị trí ngắt, thay vì gạt cần điều khiển van thùng nhiên liệu sang vị trí mở”, báo cáo có đoạn.
Thao tác này làm gián đoạn dòng nhiên liệu đến động cơ, khiến chiếc OA-1K bị chết máy trên không. Phi công học viên nhận ra sai lầm sau khoảng 4-5 giây và mở lại van, nhưng không thông báo cho huấn luyện viên khi đó đang cầm lái để ứng phó sự cố.
Các nhà điều tra lưu ý cần điều khiển van nhiên liệu động cơ và van thùng nhiên liệu được sơn màu khác nhau để phân biệt, nhưng chỉ nằm cách nhau khoảng 12 cm. Trên biến thể OA-1K Block 1, cần ga ở tay trái phi công cũng được làm to hơn biến thể Block 0, khiến nó che khuất cần điều khiển van thùng nhiên liệu.
“Học viên phi công nhầm cần điều khiển khi thực hiện quá trình kiểm tra và vô tình ngắt nhiên liệu cho động cơ. Người này sau đó lại nhìn sang phía bên kia buồng lái để xử lý sự cố liên lạc”, AIB cho hay.
AIB xác định hàng loạt yếu tố con người góp phần gây ra tai nạn, trong đó có quá tải công việc. Khi cất cánh và lấy độ cao, học viên phải thực hiện nhiều nhiệm vụ như liên lạc với mặt đất, kích hoạt chế độ lái tự động, kiểm tra hệ thống và khắc phục sự cố điện đàm với huấn luyện viên.
“Vấn đề liên lạc làm trầm trọng thêm tình hình. Học viên không báo cho huấn luyện viên về trục trặc điện đàm, cũng như việc mở lại van nhiên liệu động cơ sau khi đóng nhầm. Kết quả là huấn luyện viên không hiểu chính xác nguyên nhân làm chiếc OA-1K chết máy”, AIB cho biết.
Kết luận điều tra cho thấy tổ bay ưu tiên can thiệp vào hệ thống cấp nhiên liệu, phát tín hiệu khẩn nguy và chuẩn bị hạ cánh khẩn cấp, thay vì thực hiện Quy trình Hành động Thiết yếu (CAP) được xây dựng cho kịch bản khởi động lại động cơ. Họ cũng không điều chỉnh góc lá cánh quạt để giảm lực cản và tăng tối đa tầm bay trong lúc khắc phục sự cố.
“Máy bay lúc đó ở độ cao khoảng 700 m, đủ để thực hiện những quy trình ứng phó như vậy”, AIB cho hay.
Sự cố khiến chiếc OA-1K bị hư hỏng nặng đến mức không thể sửa chữa và bị loại biên, với thiệt hại ước tính 17,9 triệu USD.
Cường kích hạng nhẹ OA-1K được chế tạo theo đơn đặt hàng của Bộ tư lệnh Tác chiến Đặc biệt Mỹ (SOCOM) để làm nhiệm vụ trinh sát và tấn công mặt đất, dựa trên cơ sở máy bay nông nghiệp Air Tractor AT-802.
Mỗi máy bay có giá xuất xưởng ước tính 15-17 triệu USD. Tuy nhiên, chi phí thực tế có thể lên tới 27-40 triệu USD mỗi chiếc nếu tính cả hợp đồng dài hạn với nhà sản xuất, trong đó có bảo đảm phụ tùng, lắp đặt thiết bị bí mật và các gói bảo dưỡng, duy trì hoạt động kéo dài nhiều năm.
OA-1K có tốc độ tối đa gần 400 km/h khi không mang vũ khí, tốc độ hành trình 330 km/h, tầm bay hơn 2.400 km. Phi cơ được trang bị 10 giá treo để mang tên lửa AGM-114 Hellfire, rocket dẫn đường laser APKWS và bom dẫn đường GBU-12 Paveway II.
Tính tới tháng 5, nhà sản xuất L3Harris đã chế tạo tổng cộng 18 chiếc OA-1K.
Thống đốc vùng Moscow Andrey Vorobyov xác nhận một trẻ 6 tháng tuổi đã thiệt mạng trong cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine vào vùng Moscow rạng sáng 30/6, đồng thời cho biết 3 người khác đã được kéo ra từ đống đổ nát của một tòa nhà dân cư.
Ông Vorobyov cho biết máy bay không người lái của Ukraine đã rơi xuống thị trấn Yegoryevsk, cách Moscow khoảng 110km về phía đông nam.
“Trong đêm, do một vụ rơi máy bay không người lái ở Yegoryevsk, một ngôi nhà đã bốc cháy. Nhiều người bị mắc kẹt dưới đống đổ nát”, ông cho biết thêm.
Theo ông Vorobyov, cuộc tấn công ở Yegoryevsk là một phần của đợt tập kích quy mô lớn của Ukraine, trong đó hệ thống phòng không đã đánh chặn 61 máy bay không người lái của Ukraine trên khắp vùng Moscow, chủ yếu ở khu vực phía nam.
Thống đốc nói thêm rằng cuộc tấn công bằng máy bay không người lái khác đã làm hư hại một tòa nhà hành chính ở Dubna, cách thủ đô 100km về phía bắc, trong khi một máy bay không người lái khác đã tấn công một ngôi nhà ở làng Fateyevo, phía đông Moscow, nhưng không có thương vong trong cả hai trường hợp.
Cùng ngày, Bộ Quốc phòng Nga cho biết các đơn vị phòng không của Nga đã đánh chặn 419 máy bay không người lái của Ukraine trên khắp đất nước trong đêm.
Ukraine đã tăng cường các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái tầm xa vào sâu lãnh thổ Nga trong những tháng gần đây, thường nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng trọng yếu cũng như các tòa nhà dân cư.
Kể từ giữa tháng 6, Ukraine đã tiến hành một loạt các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái quy mô lớn nhắm vào Moscow và các vùng lân cận. Chính quyền Nga tuyên bố đã chặn được 60 máy bay không người lái gần thủ đô vào ngày 16/6, 76 chiếc vào ngày 19/6, 84 chiếc vào ngày 22/6 và 47 chiếc vào ngày 26/6.
Cuộc tấn công lớn nhất diễn ra vào ngày 18/6, khi các hệ thống phòng không Nga đã bắn hạ 194 máy bay không người lái nhắm vào thủ đô. Cuộc tấn công đã gây ra sự gián đoạn lớn trên toàn mạng lưới hàng không của Moscow, với 527 chuyến bay bị trì hoãn hoặc hủy bỏ.
Ukraine ngày càng triển khai nhiều hơn máy bay không người lái tự sản xuất để tấn công các mục tiêu sâu bên trong lãnh thổ Nga và các khu vực do Moscow kiểm soát ở Ukraine, đặc biệt là các cơ sở liên quan đến lọc dầu, hậu cần và sản xuất quốc phòng.
Ukraine cho biết các cuộc tấn công nhằm mục đích làm suy yếu khả năng duy trì chiến dịch quân sự của Nga và giảm doanh thu từ lĩnh vực năng lượng, nguồn thu giúp tài trợ cho chiến dịch quân sự tại Ukraine.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuần trước đã phê duyệt một kế hoạch của Cơ quan An ninh Quốc gia Ukraine (SBU) nhằm phát động một chiến dịch kéo dài 40 ngày gây sức ép buộc Nga phải chấm dứt xung đột.
Trong khi đó, Moscow cho rằng việc Ukraine gần đây gia tăng các cuộc tấn công vào hạ tầng Nga là phản ứng với thực tế “tình hình tại mặt trận đang xấu đi nhanh chóng đối với Ukraine”.
"Tiền đồn ở al-Nukhaib chỉ là cơ sở duy nhất bị phát hiện tới nay", nghị sĩ Iraq Hassan Fadaam cho biết hôm 17/5, đề cập đến căn cứ mà Wall Street Journal nhắc đến trước đó 8 ngày.
New York Times cùng ngày dẫn lời các quan chức Iraq giấu tên xác nhận sự tồn tại của căn cứ thứ hai ở khu vực sa mạc phía tây, song không cung cấp vị trí cụ thể. Một quan chức địa phương nói rằng Israel đã bí mật xây dựng căn cứ bí mật trên lãnh thổ Iraq từ cuối năm 2024 để chuẩn bị cho xung đột trong tương lai.
Cơ sở của Israel gần thị trấn al-Nukhaib suýt bị lộ hồi đầu tháng 3 khi Awad al-Shammari, người chăn cừu 29 tuổi, phát hiện hoạt động bất thường và báo cáo cho bộ chỉ huy quân sự trong khu vực về "binh sĩ, trực thăng và lều trại tập trung quanh một đường băng".
3 nhân chứng nói xe của al-Shammari bị một trực thăng truy đuổi và liên tục nã đạn tới khi phương tiện dừng lại. Amir al-Shammari, em họ của Awad al-Shammari, cho biết đã tìm người thân trong hai ngày trước khi gặp những người chứng kiến cái chết của anh.
"Họ thông báo rằng một xe bán tải bị cháy rụi giống hệt xe của Awad, nhưng không ai dám tiếp cận. Khi đến nơi, chúng tôi thấy chiếc xe và thi thể cháy rụi bên trong", Amir kể lại.
Một ngày sau khi Amir al-Shammari thông báo về hoạt động quân sự, Bộ chỉ huy Tác chiến Liên hợp của quân đội Iraq điều động đơn vị trinh sát tới hiện trường. Khi tới nơi, đơn vị này bị tấn công và phải rút lui sau khi một binh sĩ thiệt mạng, hai người bị thương và hai xe cơ giới bị phá hủy.
Các quan chức an ninh Iraq cố gắng tìm hiểu chuyện gì đã xảy ra. Nỗ lực của họ liên tục bị cản trở bởi các chỉ huy quân sự, những người nói rằng đây không phải vấn đề nghiêm trọng, theo hai quan chức cấp cao.
Bộ chỉ huy Tác chiến Liên hợp quân đội Iraq cũng công khai thông báo binh sĩ nước này bị "lực lượng nước ngoài" tấn công và khiến nại lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
Tướng Abdul-Amir Yarallah, Tham mưu trưởng lực lượng vũ trang Iraq, đã gọi cho đại diện quân đội Mỹ. "Quân đội Mỹ tuyên bố đây không phải là lực lượng của họ. Do đó, chúng tôi nhận định đây là quân đội Israel", tướng Ali al-Hamdani, lãnh đạo Bộ tư lệnh Tây Euphrates, cho biết.
Căn cứ Israel ở al-Nukhaib không còn hoạt động, chưa rõ tình trạng của cơ sở còn lại.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chưa bình luận về thông tin trên.
Thông tin về các tiền đồn Israel tại Iraq hé lộ cách mà nước này có thể không kích đối thủ Iran ở cách xa 1.600 km. Căn cứ tại Iraq cho phép các đơn vị Israel áp sát chiến trường hơn, rút ngắn thời gian phản ứng và bổ sung phương án xâm nhập lãnh thổ đối phương.
Ramzy Mardini, người sáng lập công ty tư vấn rủi ro Geopol Labs có trụ sở tại Trung Đông, cho rằng những tiền đồn này đặt ra nguy cơ lớn đối với vị thế cân bằng của Iraq, vốn đã lung lay trong xung đột.
"Hợp tác với Mỹ hiện nay có thể bị Iran coi là liên minh với Israel. Nếu xung đột tiếp diễn, điều này có thể trở thành lý do để Iran can thiệp quân sự trực tiếp hơn nữa vào Iraq, cũng như là cớ để các nhóm dân quân do Tehran hậu thuẫn từ chối giải giáp", ông nói.
Tại họp báo thường kỳ ngày 4-6, trả lời đề nghị cho biết quan điểm của Việt Nam trước các phát biểu gần đây của phía Trung Quốc và Hà Lan liên quan đến hoạt động của tàu De Ruyter (Hà Lan) tại khu vực quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng nêu rõ:
"Như đã nhiều lần khẳng định, Việt Nam có đầy đủ chứng cứ lịch sử và cơ sở pháp lý để khẳng định chủ quyền của Việt Nam với quần đảo Hoàng Sa, phù hợp với luật pháp quốc tế. Việt Nam đề nghị các nước khác tôn trọng thực tế này.
Với tư cách là quốc gia thành viên của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982, là quốc gia ven Biển Đông, Việt Nam luôn tôn trọng quyền tự do hàng hải, hàng không của các quốc gia ở Biển Đông phù hợp với các quy định của luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982".
Hôm 27-5, quân đội Trung Quốc tuyên bố đã xua đuổi tàu De Ruyter của Hà Lan ở vùng biển Hoàng Sa trên Biển Đông.
Phía Hà Lan khẳng định tàu này đang đi qua Biển Đông và hoạt động đúng với luật pháp quốc tế.
