Mô tả về hệ thống này, Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định nó sẽ “không thua kém” Starlink của tỷ phú Mỹ Elon Musk và “thậm chí có thể vượt trội ở một số khía cạnh”.
Cụm vệ tinh này, mang tên Rassvet, là trung tâm trong nỗ lực của Moscow nhằm xây dựng một hạ tầng không gian độc lập để củng cố chủ quyền quốc gia, tăng cường năng lực tác chiến bằng UAV và duy trì kết nối của Nga trong bối cảnh chịu sức ép từ phương Tây.
Được phát triển bởi công ty hàng không vũ trụ tư nhân Nga Bureau 1440, thuộc tập đoàn IKS Holding, chương trình Rassvet ra mắt vào năm 2023 với 3 vệ tinh thử nghiệm, tiếp theo là một sứ mệnh thử nghiệm thứ 2 vào năm 2024. Tháng 3 vừa qua, Bureau 1440 đã triển khai lô vệ tinh thương mại đầu tiên gồm 16 chiếc.
Các vệ tinh này hoạt động như các trạm 5G, được kết nối với nhau bằng liên lạc laser và có thể truyền dữ liệu với tốc độ lên tới 1Gbit/s cùng độ trễ tối đa 70 mili giây.
Mẫu Rassvet-3 mới nhất được cho là nặng khoảng 370kg, lớn hơn đáng kể so với các mẫu thử nghiệm năm 2023 và 2024. Tổng chi phí của dự án được ước tính khoảng 515 tỷ rúp (khoảng 7 tỷ USD).
Khác với Starlink, Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800km thay vì 450-480 km. Cách tiếp cận này giúp cân bằng giữa số lượng vệ tinh cần thiết với tuổi thọ và vùng phủ sóng của chúng.
Theo RocketLaunch.Live, trang web theo dõi các vụ phóng không gian, lô thứ 2 gồm 16 vệ tinh Rassvet-3 dự kiến được phóng từ sân bay vũ trụ Plesetsk ở miền bắc Nga bằng tên lửa Soyuz-2.
Nga dự kiến có 156 vệ tinh Rassvet trên quỹ đạo vào cuối năm 2026 và tăng con số này lên khoảng 900 vệ tinh vào năm 2035.
Tuy nhiên, quá trình triển khai không hoàn toàn suôn sẻ. Một trong các vệ tinh được phóng hồi tháng 3, được gọi là Object 4, đã gặp sự cố động cơ đẩy và cháy rụi trong khí quyển ngày 6 tháng 6. Bureau 1440 xác nhận tổn thất này nhưng nhấn mạnh rằng năng lực của toàn bộ chòm vệ tinh không bị ảnh hưởng.
Đầu tháng này, Tổng thống Putin xác nhận Moscow đang phát triển các UAV tấn công hạng nặng sử dụng hệ thống điều khiển qua vệ tinh. Các UAV điều khiển bằng vệ tinh rất khó bị gây nhiễu bởi tác chiến điện tử, bởi Rassvet dựa trên mạng 5G phi mặt đất với các chùm sóng vô tuyến tập trung cao phát từ không gian.
Điều này tương tự cách Ukraine sử dụng Starlink để điều phối các cuộc tấn công bằng UAV, trao đổi dữ liệu theo thời gian thực và chống lại các biện pháp gây nhiễu.
Nhiều báo cáo cho rằng quân đội Nga cũng từng sử dụng các thiết bị đầu cuối Starlink trên chiến trường. Tuy nhiên, Moscow khẳng định không có bất kỳ lô hàng Starlink chính thức nào được chuyển tới Nga. Tháng 2, SpaceX đã hành động theo yêu cầu của chính phủ Ukraine nhằm ngăn chặn việc Nga sử dụng các thiết bị đó.
Ngoài ứng dụng quân sự, Rassvet có tiềm năng trở thành hạ tầng thiết yếu đối với một quốc gia quá rộng lớn để có thể phủ kín hoàn toàn bằng cáp quang hoặc trạm phát sóng di động.
Các tháp viễn thông đặc biệt gặp khó khăn tại những vùng thảo nguyên và lãnh nguyên, nơi băng đang tan chảy khiến nền đất dịch chuyển. Vùng phủ sóng vệ tinh có thể đặc biệt hữu ích đối với những khu vực xa xôi nhưng có tầm quan trọng chiến lược như Bắc Cực và Viễn Đông Nga.
Mặc dù truyền thông phương Tây và cả Giám đốc Roscosmos Dmitry Bakanov đều mô tả Rassvet là đối thủ của Starlink, 2 hệ thống có triết lý thiết kế khác nhau.
Starlink dựa vào hàng nghìn vệ tinh nhỏ hoạt động ở độ cao khoảng 450-480km, trong khi Rassvet hoạt động ở độ cao khoảng 800km. Điều đó cho phép ít vệ tinh hơn vẫn bao phủ được diện tích lớn hơn, nhưng độ trễ cũng cao hơn phần nào.
SpaceX tập trung vùng phủ sóng Starlink vào các khu vực đông dân cư và có giá trị thương mại cao nhất thế giới, trong khi không cung cấp dịch vụ tại Nga và nhiều khu vực ở châu Phi, châu Á.
Ngược lại, Rassvet được thiết kế để cung cấp vùng phủ ổn định cho Bắc Cực, Siberia, Crimea và Viễn Đông Nga.
Cả hai hệ thống đều có thể kết nối trực tiếp với điện thoại di động thông thường mà không cần phần cứng bổ sung, nhưng chòm vệ tinh của Nga hoàn toàn dựa trên kiến trúc 5G thế hệ mới.
Ông Shelobkov nhấn mạnh rằng Bureau 1440 không cố gắng sao chép Starlink và toàn bộ các linh kiện, hệ thống quan trọng của vệ tinh đều được công ty tự phát triển trong nước.
Rassvet có thể không sánh được với Starlink về số lượng vệ tinh, nhưng điều đó không phải mục tiêu chính. Đối với Moscow, chòm vệ tinh này không nhằm cạnh tranh thương mại với Starlink mà là một công cụ kết nối chiến lược, độc lập.
"Rõ ràng là các nhóm thù địch được tổ chức tốt đang lợi dụng biên giới mở và những lý tưởng toàn cầu hóa liên quan. Các nền văn hóa ngoại lai càng phát triển và các chính sách hiện nay của châu Âu duy trì càng lâu thì chủ nghĩa khủng bố càng được củng cố", theo chiến lược. Đến chiều qua chưa có phản ứng từ phía châu Âu.
Chiến lược mới cũng nhằm loại bỏ "các thành phần cực đoan cánh tả bạo lực" và đặt các băng nhóm ma túy ở châu Mỹ vào trung tâm của nỗ lực chống khủng bố. Mỹ tuyên bố sẽ "ưu tiên việc nhanh chóng xác định và vô hiệu hóa các nhóm chính trị bạo lực có hệ tư tưởng chống Mỹ, ủng hộ người chuyển giới một cách cực đoan và theo chủ nghĩa vô chính phủ".
FSB cho biết thiết bị của các nhà ngoại giao, chính trị gia, quan chức cấp cao và nhà báo Nga đã bị xâm nhập, giúp tình báo nước ngoài thu thập lượng lớn dữ liệu, theo đài RT.
Các thiết bị bị xâm nhập thông qua cái gọi là zero-day, tức lỗ hổng an ninh trong phần mềm mà các nhà phát triển chưa biết được.
Cũng theo FSB, tình báo phương Tây trước đây khó có thể nào xử lý được lượng thông tin lớn như vậy nhưng nhờ trí tuệ nhân tạo (AI), họ có thể phân tích lượng thông tin đó trong vòng vài phút.
Cơ quan Nga cho biết đã bắt đầu điều tra từ năm 2023 sau khi nhóm chuyên gia của hãng an ninh mạng Kaspersky Lab phát hiện hoạt động bất thường trong mạng lưới các thiết bị Apple của nhân viên.
FSB không nêu rõ quốc gia nào đã tấn công thiết bị của các quan chức nước này. Apple chưa bình luận về thông tin nêu trên.
Theo đài RT, Mỹ đã phát triển cơ sở hạ tầng gián điệp mạng trong nhiều thập niên, đặc biệt là kể từ khi thông qua Đạo luật Patriot năm 2001. Được ban hành sau vụ tấn công ngày 11.9.2001, đạo luật này đã trao cho các cơ quan tình báo Mỹ quyền hạn rộng lớn để yêu cầu thông tin từ các công ty công nghệ thông tin với lý do an ninh quốc gia.
Các hoạt động giám sát của Washington không chỉ giới hạn ở các quốc gia đối thủ. Năm 2013, Mỹ bị phát hiện đang nghe lén Thủ tướng Đức lúc bấy giờ là bà Angela Merkel.
Phát ngôn viên hải quân Mỹ ngày 24/5 cho biết quân chủng này đang thực hiện chiến lược đa hướng nhằm đảm bảo nguồn cung điện ổn định, liên tục cho các căn cứ, qua đó duy trì khả năng khôi phục nguồn năng lượng và duy trì nhiệm vụ.
"Một trong những nỗ lực trong chiến lược này là sử dụng tàu sân bay hạt nhân lớp Ford để cấp điện cho cơ sở trên bờ, nhằm chứng minh năng lực đáp ứng nhu cầu cấp thiết và quan trọng cho nhiệm vụ. Cuộc thử nghiệm dự kiến diễn ra tại quân cảng Norfolk", người này cho hay.
Kế hoạch được quyền Bộ trưởng Hải quân Mỹ Hùng Cao trình bày trong phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ ngày 14/5. Ông cho biết một tàu sân bay sẽ cung cấp điện cho căn cứ hải quân Norfolk "vào mùa hè này", song không tiết lộ thông tin về chiến hạm cụ thể.
USS Gerald R. Ford là chiếc duy nhất thuộc lớp tàu sân bay Ford trong biên chế hải quân Mỹ, chiếc thứ hai là USS John F. Kennedy đang thử nghiệm trên biển và chưa được bàn giao. USS Gerald R. Ford trở về căn cứ Norfolk hồi giữa tháng sau 326 ngày làm nhiệm vụ, kết thúc đợt triển khai dài nhất của một tàu sân bay Mỹ trong hàng chục năm qua.
"Các siêu tàu sân bay Mỹ thực chất là những thành phố nổi với hàng nghìn thành viên thủy thủ đoàn và các phi đoàn phối thuộc. Chúng có nhu cầu tiêu thụ điện khổng lồ", biên tập viên Joseph Trevithick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone cho biết.
Mỗi tàu sân bay lớp Ford có hai lò phản ứng hạt nhân A1B với công suất được giữ bí mật, ước tính mạnh hơn 25% so với lò A4W trên lớp Nimitz. Trevithick nhận định hai lò A1B có tổng công suất 1.400 MW, chỉ bằng một phần nhỏ công suất của lò phản ứng trong các nhà máy điện hạt nhân ở Mỹ.
"Biến chiến hạm Ford và các tàu sân bay khác trong tương lai thành nhà máy điện hạt nhân nổi, phục vụ căn cứ lớn như Norfolk có thể trở thành phương án dự phòng hữu ích, đề phòng trường hợp nguồn điện bị gián đoạn", Trevithick nhận định.
Năng lực này có thể mở ra những phương án tác chiến mới, khi quân đội Mỹ tập trung vào khái niệm phân tán lực lượng trên khu vực rộng lớn. Theo đó, nhiều đơn vị có thể được triển khai đến tiền tuyến, những nơi có hạ tầng cấp điện hạn chế.
Ngoài ra, biến tàu sân bay thành nhà máy điện nổi sẽ trở nên hữu ích trong các hoạt động phi tác chiến ở trong nước và nước ngoài, trong đó có nhiệm vụ cứu trợ thiên tai. Khôi phục nguồn điện thường là yếu tố quan trọng trong hoạt động này, giúp tái lập dịch vụ y tế và phục vụ nhu cầu thiết yếu khác.
Tuy nhiên, ý tưởng biến tàu sân bay thành nhà máy điện nổi cũng đối mặt nhiều thách thức về tính khả thi, trong đó có vấn đề chiến hạm neo đậu tại cảng dễ tổn thương hơn khi hoạt động ngoài khơi.
"Tàu sân bay là mục tiêu giá trị cao trong mọi cuộc xung đột. Cần có lực lượng bảo vệ đáng kể khi dùng các chiến hạm này thay thế nguồn cung điện truyền thống, đặc biệt là với những cơ sở đã hoặc đang bị tấn công", Trevithick giải thích.
Ngoài ra, kế hoạch còn có thể ảnh hưởng đến năng lực triển khai của hải quân Mỹ, khi họ phải chật vật đáp ứng yêu cầu duy trì hoạt động với 11 siêu tàu sân bay.
Nga là quốc gia duy nhất trên thế giới đang vận hành nhà máy điện hạt nhân nổi. Cơ sở này có tên Viện sĩ Lomonosov, được hạ thủy tháng 6/2010, hoàn thiện năm 2018 và bắt đầu vận hành sau đó hai năm. Hàn Quốc đang nghiên cứu thiết kế nhà máy tương tự cơ sở của Nga.
