Trong cuộc phỏng vấn được truyền hình nhà nước Iran phát sóng ngày 17/6, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, đồng thời Trưởng đoàn đàm phán của Tehran với Washington, nhấn mạnh rằng ngoại giao không phải dấu hiệu của sự nhượng bộ, mà là một trong những mặt trận quan trọng nhất trong cuộc chiến.
“Khi bàn về đàm phán, tôi muốn nói tới ngoại giao từ vị thế sức mạnh. Có những điều chúng tôi từng muốn đạt được bằng hành động quân sự, nhưng cuối cùng làm được thông qua đàm phán, với kết quả nhiều hơn thế gấp vài lần”, ông nói.
Ông cho rằng điểm khác biệt giữa vòng đàm phán hiện nay với những giai đoạn trước là các cuộc thương lượng được hậu thuẫn bởi “lá cờ chiến thắng trên chiến trường”, điều mà cả đồng minh lẫn đối thủ đều thừa nhận.
Ông lý giải rằng chiến tranh hiện đại diễn ra đồng thời trên bốn mặt trận, gồm quân sự, lòng dân, ngoại giao và bảo đảm xã hội vận hành bình thường. Mỗi mặt trận đều góp phần vào thành quả tổng thể của Tehran trong cuộc đối đầu với Mỹ và Israel gần 4 tháng qua.
Ông Ghalibaf đặc biệt nhấn mạnh vai trò của Lebanon trong tiến trình thương lượng. Tehran kiên quyết yêu cầu bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào cũng phải bao gồm Lebanon, nơi phong trào Hezbollah là một thành viên quan trọng trong “Trục Kháng chiến” do Iran hậu thuẫn.
Chủ tịch Quốc hội Iran kể lại rằng trong giai đoạn căng thẳng nhất của tiến trình đàm phán, Israel đã tiến hành cuộc không kích nhằm vào khu Dahiyeh ở Beirut, động thái mà Tehran cho rằng nhằm phá hoại tiến trình hòa bình.
Theo ông Ghalibaf, nỗ lực đàm phán khi đó đang vô cùng gian nan. Trong đêm, khi chưa có được phản hồi từ Washington, ông đã liên lạc với các chỉ huy quân đội Iran để xác nhận khả năng sẵn sàng hành động nếu đàm phán thất bại.
“Chúng tôi đã chờ đến tận 2h sáng hôm đó và Tổng thống Mỹ Donald Trump mới đồng ý ngừng bắn không chỉ ở Dahiyeh mà còn trên toàn lãnh thổ Lebanon. Ông ấy thậm chí không thảo luận với Thủ tướng Israel về điều đó”, ông nói.
Ông cho biết khoảng 50% lực lượng Mỹ từng hiện diện trong khu vực đã được rút đi kể từ thời điểm các bên đạt được thỏa thuận sơ bộ và xem đây là minh chứng cho hiệu quả của ngoại giao. “Chúng tôi có thể chấm dứt hỏa lực ở Dahiyeh thông qua đàm phán. Đó là sức mạnh của đàm phán”, ông nói.
Ông Ghalibaf lập luận rằng mọi chiến thắng quân sự cuối cùng đều cần được chuyển hóa thành kết quả chính trị và pháp lý cụ thể thông qua ngoại giao.
“Bất kỳ cuộc chiến nào, dù kết thúc trong chiến thắng, nếu không dẫn tới một văn kiện pháp lý và chính trị ghi nhận những thành quả đó thì chúng vẫn không mang lại bất kỳ lợi ích gì”, ông nhấn mạnh.
Lãnh đạo Mỹ và Iran ngày 17/6 ký bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột tại Trung Đông. Theo thỏa thuận, Iran đồng ý pha loãng lượng uranium đã làm giàu để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ một số biện pháp trừng phạt và phong tỏa.
Nhà đàm phán Iran nhấn mạnh Tehran chỉ tuân thủ các cam kết nếu bên còn lại cũng tuân thủ nghĩa vụ của mình, theo nguyên tắc “hành động đổi lấy hành động”.
"Chúng tôi sẽ không phê chuẩn bất kỳ thỏa thuận nào cho đến khi chắc chắn rằng các quyền lợi của người dân Iran được tôn trọng... Tiêu chí duy nhất của chúng tôi là phải đạt được các kết quả cụ thể trước khi chúng tôi thực hiện các cam kết đáp lại", Chủ tịch Quốc hội và cũng là trưởng đoàn đàm phán của Iran Mohammad Bagher Ghalibaf phát biểu trên đài truyền hình quốc gia ngày 31/5.
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh New York Times và trang Axios đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chuyển cho Iran một đề xuất hòa bình mới có phần cứng rắn hơn so với các phiên bản trước đó. Tuy nhiên, chi tiết cụ thể của đề xuất này vẫn chưa được làm rõ.
Nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố các ưu tiên của ông bao gồm việc ngăn chặn Iran phát triển bất kỳ loại vũ khí hạt nhân nào và mở lại tuyến đường hàng hải Hormuz đang bị phong tỏa.
"Một sự đảm bảo duy nhất mà tôi phải có được là Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Họ đã đồng ý với điều đó, và điều này rất thú vị”, ông Trump chia sẻ trong một cuộc trả lời phỏng vấn phát sóng trên chương trình Fox News vào ngày 30/5.
Tuy nhiên, Tehran trước đó đã bày tỏ sự hoài nghi đối với những khẳng định của ông Trump, và hai bên vẫn còn khoảng cách rất lớn trong các vấn đề cốt lõi.
Theo thông tin từ hãng thông tấn Tasnim, "các cuộc trao đổi giữa Iran và Mỹ liên quan đến văn bản của một biên bản ghi nhớ tiềm năng vẫn đang tiếp diễn, khi cả hai bên đều thường xuyên đề xuất các sửa đổi”. Tasnim cho biết thêm: "Chưa có thỏa thuận nào được hoàn tất và bất kỳ thỏa thuận nào cũng có thể bị bác bỏ”.
Giới quan sát nhận định, bất kỳ sự điều chỉnh bổ sung nào đối với bản dự thảo đều có thể khiến thỏa thuận nhằm chấm dứt chính thức cuộc chiến ở Trung Đông và mở cửa trở lại eo biển Hormuz tiếp tục bị trì hoãn, sau nhiều tuần đàm phán căng thẳng với những phát ngôn gay gắt và các vụ đụng độ bạo lực lẻ tẻ.
Trước đó, Iran đã bước vào các cuộc đàm phán với Mỹ về số phận chương trình hạt nhân của mình vào tháng 2, thời điểm mà Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích và tấn công tên lửa vào Iran.
Mặc dù Tehran từ lâu luôn khẳng định chương trình hạt nhân của họ hoàn toàn phục vụ cho các mục đích dân sự, Mỹ và các đồng minh phương Tây lại nghi ngờ quốc gia này có mục tiêu phát triển vũ khí hạt nhân.
Truyền thông Iran cho biết Tehran yêu cầu Mỹ phải giải phóng khoản tài sản bị đóng băng trị giá 12 tỷ USD của Iran trước khi bước vào các cuộc đàm phán thực chất về chương trình hạt nhân. Họ đồng thời bác bỏ những bình luận trước đó của ông Trump về việc kho dự trữ uranium làm giàu của nước này sẽ bị tiêu hủy, coi tuyên bố đó là "vô căn cứ".
Tehran cũng kiên quyết yêu cầu Mỹ và Israel chấm dứt xung đột trên mọi mặt trận, bao gồm cả Li Băng.
CNN ngày 2/4 dẫn ba nguồn tin am hiểu tình hình tiết lộ các đánh giá tình báo của Mỹ gần đây cho thấy Iran vẫn duy trì năng lực tiến công đáng kể, bất chấp những tuyên bố của giới chức Mỹ và Israel trong những tuần qua.
Theo đó, Iran vẫn còn khoảng một nửa số bệ phóng tên lửa và hàng nghìn máy bay không người lái (UAV) tự sát, tương đương khoảng 50% số UAV mà nước này sở hữu, bất chấp các đợt không kích hàng ngày của Mỹ - Israel. Đánh giá tình báo của Mỹ có thể tính cả những bệ phóng hiện không thể tiếp cận, như các khẩu đội bị vùi lấp dưới lòng đất sau không kích nhưng chưa bị phá hủy.
"Rõ ràng họ vẫn đủ sức gây tàn phá nghiêm trọng trên toàn khu vực", một nguồn tin nhận định.
Ngoài ra, lượng lớn tên lửa hành trình chống hạm của Iran vẫn còn nguyên vẹn, phù hợp với thực tế là Mỹ không tập trung tấn công những khí tài phòng thủ bờ biển. Những loại tên lửa này là vũ khí then chốt giúp Iran kiểm soát hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz.
Đánh giá tình báo đưa ra bức tranh chi tiết và thận trọng hơn về năng lực của Iran, trái ngược những tuyên bố chiến thắng mà Tổng thống Donald Trump và quan chức Mỹ đưa ra. Trong bài phát biểu trước toàn quốc hôm 1/4, ông Trump tuyên bố năng lực phóng tên lửa và UAV của Iran đã bị "suy giảm đáng kể", các nhà máy vũ khí và bệ phóng "đang bị phá hủy hoàn toàn, chỉ còn lại rất ít".
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan phụ trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, tuyên bố các đơn vị nước này đã tấn công hơn 12.300 mục tiêu trong lãnh thổ Iran tính đến ngày 1/4.
Lầu Năm Góc nhiều lần nhấn mạnh sự sụt giảm về số tên lửa Iran phóng đi, thay vì lượng khí tài bị phá hủy. Trong cuộc họp báo ngày 19/3, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth khẳng định số tên lửa đạn đạo nhằm vào lực lượng Mỹ đã giảm 90% kể từ khi xung đột bắt đầu, những cuộc tập kích bằng UAV tự sát cũng giảm ở mức tương tự.
Dù vậy, Iran mỗi ngày vẫn tiến hành nhiều đợt tấn công bằng tên lửa và UAV nhằm vào Israel, các nước vùng Vịnh và căn cứ đồn trú của lực lượng Mỹ.
Quan chức quân sự Israel ước tính Iran còn 20-25% bệ phóng tên lửa đủ sức hoạt động. Con số thấp hơn nhiều so với đánh giá của tình báo Mỹ vì không tính các bệ bị vùi lấp hoặc không thể tiếp cận, theo nguồn tin am hiểu đánh giá tình báo Mỹ và một nguồn tin Israel.
Dù hải quân Iran chịu thiệt hại nặng nề, lực lượng hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn còn khoảng một nửa năng lực chiến đấu, theo các nguồn tin. Một quan chức khác nhận định IRGC vẫn còn "hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tàu nhỏ và tàu mặt nước không người lái".
Trong bài phát biểu toàn quốc, ông Trump nói chiến dịch của Mỹ có thể kết thúc trong 2-3 tuần tới. Tuy nhiên, một nguồn tin am hiểu báo cáo tình báo Mỹ nhận định mục tiêu này "không thực tế", xét đến những năng lực mà Iran vẫn sở hữu.
"Rõ ràng vẫn còn nhiều năng lực tồn tại, bao gồm các lực lượng ủy nhiệm và UAV. Iran vài ngày gần đây đã cho thấy họ vẫn có khả năng tấn công hoạt động hàng hải tại eo biển", Annika Ganzeveld, chuyên gia thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ, nhận xét.
Phản hồi về thông tin của CNN, phát ngôn viên Nhà Trắng Anna Kelly cho rằng "các nguồn tin ẩn danh đang cố công kích Tổng thống Trump và hạ thấp thành quả của quân đội Mỹ trong chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng".
"Sự thật là các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và UAV của Iran đã giảm 90%, hải quân của họ bị xóa sổ, 2/3 cơ sở sản xuất bị phá hủy hoặc hư hại. Mỹ cùng Israel đang nắm ưu thế áp đảo trên không. Iran đang bị hủy diệt về mặt quân sự và tình hình của họ ngày càng tồi tệ", bà cho hay.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cũng phủ nhận thông tin. "Quân đội Mỹ đã giáng những đòn trí mạng vào Iran. Chúng tôi đang đi trước tiến độ trong việc hoàn thành các mục tiêu quân sự, gồm phá hủy kho tên lửa và hải quân Iran, xóa sổ lực lượng ủy nhiệm và bảo đảm họ không bao giờ có được vũ khí hạt nhân", ông nói.
Phát biểu tại cuộc họp với các thành viên hội đồng tỉnh, thành phố, huyện, xã và lãnh đạo các sở, ban ngành khác nhau tại tỉnh Kampong Chhnang vào sáng nay 27.5, ông Hun Sen khẳng định luật nghĩa vụ quân sự mới của Campuchia sẽ được thực thi một cách bình đẳng. Ông nhấn mạnh rằng ngay cả các cháu của ông cũng sẽ phải đi nghĩa vụ quân sự.
Luật nghĩa vụ quân sự được ông Hun Sen ký ban hành vào ngày 23.5, sau khi được Hạ viện và Thượng viện thông qua.
Luật này gồm 8 chương và 20 điều, áp dụng cho tất cả công dân từ 18 đến 25 tuổi. Việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của phụ nữ dựa trên nguyên tắc tự nguyện.
Thời gian đi nghĩa vụ quân sự là 24 tháng kể từ ngày nhập ngũ. Trong trường hợp cần thiết, thời gian phục vụ có thể được gia hạn thêm 6 tháng, theo quyết định của chính phủ.
Bất kỳ ai trốn tránh nghĩa vụ quân sự sẽ bị phạt tù từ 6 tháng đến 2 năm và bị phạt tiền từ 1 triệu riel (hơn 6,5 triệu đồng) đến 4 triệu riel, nếu hành vi này xảy ra trong thời bình.
Nếu việc vi phạm luật nghĩa vụ quân sự mới xảy ra trong thời chiến hoặc đất nước bị lực lượng nước ngoài tấn công, người vi phạm sẽ bị phạt từ 2-5 năm tù giam và bị phạt tiền từ 4-10 triệu riel.
Năm 2006, Quốc hội Campuchia đã thông qua luật nghĩa vụ quân sự quy định người Campuchia từ 18 đến 30 tuổi phải phục vụ trong quân đội 18 tháng, dù luật này chưa được thực thi, theo AFP.
Các quan chức Campuchia cho hay luật năm 2006 không còn hoàn toàn phù hợp với nhu cầu an ninh và quốc phòng hiện tại của Campuchia. Chính phủ nước này nhấn mạnh luật mới nhằm tăng cường quốc phòng, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ và bồi dưỡng lòng yêu nước cũng như trách nhiệm công dân trong thế hệ trẻ.
