Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) đưa tàu Orion, chở phi hành đoàn Artemis II, rời bệ phóng tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy, Florida, lúc 5h35 ngày 2/4 (giờ Hà Nội). Chuyến bay làm nên lịch sử khi trở thành nhiệm vụ có người lái đầu tiên hướng tới Mặt Trăng kể từ nhiệm vụ Apollo 17 cách đây 54 năm.
Artemis II là cột mốc quan trọng trong chương trình Artemis, tạo bước đệm cho việc thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên bề mặt Mặt Trăng. Ngoài thử nghiệm công nghệ cho chương trình, chuyến bay kéo dài 10 ngày này còn thu thập dữ liệu về mức độ phơi nhiễm bức xạ, sức khỏe và khả năng hoạt động của con người ngoài quỹ đạo Trái Đất thấp, đồng thời quan sát Mặt Trăng từ góc nhìn hiếm.
Nghiên cứu về sức khỏe phi hành gia
Một thí nghiệm đáng chú ý trên tàu Orion là Phản ứng tương tự mô của phi hành gia ảo (AVATAR). Thí nghiệm sử dụng các “chip cơ quan” – mẫu mô nuôi cấy trong phòng thí nghiệm, lớn tương đương chiếc USB, chứa tế bào người sống được chỉnh sửa để hoạt động giống như cơ quan thật.
AVATAR tập trung vào mô tủy xương nuôi cấy từ tế bào thu thập trong quá trình hiến máu trước chuyến bay của các phi hành gia. Tủy xương sản sinh ra tế bào miễn dịch và máu, đồng thời đặc biệt nhạy cảm với bức xạ, do đó là mục tiêu quan trọng để đánh giá rủi ro sức khỏe trong các nhiệm vụ ngoài Trái Đất.
Sau khi nhiệm vụ Artemis II kết thúc, các nhà nghiên cứu sẽ phân tích mẫu mô ở cấp độ phân tử để đánh giá cách hàng nghìn gene phản ứng với chuyến du hành vũ trụ. Để xác định xem chúng có thể dự đoán chính xác phản ứng của con người trước căng thẳng liên quan đến vũ trụ hay không, họ cũng sẽ so sánh kết quả với dữ liệu từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) và với các mẫu sinh học thu thập từ phi hành đoàn trước và sau chuyến bay.
Nghiên cứu trước đây trên trạm ISS, vốn được từ trường Trái Đất che chắn một phần, cho thấy phi hành gia bị tiêu xương ngay cả trong chuyến bay ngắn. Các nghiên cứu tương tự có thể giúp định hướng chiến lược chăm sóc sức khỏe tốt hơn cho phi hành gia trong những nhiệm vụ dài hạn sau này.
Thử nghiệm thích nghi trong không gian sâu
Một thí nghiệm quan trọng khác là ARCHeR, hướng đến tìm hiểu cách phi hành gia thích nghi với cuộc sống trong tàu Orion khép kín. Họ sẽ đeo thiết bị trên cổ tay để theo dõi mức độ căng thẳng, sự chuyển động, giấc ngủ và khả năng nhận thức. Nhóm nghiên cứu hy vọng dữ liệu thời gian thực sẽ giúp phân tích cách hoạt động hàng ngày, sự nghỉ ngơi và môi trường giới hạn ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe và khả năng làm việc nhóm ngoài không gian.
Một nghiên cứu khác sẽ tập trung vào hệ miễn dịch. Trong suốt nhiệm vụ, các phi hành gia sẽ thu thập mẫu nước bọt bằng cách thấm chúng lên giấy chuyên dụng lưu trữ trong những cuốn sổ nhỏ – phương pháp đơn giản và cần thiết vì tàu Orion không có tủ lạnh.
Khi so sánh với các mẫu thu thập trước và sau chuyến bay, dữ liệu về nước bọt và máu sẽ cho phép nhóm nghiên cứu theo dõi thay đổi miễn dịch liên quan đến tác nhân gây căng thẳng như bức xạ và sự cô lập. Họ cũng dự định theo dõi khả năng virus “ngủ đông”, bao gồm virus liên quan đến bệnh thủy đậu và zona thần kinh, tái hoạt động trong chuyến du hành vũ trụ – hiện tượng từng xảy ra trên trạm ISS.
Đo lường bức xạ mạnh
Khác với phi hành đoàn trên trạm ISS, Artemis II sẽ bay vượt khỏi từ quyển Trái Đất, tiếp xúc với bức xạ vũ trụ nhiều hơn đáng kể. Để theo dõi rủi ro này, họ sẽ mang máy đo liều lượng bức xạ cá nhân trong túi để theo dõi mức độ tiếp xúc theo thời gian thực. Cùng với 6 cảm biến bức xạ lắp đặt trên khoang chở người của tàu Orion, chúng có thể phát hiện sự gia tăng bức xạ đột ngột, ví dụ như trong bão Mặt Trời, và cảnh báo phi hành đoàn thực hiện biện pháp bảo vệ.
Dữ liệu từ các thiết bị trên cùng với phép đo từ một số vệ tinh nhỏ mà đối tác quốc tế cung cấp sẽ giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về cách bức xạ hoạt động bên trong Orion và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.
Góc nhìn hiếm về Mặt Trăng
Khi Orion bay vòng qua phía xa Mặt Trăng (phía luôn bị khuất khi nhìn từ Trái Đất), phi hành đoàn Artemis II có khoảng ba giờ để nghiên cứu địa hình mà chưa ai khảo sát kỹ hơn suốt 50 năm qua. Dù vậy, tầm nhìn của phi hành đoàn sẽ phụ thuộc vào đường bay của Orion cũng như góc chiếu của ánh sáng Mặt Trời.
Họ sẽ dựa vào kiến thức địa chất để chụp ảnh và mô tả các cấu trúc bề mặt hình thành từ những vụ va chạm và dòng dung nham cổ xưa. Một trong những mục tiêu hấp dẫn nhất là bồn trũng Orientale – vết tích va chạm khổng có niên đại 3,8 tỷ năm, rộng khoảng 960 km, đánh dấu ranh giới giữa phía gần và phía xa Mặt Trăng nhưng nằm ngoài tầm quan sát trong thời Apollo.
Phi hành đoàn Artemis II cũng có thể chứng kiến tia sáng lóe lên do thiên thạch lao xuống hoặc đám mây bụi mờ ảo lơ lửng phía trên đường chân trời của Mặt Trăng, vốn rất bí ẩn với con người. Những quan sát này được kỳ vọng giúp định hướng cho các nhiệm vụ Artemis tiếp theo, bao gồm cả kế hoạch đưa con người hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng. Dữ liệu mới có thể ảnh hưởng đến địa điểm mà phi hành đoàn tương lai khám phá, mẫu vật cần thu thập cũng như việc xác định khu vực có giá trị khoa học cao.
Theo báo cáo mới từ Wall Street Journal, Apple đã xây dựng một mô hình kinh doanh vững mạnh dựa trên việc sử dụng các chip xử lý có lỗi nhỏ hoặc hiệu năng thấp hơn trong các sản phẩm giá rẻ.
Một ví dụ điển hình là chiếc MacBook Neo mới có giá 599 USD, sử dụng chip A18 Pro nhưng chỉ được trang bị chip đồ họa 5 lõi, thay vì phiên bản 6 lõi như trong dòng iPhone 16 Pro. Mặc dù đây là điều có thể khiến người dùng lo ngại về chất lượng sản phẩm, nhưng thực tế đây là một chiến thuật khéo léo của Apple. Những chip này không bị hỏng theo cách mà người dùng thường nghĩ, bởi phần hoạt động kém hiệu quả có thể được vô hiệu hóa nhằm để lại một chip vẫn hoạt động tốt cho các thiết bị khác.
Được gọi là phân loại chip, quá trình này đã tồn tại trong ngành công nghiệp bán dẫn nhiều thập kỷ, nhưng Apple đang áp dụng quy trình này với quy mô và độ chính xác mà ít công ty nào có thể sánh kịp. Sản xuất chip là một công việc phức tạp, với một tấm silicon chứa hàng trăm chip và không phải tất cả đều đạt hiệu năng cao nhất. Những chip tốt nhất sẽ được sử dụng cho các sản phẩm cao cấp, trong khi những chip có hiệu năng thấp hơn sẽ được phân loại và sử dụng cho các sản phẩm khác.
Lợi thế của Apple nằm ở việc công ty này bán ra một số lượng lớn thiết bị ở nhiều phân khúc giá khác nhau. Theo báo cáo, Apple bán hơn 200 triệu iPhone mỗi năm, điều đó có nghĩa ngay cả một tỷ lệ nhỏ chip không đạt tiêu chuẩn cũng có thể tạo ra hàng triệu chip có thể tái sử dụng. Một chip không lý tưởng cho iPhone cao cấp vẫn có thể hoạt động tốt trên MacBook, iPad, Apple TV cấp thấp, hoặc HomePod.
Sản phẩm giá rẻ như MacBook Neo cho thấy Apple có thể tạo ra thiết bị với mức giá thấp mà không làm mất đi lợi thế về chip xử lý. Mặc dù kém hiệu quả hơn do lõi GPU bị vô hiệu hóa, chip A18 Pro trên MacBook Neo vẫn giúp sản phẩm đạt mức giá 599 USD. Đây không chỉ nằm ở vấn đề hiệu quả mà còn là một chiến lược kinh doanh thông minh.
Một ví dụ khác là iPhone 17e sử dụng chip không đạt tiêu chuẩn của iPhone 17 và iPhone Air sử dụng chip không đạt tiêu chuẩn của dòng iPhone 17 Pro cao cấp. Kể từ năm 2021, Apple đã bán 6 chip dòng A với ít hơn 1 lõi GPU trong các thiết bị giá rẻ hơn sau khi phiên bản đầy đủ xuất hiện trong các mẫu đắt tiền hơn.
Quy mô sản xuất lớn là một trong những lợi thế lớn nhất của Apple khi điều này cho phép công ty biến những chip không hoàn hảo thành một chiến lược cho toàn bộ dòng sản phẩm. Đối với nhiều người, những chip có lỗi kỹ thuật không phải là sản phẩm tồi nếu chúng hoạt động tốt so với giá tiền. Trong bối cảnh thiếu hụt bộ nhớ hiện nay, chiến lược này giúp Apple duy trì biên lợi nhuận của mình.
Trong podcast Invest Like the Best của nhà đầu tư Patrick O'Shaughnessy phát sóng ngày 13/5, Rao chia sẻ tại Anthropic, AI đang thực hiện công việc trí tuệ ngày càng nhiều, từ kỹ thuật phần mềm đến báo cáo tài chính. Trong khi đó, con người chuyển sang vai trò giám sát, đánh giá và lập chiến lược.
"Chúng tôi đã tuyển dụng thêm rất nhiều người vì điều đó", Rao nói, đồng thời cho biết Claude giống như "chất xúc tác" tăng năng suất. "Ngay cả khi đội ngũ mở rộng, họ cũng làm việc hiệu quả hơn khi nắm vững cách dùng Claude trong công ty. Tôi nghĩ điều này cũng đúng với nhiều công ty khác".
Theo Rao, hơn 90% mã của Anthropic được viết bởi Claude Code, công cụ lập trình AI do công ty phát triển. Bộ phận tài chính cũng đang trải qua sự chuyển đổi tương tự khi sử dụng Claude để lập báo cáo. Quy trình rà soát tài chính hàng tháng của công ty thậm chí đã hoàn thiện 90-95% trước khi con người đánh giá và diễn giải kết quả. Những báo cáo nội bộ trước đây mất hàng giờ để hoàn thành nay chỉ cần 30 phút.
Việc cải thiện năng suất giúp nhân viên Anthropic tốn ít công sức thu thập thông tin trong khi có nhiều thời gian hơn để ra quyết định về thông tin đó, làm tăng hiệu quả tổng thể. "Mọi người thường nói mật độ quan trọng hơn số lượng nhân tài, và tôi nghĩ điều đó đúng trong trường hợp này. Chúng tôi muốn có tập hợp nhân tài nghiên cứu AI và kỹ sư suy luận với mật độ cao nhất. Cộng thêm hỗ trợ từ những mô hình tốt nhất, chúng tôi nghĩ đó là sự kết hợp tuyệt vời", ông Rao nói.
Thông tin về mức độ sử dụng AI tại Anthropic được đưa ra trong bối cảnh các công ty thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nỗ lực tích hợp công nghệ này tại nơi làm việc. Một số doanh nghiệp thúc đẩy nhân viên dùng AI, số khác lại cắt giảm việc làm với lý do AI giúp tăng cường tự động hóa.
Ngày 12/5, Reuters đưa tin nhân viên Meta phát tờ rơi tại nhiều văn phòng Mỹ, thể hiện sự bất mãn trước việc bị giám sát máy tính và sa thải theo chiến lược AI. Trước đó, Meta thông báo cắt giảm 10% lực lượng lao động, tương đương 8.000 nhân viên, vào ngày 20/5. Đây được coi là đợt sa thải quy mô lớn đầu tiên, mở đường cho kế hoạch cắt giảm nhân sự kéo dài trong năm 2026 để tái cơ cấu cho AI. Đợt sa thải tiếp theo dự kiến diễn ra vào nửa cuối năm.
Các nhà kinh tế và lãnh đạo công nghệ đưa ra nhiều ý kiến trái chiều về việc AI cuối cùng sẽ thay thế nhân viên văn phòng hay giúp năng suất hơn. Một số cảnh báo tự động hóa có thể gây thất nghiệp nhanh hơn tốc độ tạo ra việc làm mới, trong khi số khác tin việc tăng năng suất cuối cùng có thể làm tăng nhu cầu nhân sự.
Tháng trước, Amos Bar-Joseph, CEO startup Swan AI, đăng trên LinkedIn ảnh chụp màn hình hóa đơn từ Anthropic với số tiền 113.421,87 USD. Đáng chú ý, đây là chi phí AI dành cho 4 nhân viên, tức khoảng 28.000 USD một người mỗi tháng, vượt mức lương của nhiều người. Bar-Joseph tuyên bố Swan AI luôn đầu tư nhiều tiền cho trí tuệ nhân tạo, nhưng không phải muốn chống lại con người. Ông nói: "Chúng tôi sẽ tuyển dụng khi đạt đến giới hạn về những gì AI có thể làm. Chúng tôi chưa đạt đến giới hạn đó, thậm chí còn cách rất xa", ông nói với Business Insider.
Tối 3/4, rapper MCK gây chú ý khi album trailer HVL mới ra mắt được đăng tải lên YouTube bằng định dạng 360 độ. Người xem có thể thay đổi trực tiếp góc quay trên màn hình, như đang đứng giữa bối cảnh để xem ca sỹ và các vũ công biểu diễn xung quanh. Nếu sử dụng iPhone, người dùng có thể xoay máy ra các góc khác nhau để xem cảnh quay ở vị trí tương ứng trong khi với máy tính có thể sử dụng chuột, touchpad để điều khiển góc nhìn.
Không giống kỹ thuật chụp thời gian đóng băng (bullet time), sử dụng chuỗi hình ảnh được chụp từ hàng chục máy ảnh xung quanh vật thể, sản phẩm âm nhạc mới của MCK là một video 360 độ hoàn thiện được ghép từ video quay bởi 8 chiếc iPhone 17 Pro đặt thành vòng tròn và nằm ở giữa bối cảnh. Người xem gần như không thấy các điểm cắt, nối giữa các khung hình cho thấy ê-kip đã thực hiện tốt ngay từ khâu tiền kỳ, xử lý và tính toán góc quay cho từng chiếc iPhone.
Album trailer HVL của rapper MCK nằm trong chiến dịch Shot on iPhone thứ ba của Apple hợp tác với nghệ sĩ trẻ tại Việt Nam. Năm 2024, công ty kết hợp với rapper tlinh thực hiện MV Đừng làm nó phức tạp bằng iPhone 15 Pro, tới năm 2025 là cùng Wren Evans, sử dụng iPhone 16 Pro để quay MV Save the music (Cứu lấy âm nhạc).
Khác với hai lần trước được công bố vào đầu tháng 1, dự án lần này được phát hành muộn hơn và lần đầu tiên do một đạo diễn người Việt là Phương Vũ cùng đội ngũ Antiantiart của anh thực hiện. Phương Vũ là cái tên đứng sau nhiều MV Việt đình đám gần đây như Nâng chén tiêu sầu của Bích Phương, Haru Haru của MCK, Tự hỏi của Hồng Nhung, The Real Aura - MV chủ đề trong show Em Xinh Say Hi. Gần đây, anh cũng nổi tiếng ở quốc tế khi là đạo diễn cho MV Your Love của Jisoo (Blackpink). Khi tới Việt Nam năm 2024, CEO Tim Cook cũng đã dành thời gian tới thăm Phương Vũ cùng các cộng sự Antiantiart tại đại bản doanh ở Hà Nội.
"Tôi như một chiến binh bị tước hết tất cả áo giáp, vũ khí khi thực hiện dự án này", Phương Vũ so sánh vui khi kể về quá trình thực hiện dự án mới nhất của mình với VnExpress. Là đạo diễn nổi tiếng với các cảnh quay có nhịp điệu nhanh, nhiều pha hành động và các góc máy sáng tạo, Phương tự buộc bản thân phải thay đổi để thích nghi với định dạng 360 độ cố định lần này. Anh cho biết quyết định thực hiện video 360 độ xuất phát từ ý tưởng tổng của album mới của MCK, nói về sự tái sinh (một vòng tròn) và ba nhân cách khác nhau của ca sỹ.
Ngoài ý tưởng và sự sáng tạo nghệ thuật, Phương cho rằng đây là một dự án đặc biệt khó về mặt kỹ thuật. Tổng thời gian từ lúc lên ý tưởng tới khi hoàn thành là gần 6 tháng nhưng trong đó phần lớn là khâu tiền kỳ, giải quyết các bài toán về kỹ thuật đặt góc máy, tính toán khoảng cách để lên kịch bản phù hợp. Video được quay trong ba ngày liên tục tại một nhà thờ cổ ở Ninh Bình vào tháng 1 vừa qua.
Quyết định sử dụng đúng 8 máy iPhone để quay được đưa ra sau nhiều thử nghiệm của đội ngũ Antiantiart bởi đây là số lượng phù hợp nhất khi tính toán khoảng cách từ camera đến diễn viên cũng như thời gian hậu kỳ. Trong đó, 7 máy được đặt xung quanh, một máy đặt phía trên. Khung gắn điện thoại được thiết kế riêng và in 3D, đòi hỏi đạt độ chính xác cao về góc nhìn và điểm chạm trùng khớp từ video của các máy iPhone khác nhau. Anh cho biết tính năng Genlock trên iPhone 17 Pro là "cứu cánh" cho công đoạn phức tạp bậc nhất là đồng bộ toàn bộ hệ thống camera giữa các máy. Ngoài ra, ProRes RAW và Apple Log 2 cũng đem đến chất lượng điện ảnh gần giống máy quay chuyên nghiệp và sáng tạo linh hoạt hơn.
Để tránh việc diễn viên bị mờ hoặc mất hình khi đi qua điểm giao giữa các camera iPhone, Phương cho biết đã tính đến việc sử dụng các vật thể khổng lồ, độ cao tới hơn 10 mét như thanh kiếm để che đi các điểm ghép một cách tự nhiên. Theo anh, một điểm khó khác là Apple không thích sử dụng CG (đồ họa máy tính) trong các sản phẩm Shot on iPhone nên các bối cảnh, đạo cụ đều là thật để đảm bảo tính chân thực.
Các máy iPhone 17 Pro đều sử dụng camera chính với góc rộng tiêu chuẩn 24 mm, ghi hình trực tiếp ra bộ nhớ ngoài, đồng nhất với hệ thống sử dụng toàn bộ thiết bị của Apple. Ngoài iPad, MacBook để xem trực tiếp các cảnh quay, sự khác biệt lần này của êkíp là sử dụng thêm một kính Vision Pro để có thể trải nghiệm video định dạng 360 độ nhằm đưa ra thay đổi kịp thời. Video dài khoảng hai phút rưỡi, chỉ có ba cú cắt với mỗi lần bấm máy và hoàn thiện tốn khoảng một ngày của toàn bộ êkip.
Là đạo diện người Việt đầu tiên hợp tác với dự án Shot on iPhone của Apple trên toàn cầu nhưng Phương Vũ cho biết không hề bị áp lực, ngược lại anh cảm thấy tự tin vào tầm nhìn của bản thân và khẳng định trình độ của những người làm sáng tạo tại Việt Nam hiện nay đang ở mức rất tốt. Đạo diễn trẻ sinh năm 1995 cũng tự hào vì dự án lần này được thực hiện cùng đội ngũ Antiantiart đã theo anh từ những ngày đầu, khi còn quay chụp kỷ yếu với tiền công 500.000 đồng một ngày hay những video có tổng kinh phí chỉ 10 triệu đồng.
Theo Phương, điểm mạnh của iPhone 17 Pro là tính năng chống rung và chất lượng hình ảnh ngày càng giống camera chuyên nghiệp qua từng thế hệ. Anh cũng chia sẻ điểm tiếc nuối là dự án lần này hoàn toàn sử dụng ống kính 1x (tiêu cự 24 mm) trong khi anh đặc biệt yêu thích ống kính zoom 8x trên model mới nhờ mang lại cảm xúc tốt hơn, bắt được thần thái, chi tiết nhân vật.
Chuỗi chiến dịch Shot on iPhone được Apple thực hiện trong nhiều năm trên toàn cầu. Đa số dự án ca nhạc được thực hiện với nghệ sĩ tại Mỹ. Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ, cũng là những thị trường có video hoặc phim ca nhạc thực hiện cùng Apple. Năm thứ ba liên tiếp có MV ca nhạc Việt Nam nằm trong chiến dịch cho thấy hãng ngày càng đề cao tầm quan trọng của thị trường Việt Nam so với khu vực.
