Từ 1-7 tới, Luật sửa đổi 10 luật về an ninh trật tự sẽ có hiệu lực. Trong số các luật được sửa đổi, có Luật Căn cước và Luật Cư trú.
Đáng chú ý, Luật Căn cước mới quy định ứng dụng định danh quốc gia (VNeID) là ứng dụng trên thiết bị số để phục vụ hoạt động định danh điện tử và xác thực điện tử trong giải quyết thủ tục hành chính, dịch vụ công và các giao dịch khác trên môi trường điện tử, phát triển các tiện ích để phục vụ cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Luật bổ sung việc nghiêm cấm yêu cầu công dân xuất trình giấy tờ đã được tích hợp vào căn cước điện tử, ứng dụng định danh quốc gia để giải quyết thủ tục hành chính, trừ trường hợp thông tin công dân cung cấp không thống nhất với thông tin đã được tích hợp hoặc pháp luật có quy định khác.
Luật giao Chính phủ quy định chi tiết về trình tự, thủ tục khai thác thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, lộ trình và thời hạn hoàn thành việc kết nối, chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu này.
Bên cạnh đó luật bổ sung quy định liên quan trình tự, thủ tục cấp đổi, cấp lại căn cước với mục tiêu tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong một số trường hợp.
Theo đó, người có thông tin trên thẻ căn cước thay đổi do sắp xếp đơn vị hành chính, người bị mất thẻ căn cước hoặc thẻ căn cước bị hư hỏng không sử dụng được sẽ thực hiện cấp đổi, cấp lại thẻ căn cước trực tuyến trên cổng dịch vụ công, ứng dụng định danh quốc gia hoặc trực tiếp tại nơi làm thủ tục cấp thẻ căn cước.
Cơ quan quản lý căn cước sử dụng thông tin về ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt đã được thu nhận lần gần nhất và các thông tin hiện có trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu căn cước để cấp lại thẻ căn cước.
Luật mới cũng bổ sung quy định về các trường hợp bị thu hồi thẻ căn cước. Cụ thể, thẻ căn cước bị thu hồi trong trường hợp công dân bị tước quốc tịch Việt Nam, được thôi quốc tịch Việt Nam, bị hủy bỏ quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam, bị hủy bỏ quyết định cho trở lại quốc tịch Việt Nam.
Còn Luật Cư trú mới quy định trẻ dưới 6 tuổi được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi về ở với cha, mẹ, người giám hộ mà không cần sự đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đó.
Về nội dung này, cơ quan soạn thảo cho hay về khoa học, 6 năm đầu đời được coi là giai đoạn vàng cho sự phát triển thể chất, tinh thần và trí tuệ của trẻ em.
Trẻ cần được hưởng các chính sách ưu tiên nhằm đảm bảo việc chăm sóc sức khỏe, giáo dục cơ bản, trong đó không thể thiếu quyền về cư trú, quyền được chung sống cùng với bố, mẹ, người giám hộ.
Luật chọn mốc 6 tuổi như đã nêu để quy định trẻ đương nhiên được đăng ký thường trú về với bố, mẹ, người giám hộ là phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ em và mục tiêu an sinh xã hội của Nhà nước.
Quy định này còn bảo đảm sự chăm sóc toàn diện cho trẻ ngay từ những năm đầu đời, góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính, thuận lợi cho người dân khi thực hiện thủ tục hành chính cho trẻ dưới 6 tuổi.
Theo luật mới, người dân được đăng ký thường trú tại chỗ ở hợp pháp không thuộc quyền sở hữu của mình khi được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp đồng ý trong các trường hợp:
Vợ về ở với chồng, chồng về ở với vợ, người từ đủ 6 tuổi trở lên về ở với cha, mẹ, người giám hộ, cha, mẹ về ở với con; người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi về ở với người giám hộ.
Người cao tuổi về ở với anh ruột, chị ruột, em ruột, cháu ruột; người khuyết tật đặc biệt nặng, người khuyết tật nặng, người không có khả năng lao động, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi về ở với ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột, bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột, cháu ruột.
Người chưa thành niên được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý hoặc không còn cha, mẹ về ở với cụ nội, cụ ngoại, ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột, bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột.
Sau bài viết "Quê quán là cội nguồn trong ký ức hay trên giấy tờ?" trên Tuổi Trẻ Online, nhiều bạn đọc phản hồi những câu chuyện riêng của gia đình mình gặp phải với hai từ quê quán.
Một bạn đọc kể rằng anh sinh ra ở một tỉnh miền Trung, 8 tuổi ra miền Bắc sống, lớn lên làm việc ở miền Bắc. Con anh sinh ra ở miền Bắc nhưng gia đình sau đó vô miền Nam sinh sống. Trong khi giấy tờ thì quê quán vẫn ghi ở tỉnh miền Trung, nhưng anh và các con chưa về miền Trung lần nào, cháu anh sinh ra ở miền Nam cũng phải ghi quê quán ở tỉnh miền Trung.
Bạn đọc tên Khanh cho biết: "Ba mẹ tôi là người ở các vùng khác đến một vùng đất mới sinh sống, lập nghiệp. Tôi sinh ra và lớn lên ở vùng đất mới đó.
Với tôi đó mới là quê hương, nơi có biết bao kỷ niệm, hình thành nên tính cách của tôi. Còn những vùng đất mà theo luật gọi là quê, tôi thấy xa lạ vô cùng. Nếu phải về thì cũng chỉ là nghĩa vụ, đếm trên đầu ngón tay và mong cho xong việc để đi".
Bạn đọc Đăng Tương đồng cảm: "Chuyện quê quán này không phải của riêng mỗi gia đình nào. Mỗi nhà có một câu chuyện khác nhau về quê quán".
Bạn đọc tên Ngọc Hà liên hệ hiện tại: "Thế hệ gen Z bây giờ là những 'công dân toàn cầu', họ có thể sinh ra ở một nơi, học tập ở một nơi và làm việc ở một nơi khác. Khái niệm quê quán cần được mở rộng ra".
"Đừng để hai chữ 'quê quán' trở thành gánh nặng thủ tục. Hãy để nó là nơi trú ngụ của tâm hồn. Một người sinh ra ở TP.HCM, lớn lên với đường phố nhộn nhịp thì TP.HCM chính là máu thịt, là quê hương chân thật nhất của họ rồi", độc giả Phượng Yêu chia sẻ.
Bạn đọc Quỳnh Như đồng tình: "Với tôi, quê quán không chỉ là dòng chữ trên căn cước, mà là vị mắm, giọng nói của bà, của mẹ. Giấy tờ chỉ là trên pháp luật, còn thứ thật sự khiến nơi nào đó trở thành quê quán là tình cảm và ký ức".
Bạn đọc tên Hoàng kể: "Trước tôi có làm giấy khai sinh cho con, họ yêu cầu ghi quê quán phải nhất quán giữa các thành viên trong gia đình. Nhưng tôi hỏi tôi sinh ra ở Đắk Lắk thì quê quán phải ở Đắk Lắk, chứ sao phải khai theo quê của cha tôi?".
Đồng tình, bạn đọc Hoài Bảo đề xuất: "Nên chăng thay quê quán bằng nơi sinh (như cách làm của nhiều quốc gia phương Tây) để đảm bảo tính xác thực và đơn giản hóa thủ tục?".
"'Quê hương mỗi người chỉ một, như là chỉ một mẹ thôi'. Nhưng trong thời đại di cư mạnh mẽ như hiện nay, quê hương không còn đứng yên một chỗ. Vì thế quê quán cũng chỉ là nơi tưởng về, chứ chưa chắc một lần ghé thăm. Ghi nơi sinh là hợp lý nhất", bạn đọc Thái An lý giải..
Bạn đọc Minh Tâm nhìn ở góc độ khác: "Tôi nghĩ đã đến lúc chúng ta tối giản hóa giấy tờ. Chỉ cần nơi sinh và nơi thường trú là đủ để quản lý, còn nguồn cội hãy để nó nằm trong tim mỗi người". "Nên chuyển hẳn sang nơi sinh để thuận tiện cho việc quản lý hiện đại", bạn đọc Thuận Thành đề xuất.
Theo bạn đọc Vân, "trong kỷ nguyên số, mọi thông tin nên được tích hợp và tối giản".
Tuy nhiên bạn đọc Linh Nhi băn khoăn: "Nếu thay quê quán bằng nơi sinh, có lẽ chúng ta sẽ bớt đi những nhầm lẫn hành chính, nhưng liệu có đánh mất đi một sợi dây liên kết vô hình với tổ tiên?".
Còn bạn đọc Cát Linh cho rằng: "Đứng từ góc độ quản lý, việc chuyển đổi dần sang nơi sinh là xu thế tất yếu. Tuy nhiên vì quê quán đã ăn sâu vào tiềm thức nhiều người, các cơ quan quản lý cần có lộ trình thay đổi để không tạo ra cảm giác bị mất gốc về mặt thủ tục cho người dân".
Độc giả Mỹ Tâm gợi ý: "Theo tôi, trên giấy tờ pháp lý (căn cước, hộ chiếu) nên ưu tiên ghi nơi sinh để đảm bảo tính xác thực và thuận tiện cho giao dịch. Còn trong hồ sơ lý lịch/gia phả thì duy trì mục quê quán hoặc nguyên quán' như truyền thống, văn hóa để giữ gìn sợi dây nguồn cội".
Nghị định 185 quy định chi tiết tiêu chuẩn của thôn, tổ dân phố theo quy mô số hộ gia đình như sau:
Hà Nội và TP.HCM: thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên.
Vùng trung du và miền núi phía bắc: thôn phải có từ 150 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 300 hộ trở lên.
Vùng đồng bằng sông Hồng: thôn phải có từ 400 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ gia đình trở lên.
Vùng Bắc Trung bộ: thôn phải có từ 350 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ gia đình trở lên.
Vùng duyên hải Nam Trung bộ và Tây nguyên: thôn phải có từ 350 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 500 hộ gia đình trở lên. Riêng các tỉnh Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk: thôn phải có từ 300 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 450 hộ gia đình trở lên.
Vùng Đông Nam bộ: thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ trở lên.
Vùng đồng bằng sông Cửu Long: thôn phải có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố phải có từ 550 hộ trở lên.
Nghị định cũng quy định quy mô số hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thù. Trường hợp ở địa bàn biên giới, hải đảo cách xa đất liền, do việc di dân hoặc để bảo vệ đường biên giới, chủ quyền biển đảo; thôn, tổ dân phố ở các địa bàn có yếu tố đặc thù khác (ở nơi có địa hình bị chia cắt phức tạp; nằm biệt lập trên các đảo, cù lao, cồn trên sông…) thì quy mô thôn, tổ dân phố có thể thấp hơn quy định trên).
UBND cấp tỉnh quy định cụ thể quy mô số hộ gia đình đối với các thôn, tổ dân phố có yếu tố đặc thù phù hợp với điều kiện của từng địa bàn. Thôn, tổ dân phố phải có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương để phục vụ hoạt động cộng đồng và bảo đảm ổn định cuộc sống của người dân.
Trường hợp khu vực dân cư mới hình thành chưa đủ điều kiện để thành lập thôn, tổ dân phố theo quy định thì chủ tịch UBND cấp xã ban hành quyết định ghép cụm dân cư vào thôn, tổ dân phố hiện có cho phù hợp, bảo đảm thuận lợi trong công tác quản lý của chính quyền cấp xã và các hoạt động của thôn, tổ dân phố.
Về thẩm quyền, HĐND phường, xã, đặc khu quyết định thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên tổ dân phố trên địa bàn. Những nơi không tổ chức cấp chính quyền HĐND cấp xã thì UBND cấp xã quyết định thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể, đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố trên địa bàn.
UBND cấp xã có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến nhân dân về việc thành lập thôn, tổ dân phố bằng hình thức phù hợp với điều kiện của địa phương theo quy định của pháp luật và có tờ trình kèm theo lên HĐND xã.
Người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố gồm các chức danh trưởng thôn hoặc tổ trưởng tổ dân phố; bí thư chi bộ; trưởng ban công tác Mặt trận có số lượng không quá 3 người.
Ngân sách nhà nước khoán quỹ (bao gồm cả hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế) để chi phụ cấp hàng tháng đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố:
Đối với thôn có từ 700 hộ gia đình trở lên; tổ dân phố có từ 1.000 hộ gia đình trở lên; thôn, tổ dân phố thuộc đơn vị hành chính cấp xã trọng điểm về quốc phòng theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền; thôn, tổ dân phố thuộc đơn vị hành chính cấp xã ở khu vực biên giới, hải đảo được khoán quỹ phụ cấp bằng 8,0 lần mức lương cơ sở.
Đối với thôn, tổ dân phố không thuộc quy định trên được khoán quỹ phụ cấp bằng 6,5 lần mức lương cơ sở.
Theo đó, mức phụ cấp của từng chức danh người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố bảo đảm tương quan hợp lý với mức lương bậc 1 của chuyên viên.
Ngày 29-5, xã Bình Chánh (TP.HCM) công bố phương án bồi thường, hỗ trợ hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1 (nay là đường Lê Khả Phiêu).
Dự án này phải thu hồi diện tích 260.465,4m², trong đó đất công do Nhà nước quản lý là 110.495,2m², có 828 trường hợp bị ảnh hưởng, gồm 295 hộ giải tỏa toàn bộ, 503 hộ giải tỏa một phần và 30 tổ chức.
Để hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi dự án, xã đã phát hồ sơ trực tiếp để hộ dân đăng ký sửa chữa, xin phép xây dựng nhà, chuyển mục đích sử dụng đất mà không phải đến Trung tâm phục vụ hành chính công nộp hồ sơ.
Thời gian giải quyết thủ tục, rút ngắn đáng kể so với quy trình hiện tại. Cấp giấy phép xây dựng tối đa 5 ngày làm việc (sớm hơn 5 ngày). Sửa chữa, cải tạo nhà tối đa 5 ngày làm việc (sớm hơn 2 ngày). Chuyển mục đích sử dụng đất tối đa 10 ngày làm việc (sớm hơn 5 ngày).
Đối với các trường hợp đặc thù, phòng chức năng của xã sẽ tham mưu UBND xã xem xét giải quyết theo từng trường hợp cụ thể, đảm bảo phù hợp quy định pháp luật và không ảnh hưởng tiến độ thực hiện dự án.
Có mặt tại buổi công bố phương án bồi thường, hỗ trợ hộ dân bị ảnh hưởng, ông Phạm Công Bằng (ngụ xã Bình Chánh) cho biết gia đình ông thuộc diện giải tỏa một phần bởi dự án.
"Địa phương đã hỗ trợ gia đình tôi làm lại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hỗ trợ cấp giấy phép xây dựng. Tôi rất ủng hộ và đồng tình với sự quan tâm của địa phương", ông Bằng nói.
Bà Nguyễn Kim Mai - Phó chủ tịch UBND xã Bình Chánh - cho biết thời gian qua, xã đã niêm yết phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tổng thể và phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chi tiết đối với cá nhân, tổ chức bị ảnh hưởng bởi dự án nâng cấp, mở rộng quốc lộ 1.
Bên cạnh đó, xã tổ chức gặp gỡ đối thoại trực tiếp để ghi nhận ý kiến thắc mắc của người dân, và tham mưu việc rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính đối với việc cấp giấy phép xây dựng; sửa chữa, cải tạo nhà; chuyển mục đích sử dụng đất cho người dân.
Theo bà Mai, đối với những công việc UBND xã đã và sắp thực hiện, với mong muốn tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các hộ dân, các tổ chức bị ảnh hưởng bởi dự án có điều kiện ổn định cuộc sống.
Từ đó người dân có sự đồng thuận cao, bàn giao mặt bằng sớm để đảm bảo tiến độ bàn giao cho thành phố trước ngày 30-6. "Đây là một trong những dự án trọng điểm của thành phố về giao thông kết nối giữa các tỉnh miền Tây với TP.HCM", bà Nguyễn Kim Mai nói.
