TRỪNG PHẠT ĐÚNG NGƯỜI SAI VÀ KHÔNG LÀM TỔN HẠI NGƯỜI ĐÚNG
Một kết luận vội vàng theo hướng quy chụp cả một điểm thi phá hoại liêm chính thi cử không kém gì việc làm ngơ trước sai phạm. Bởi cả hai đều đặt số phận của những thí sinh làm bài trung thực ra ngoài tầm bảo vệ của pháp luật.
Thông báo số 356/TB-VPCP ngày 7.7.2026 kết luận của Phó thủ tướng Lê Tiến Châu về vụ việc tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang đã chạm đúng ranh giới ấy. Văn bản một mặt yêu cầu xử lý nghiêm minh tổ chức, cá nhân sai phạm, mặt khác nhấn mạnh phải phân hóa rõ vai trò, trách nhiệm, tính chất, mức độ vi phạm của từng chủ thể, đồng thời bảo đảm tính nhân văn trong giáo dục, không để thí sinh có năng lực thực chất bị mất cơ hội học tập. Đây không phải hai yêu cầu mâu thuẫn cần cân bằng theo kiểu thỏa hiệp, mà là hai mặt của cùng một nguyên tắc. Kỷ cương của kỳ thi chỉ có nghĩa khi nó trừng phạt đúng người sai và không làm tổn hại người đúng.
Nguyên tắc ấy không phải khẩu hiệu. Nó là nghĩa vụ pháp lý đã được quy định tại điều 2 Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông ban hành kèm Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT ngày 24.12.2024 yêu cầu kỳ thi phải bảo đảm yêu cầu an toàn, nghiêm túc, trung thực, khách quan, công bằng. Năm tiêu chí ấy ràng buộc cả hai chiều. Nó buộc cơ quan chức năng phải truy đến cùng dấu hiệu bất thường nhưng cũng buộc chính họ phải khách quan với từng bài thi, từng thí sinh, thay vì suy đoán tập thể từ một hiện tượng thống kê. Khi cơ quan điều tra khởi động thủ tục tố tụng đối với một giáo viên về tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ theo điều 356 bộ luật Hình sự, đó là bước xác minh trách nhiệm của một cá nhân cụ thể, chưa phải kết luận về động cơ hay hành vi của hàng trăm thí sinh ngồi trong phòng thi hôm đó.
Ranh giới này đặc biệt quan trọng khi bàn tới hậu quả nặng nhất là hủy kết quả thi. Điều 57 của quy chế xác định rõ các trường hợp thí sinh bị hủy kết quả, trong đó có việc để người khác làm bài thay dưới mọi hình thức. Điều đáng chú ý là thẩm quyền hủy kết quả thuộc về giám đốc sở GD-ĐT và phải căn cứ vào báo cáo bằng văn bản của chủ tịch hội đồng thi. Nói cách khác, hủy kết quả là một quyết định hành chính cá thể hóa, dựa trên căn cứ với từng bài thi.
Nếu điều tra chứng minh một bài thi cụ thể là sản phẩm của gian lận, bài đó phải bị hủy dù chủ nhân của nó là ai. Nhưng nếu không chứng minh được với một bài thi cụ thể, thì việc hủy nó chỉ vì nó nằm gần những bài khác trong dải số báo danh là vi phạm chính cái nguyên tắc khách quan mà kỳ thi đòi hỏi.
Theo thống kê được Bộ GD-ĐT công bố, toàn tỉnh Tuyên Quang có 154 bài thi đạt điểm 10 môn toán trên tổng số 17.589 thí sinh dự thi, trong khi cả nước ghi nhận 4.028 bài điểm tuyệt đối ở môn này. Trong số đó, 147 bài điểm 10 thuộc về học sinh Trường THPT chuyên Tuyên Quang, chiếm hơn 95% số điểm 10 toàn tỉnh, tập trung trong một nhóm thí sinh có số báo danh gần nhau. Bộ GD-ĐT cho biết bước đầu chưa phát hiện dấu hiệu bất thường ở các khâu in sao đề, vận chuyển, bảo quản và chấm thi, nhưng nhận định kết quả môn toán tại điểm thi này là bất thường, cần tiếp tục làm rõ, nhất là ở công tác coi thi.
CÁC ĐÒI HỎI CỤ THỂ VỀ CÁCH XỬ LÝ
Từ thực tế này, có thể rút ra những đòi hỏi cụ thể về cách xử lý. Thứ nhất, mọi kết luận phải được cá thể hóa đến từng chủ thể, phân biệt rạch ròi người tổ chức hoặc tiếp tay gian lận với thí sinh không liên quan. Một học sinh giỏi thật, ngồi cùng phòng thi với nơi xảy ra sai phạm, không thể mặc nhiên bị nghi ngờ chỉ vì điểm số của em nằm trong vùng thống kê bất thường. Gánh nặng chứng minh phải thuộc về cơ quan chức năng, không phải thuộc về thí sinh.
Thứ hai, và đây là chỗ mà minh bạch trở thành công cụ bảo vệ chứ không phải công cụ trừng phạt, kết quả điều tra cần được công bố kịp thời và rõ ràng. Thông báo 356 yêu cầu tỉnh Tuyên Quang hoàn thành đánh giá và kiến nghị phương án trước ngày 9.7.2026, đồng thời sớm công bố kết quả điều tra để các thí sinh đủ điều kiện vẫn kịp thời gian đăng ký xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2026. Mốc thời gian ấy không phải chi tiết kỹ thuật. Với một thí sinh làm bài bằng chính năng lực của mình, mỗi ngày chậm minh bạch là một ngày em phải sống dưới một đám mây nghi ngờ mà em không tạo ra, và có thể là mất luôn cơ hội vào ngành, vào trường mà em xứng đáng. Minh bạch nhanh và đúng lúc chính là cách nhà nước trả lại danh dự cho người trung thực.
Thứ ba, vụ việc phải dẫn tới rà soát cơ chế coi thi, đặc biệt ở những điểm thi đặt tại chính ngôi trường có đông thí sinh dự thi. Các biện pháp mà Phó thủ tướng nêu ra như sử dụng máy quét cầm tay, lắp camera tại phòng thi và siết công tác nhân sự tham gia kỳ thi cần được thể chế hóa thành quy trình bắt buộc, thay vì áp dụng tùy nghi từng nơi. Yêu cầu rà soát tổng thể kết quả kỳ thi trên cả nước là đúng, nhưng phải được thực hiện trên nền tảng dữ liệu và tiêu chí thống nhất, tránh biến thành một đợt nghi ngờ tràn lan gieo lo lắng oan cho những địa phương và thí sinh không có vấn đề gì.
Cuối cùng, câu chuyện ở Tuyên Quang không chỉ là chuyện của 147 bài thi hay của một giáo viên đang bị điều tra. Nó là phép thử với chính niềm tin vào kỳ thi quốc gia. Một kỳ thi chỉ có giá trị khi thí sinh trung thực tin rằng hệ thống đứng về phía họ, rằng sự nỗ lực thật sẽ được bảo vệ và sự gian dối sẽ bị bóc tách chính xác chứ không bị gộp chung.
Tổ chức Times Higher Education (THE) ngày 24/6 công bố bảng xếp hạng đại học bền vững (Sustainability Impact Ranking) năm 2026. Bảng này đánh giá các trường về việc thực hiện 17 mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc, như bình đẳng giới, bảo vệ khí hậu, sức khỏe và cuộc sống tốt, giáo dục chất lượng, hợp tác vì các mục tiêu phát triển, giảm bất bình đẳng...
Việt Nam có 17 đại diện, tăng một so với năm ngoái. Trong đó, Đại học Kinh tế TP HCM quay lại vị trí dẫn đầu sau ba năm, nhờ một cú nhảy 200 bậc vào nhóm 101-200. Theo sau là Đại học FPT và Đại học Nguyễn Tất Thành, cùng vượt 100 bậc để xếp ở vị trí 201-300.
Trong 7 trường thăng hạng còn lại, Đại học Phenikaa có bước tiến mạnh mẽ nhất, đi từ nhóm 1.001-1.500 lên 401-600. Đại học Lạc Hồng cũng nhảy hơn 500 bậc để vào nhóm 801-1000. Các trường còn lại lên 100-500 bậc.
Không trường nào xuống hạng năm nay. Ba gương mặt mới là Đại học Đà Nẵng, Công nghiệp TP HCM và Phương Đông, trong đó thứ hạng cao nhất là Đại học Đà Nẵng (401-600).
Đại học Việt Đức quay lại sau một năm vắng mặt, đứng trong nhóm thứ 1.001-1.500. Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Thương mại và Đại học Huế không góp mặt năm nay.
17 đại học lọt vào bảng xếp hạng phát triển bền vững năm 2026 của THE:
Bảng xếp hạng năm nay có hơn 1.600 trường từ 116 quốc gia và vùng lãnh thổ. Điểm SDG 17 (Hợp tác vì các mục tiêu phát triển) là bắt buộc, chiếm trọng số 22%. Sau đó, THE cộng với ba SDG có điểm cao nhất trong 16 SDG còn lại, mỗi tiêu chí chiếm 26% tổng điểm, để ra kết quả cuối cùng. Ở mỗi SDG, điểm được tính dựa theo các tiêu chí: nghiên cứu, phụng sự, gắn kết cộng đồng và giáo dục.
Top 5 thế giới thay đổi đáng kể so với năm ngoái. Đại học Manchester của Anh lên một bậc, chấm dứt chuỗi 4 năm dẫn đầu liên tiếp của Đại học Western Sydney, năm nay tụt ba bậc. Xếp hạng 2 là một đại diện khác của Australia - Đại học Griffith, tăng hai bậc, còn hạng 4 và 5 lần lượt là Đại học Queen's (Canada) và Đại học Sains Malaysia, thăng hạng từ vị trí thứ 6 và 14 năm 2025.
Về công tác tổ chức thi tốt nghiệp THPT, Sở GD-ĐT yêu cầu các trường chuẩn bị phòng trực điểm thi và cơ số phòng thi được phân bổ. Phòng thi có đủ bàn ghế cho 24 thí sinh/phòng, đèn, quạt, bảng viết, bàn, ghế giám thị.
Phòng bảo quản đề thi, bài thi phải bảo đảm an toàn, đề thi và bài thi phải được bảo quản trong các tủ riêng biệt. Tủ đựng đề thi, tủ đựng bài thi phải đảm bảo chắc chắn; có camera an ninh giám sát ghi hình các hoạt động tại phòng liên tục 24 giờ/ngày; có công an trực, bảo vệ liên tục 24 giờ/ngày.
Camera giám sát phòng bảo quản đề thi và bài thi phải bảo đảm bao quát được toàn bộ các vật dụng chứa đề thi, bài thi trong phòng và các hành vi tác động đến vật dụng đó; lưu trữ được toàn bộ dữ liệu của quá trình bảo quản đề thi và bài thi tại điểm thi; hoạt động liên tục kể cả khi mất điện lưới. Hệ thống camera không được kết nối internet và chỉ được kết nối bằng hình thức hữu tuyến (có dây) tới màn hình hiển thị (nếu có);
Các thùng chứa vật dụng cá nhân và phương tiện thu, phát thông tin cá nhân của tất cả những người làm nhiệm vụ tại điểm thi phải được lưu giữ tại phòng trực của điểm thi, được khóa và niêm phong cho đến khi kết thúc buổi thi.
Bố trí nơi bảo quản đồ dùng của thí sinh (vật dụng cá nhân, tài liệu không được phép mang vào phòng thi) bảo đảm khoảng cách tối thiểu 25 mét tính từ nơi bảo quản đến phòng thi của thí sinh đó dự thi; chuẩn bị nước uống cho thí sinh...
Đặc biệt để đảm bảo quyền lợi thí sinh một cách tối ưu, ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, chỉ đạo đến toàn bộ các điểm thi, cán bộ coi thi trong quá trình coi thi, mọi tình huống bất thường phát sinh, đặc biệt là các tình huống có ảnh hưởng đến quyền lợi của thí sinh, phải được báo cáo kịp thời qua giám sát phòng thi lên trưởng điểm thi để xem xét, quyết định trước khi tiến hành xử lý.
Sau khi nhận được hướng dẫn xử lý, cán bộ coi thi có trách nhiệm thực hiện đúng quy trình theo chỉ đạo của lãnh đạo điểm thi và báo cáo đầy đủ kết quả thực hiện. Trường hợp tình huống phát sinh có ảnh hưởng đến thời gian làm bài của thí sinh, phải báo cáo ngay trưởng điểm để xin ý kiến hội đồng thi nhằm có phương án xử lý phù hợp. Tuyệt đối không được tự ý xử lý hoặc có bất kỳ hành vi nào che giấu các vấn đề phát sinh.
Với các thí sinh, Sở GD-ĐT TP.HCM lưu ý, ở buổi làm thủ tục dự thi, phải có mặt tại phòng thi đúng thời gian quy định để làm thủ tục dự thi; Xuất trình thẻ căn cước/căn cước công dân/định danh cá nhân/hộ chiếu và giấy báo dự thi.
Nếu thấy có những sai sót về họ, tên đệm, tên, ngày, tháng, năm sinh, đối tượng ưu tiên, khu vực ưu tiên, phải báo ngay cho giám thị hoặc người làm nhiệm vụ tại điểm thi để xử lý kịp thời.
Trường hợp bị mất căn cước/căn cước công dân/định danh cá nhân/hộ chiếu hoặc các giấy tờ cần thiết khác, phải báo cáo ngay cho trưởng điểm thi để xem xét, xử lý.
Mỗi buổi thi, thí sinh phải có mặt tại điểm thi và phòng thi đúng thời gian quy định, chấp hành hiệu lệnh của điểm thi và thực hiện theo hướng dẫn của giám thị.
Thí sinh đến muộn quá 15 phút kể từ thời điểm có hiệu lệnh bắt đầu tính giờ làm bài - căn cứ theo đồng hồ chính thức tại điểm thi - sẽ không được phép dự thi buổi thi đó.
Thí sinh phải ngồi đúng vị trí theo số báo danh; có trách nhiệm xuất trình giấy tờ tùy thân hợp lệ và giấy báo dự thi khi được giám thị hoặc người làm nhiệm vụ tại điểm thi yêu cầu kiểm tra.
Để phục vụ quá trình làm bài thi tốt nghiệp THPT, thí sinh được mang vào phòng thi, gồm: bút viết; thước kẻ; bút chì; tẩy chì; êke; thước vẽ đồ thị; dụng cụ vẽ hình; máy tính cầm tay không có chức năng soạn thảo văn bản, không có thẻ nhớ.
Cấm mang vào phòng thi/phòng chờ: giấy than, bút xóa, đồ uống có cồn; vũ khí và chất gây nổ, gây cháy; tài liệu, thiết bị truyền tin (thu, phát sóng thông tin, ghi âm, ghi hình) hoặc chứa thông tin để gian lận trong quá trình làm bài thi.
Trước khi làm bài thi, thí sinh phải ghi đầy đủ số báo danh và thông tin của mình vào đề thi, giấy thi, phiếu trả lời trắc nghiệm, giấy nháp. Khi nhận đề thi, phải kiểm tra kỹ số trang, chất lượng các trang in và mã đề thi ở từng trang bảo đảm thống nhất (đối với các môn trắc nghiệm); nếu phát hiện đề thi thiếu trang hoặc rách, hỏng, nhòe, mờ phải báo cáo ngay với giám thị, chậm nhất 5 phút từ thời điểm bắt đầu tính giờ làm bài.
Từ 7h ngày 4-5 đến 8h ngày 8-5, tại sảnh trụ sở Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM (66-68 Lê Thánh Tôn, phường Sài Gòn) diễn ra triển lãm các tác phẩm đoạt giải Hội thi sáng tác ảnh Tuổi Xanh lần thứ XIX năm học 2025 - 2026 và mở cửa đón khách tham quan.
Năm nay, gần 200 thí sinh đã tham gia vòng chung kết với phần thi sáng tác thực tế tại khu vực cảng cá Bình Châu, theo chủ đề "Long lanh sắc màu".
Mỗi thí sinh phải thực hiện bộ ảnh gồm phần bắt buộc ghi lại hành trình trải nghiệm và phần tự chọn khai thác đời sống, con người tại địa điểm thi. Qua đó thể hiện khả năng quan sát, bố cục và kể chuyện bằng hình ảnh.
Dạo một vòng triển lãm, dễ dàng bắt gặp những gam màu đặc trưng của vùng biển: ánh bạc của mẻ cá vừa cập bến, sắc xanh của sóng nước, những mảng màu rực rỡ từ thuyền thúng, lưới chài.
Không gian trưng bày vì thế mang hơi thở vừa gần gũi, vừa sinh động qua góc nhìn trong trẻo của học trò.
Triển lãm được sắp xếp theo từng cụm chủ đề, dẫn dắt người xem đi qua nhiều lớp cảnh và câu chuyện khác nhau.
Có tác phẩm bắt trọn khoảnh khắc ánh mắt của ngư dân, có bộ ảnh khai thác nhịp sinh hoạt tập thể trên bến cá, cũng có những khung hình rộng mở, tận dụng ánh sáng để tạo chiều sâu thị giác.
Nhiều tác phẩm cho thấy sự mạnh dạn trong bố cục và cách kể chuyện bằng hình ảnh.
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM, triển lãm vừa là dịp giới thiệu các tác phẩm xuất sắc, vừa mang ý nghĩa giáo dục. Sở khuyến khích các trường tổ chức cho học sinh đến tham quan triển lãm năm nay.
Lễ tổng kết và trao giải hội thi dự kiến diễn ra vào lúc 8h ngày 8-5 tại hội trường Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM với sự tham gia của toàn bộ thí sinh vào vòng chung kết.
