Hội chứng chuyển hóa là nhóm rối loạn gồm béo bụng, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu và kháng insulin. Tình trạng này làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, xơ vữa động mạch, đái tháo đường type 2 và đột quỵ. Bệnh thường diễn tiến âm thầm nhưng vẫn có một số dấu hiệu cảnh báo đặc trưng.
Vòng eo tăng
Theo Times of India, một trong những dấu hiệu sớm của rối loạn chuyển hóa là vòng eo to ra do tích tụ mỡ nội tạng ở vùng bụng. Loại mỡ này thường tăng lên khi cơ thể bị kháng insulin, khiến quá trình sử dụng và dự trữ năng lượng rối loạn. Người bệnh có thể có cảm giác quần áo chật ở eo thường xuất hiện vài tháng trước khi có kết quả xét nghiệm bất thường.
Đi bộ ngắn hàng ngày sau bữa ăn và giảm đồ uống có đường có thể làm chậm quá trình tích tụ mỡ bụng. Việc giảm 5 cm vòng eo cũng cải thiện phản ứng insulin.
Cảm thấy mệt mỏi sau khi ăn
Những thay đổi chuyển hóa ban đầu có thể biểu hiện bằng cảm giác mệt mỏi sau khi ăn cơm, bánh mì hoặc các món nhiều đường. Nguyên nhân là lượng đường trong máu tăng nhanh, buộc tuyến tụy phải tiết nhiều insulin hơn để kiểm soát. Theo thời gian, các tế bào có thể phản ứng kém với insulin, làm giảm hiệu quả điều hòa đường huyết.
Ăn cân bằng protein, chất xơ và chất béo lành mạnh giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn. Ăn chậm cũng hỗ trợ điều hòa cảm giác no và lượng đường trong máu.
Tăng nhẹ huyết áp
Rối loạn chuyển hóa có thể làm thay đổi cách cơ thể điều hòa mạch máu, tuần hoàn máu. Khi kháng insulin và béo bụng, cơ thể sản xuất nhiều chất khiến mạch máu co lại và kém đàn hồi. Đồng thời, thận có xu hướng giữ nhiều muối và nước hơn, làm tăng lượng máu trong lòng mạch. Sự kết hợp giữa mạch máu co hẹp và thể tích máu tăng khiến áp lực lên thành động mạch tăng cao dẫn đến tăng huyết áp. Giảm ăn thực phẩm đóng gói nhiều muối, ngủ đúng giờ có thể giúp giảm huyết áp nhẹ.
Rụng tóc
Rụng tóc có thể xảy ra ở người mắc hội chứng rối loạn chuyển hóa do tình trạng này ảnh hưởng đến tuần hoàn máu, hormone và quá trình nuôi dưỡng nang tóc. Khi cơ thể bị kháng insulin, tăng đường huyết hoặc rối loạn mỡ máu, các mạch máu nhỏ nuôi da đầu có thể hoạt động kém hiệu quả, khiến nang tóc không nhận đủ oxy và dưỡng chất cần thiết, theo WebMD.
Da đổi màu
Vùng da ở cổ, nách, khớp ngón tay thường sẫm màu, dễ bị nhầm lẫn với cháy nắng hoặc bụi bẩn. Tình trạng này được gọi là chứng gai đen (acanthosis nigricans), là dấu hiệu của giai đoạn đầu kháng insulin. Kiểm soát đường huyết thông qua tập thể dục và chế độ ăn uống thường làm giảm sự xuất hiện của những đốm sẫm trên da.
Ngủ không ngon kèm đói không rõ nguyên nhân
Sự mất cân bằng chuyển hóa sớm làm rối loạn hormone điều chỉnh cảm giác đói và giấc ngủ. Người bệnh thường ngủ ít dẫn đến cảm giác thèm ăn nhiều hơn vào ngày hôm sau, tạo ra một vòng luẩn quẩn khiến kháng insulin nặng hơn. Ngủ đúng giờ và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ giúp cân bằng hormone, từ đó giảm cảm giác đói và thèm ăn.
Theo The Guardian ngày 21/4, cơ quan lập pháp Anh đã chốt thông qua Dự luật Thuốc lá và Thuốc lá điện tử vào thứ ba vừa qua sau nhiều vòng tranh luận. Đạo luật sẽ chính thức có hiệu lực sau khi Hoàng gia phê chuẩn vào tuần tới. Quy định mới cấm hoàn toàn các cơ sở kinh doanh bán mặt hàng này cho nhóm dân số sinh từ năm 2009 trở đi. Giới chức Anh kỳ vọng biện pháp quyết liệt này sẽ chặt đứt chuỗi gây nghiện và loại bỏ dần việc kinh doanh thuốc lá trong tương lai.
Quyết định mạnh tay của chính phủ xuất phát từ gánh nặng y tế và kinh tế khổng lồ. Khói thuốc cướp đi sinh mạng của 64.000 người và khiến 400.000 bệnh nhân nhập viện mỗi năm tại quốc gia này. Dịch vụ Y tế Quốc gia (NHS) phải chi khoảng 3 tỷ bảng Anh hàng năm để điều trị ung thư và bệnh tim mạch. Toàn xã hội cũng thiệt hại 21,3 đến 27,6 tỷ bảng Anh mỗi năm do suy giảm năng suất lao động.
Bộ trưởng Y tế Wes Streeting đánh giá "đạo luật đánh dấu thời khắc lịch sử của sức khỏe quốc dân", thêm rằng chính sách mới giúp bảo vệ trẻ em khỏi sự lệ thuộc vào chất gây nghiện và ngăn chặn những tổn hại sức khỏe suốt đời.
Bên cạnh việc giới hạn độ tuổi, đạo luật trao quyền cho các bộ trưởng mở rộng phạm vi cấm hút thuốc ra các sân chơi trẻ em, khu vực bên ngoài trường học và bệnh viện. Chính phủ đồng thời cấm các thương hiệu thuốc lá điện tử quảng bá, tiếp thị sản phẩm chứa nicotine hướng tới giới trẻ để ngăn chặn nguy cơ nghiện từ sớm.
Nhiều tổ chức y tế hoan nghênh bước đi trên. Giám đốc tổ chức Hành động vì Sức khỏe và Hút thuốc Hazel Cheeseman và đại diện tổ chức Hen suyễn và Phổi Anh Sarah Sleet đều coi đạo luật là bước ngoặt thay đổi diện mạo sức khỏe quốc gia. Họ tin tưởng chính sách mới sẽ chặn đứng cơ hội tàn phá lá phổi thế hệ mai sau của ngành công nghiệp này.
Tuy nhiên, các công ty kinh doanh thuốc lá điện tử lại bày tỏ sự lo ngại. Đại diện công ty VPZ Richard Begg và người sáng lập tổ chức We Vape Mark Oates cảnh báo việc siết chặt quản lý, đặc biệt là hạn chế hương liệu, có thể gây tác dụng ngược. Họ cho rằng hương liệu đóng vai trò làm động lực giúp người trưởng thành chuyển sang giải pháp thay thế. Việc cấm cản quá mức dễ đẩy những người đang cai thuốc quay lại dùng sản phẩm truyền thống hoặc tìm đến nguồn cung bất hợp pháp trên thị trường đen.
Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh nhiệm kỳ 2025-2030 ngày 1/4, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang giao ngành y tế nhiệm vụ cấp bách là tổ chức tầm soát sức khỏe cho 100% người dân trong năm nay. Khác với các kế hoạch trước chia nhỏ thành nhiều giai đoạn, lần này lãnh đạo thành phố yêu cầu hoàn thành trong một năm và mỗi người phải được khám đủ một lần.
Giám đốc Sở Y tế Tăng Chí Thượng thừa nhận đây là bài toán khó với một đô thị đông dân và biến động như TP HCM. Ngành y tế dự định chọn mô hình "kiềng ba chân" để giải quyết. Giải pháp đầu tiên là xóa rào cản địa lý. TP HCM tập trung nhiều lao động tự do, công nhân và người thường xuyên di chuyển nên buộc họ khám theo nơi thường trú sẽ tạo ra khoảng trống lớn. Cả hệ thống y tế công lẫn tư đủ điều kiện đều tham gia chiến dịch, dùng chung dữ liệu và quy trình thống nhất để người dân tự chọn nơi khám thuận tiện.
Chân thứ hai nhắm vào nhóm dễ bị bỏ sót nhất, gồm người cao tuổi, người yếu thế và bệnh nhân mạn tính. Thay vì chờ họ tự đến, trạm y tế phường xã sẽ chủ động xuống tận nơi khám, quản lý và theo dõi định kỳ. Đây là cách để tuyến y tế cơ sở thực sự gánh vai trò "gác cổng" sức khỏe cộng đồng.
Cuối cùng là dữ liệu y tế. Kết quả khám từ trường học, doanh nghiệp, cơ quan và bệnh viện sẽ được kéo về một hồ sơ sức khỏe điện tử chung. "Cách làm này tránh khám chồng chéo, tiết kiệm nguồn lực và giúp thành phố theo dõi sức khỏe toàn dân theo thời gian thực", người đứng đầu ngành y tế cho hay.
Sở Y tế cũng sẽ thiết kế và công bố các gói khám chia theo độ tuổi và nhóm nguy cơ để người dân chủ động lựa chọn. Ông Thượng cho biết tài chính cho chiến dịch đến từ ba nguồn là ngân sách nhà nước, quỹ bảo hiểm y tế và xã hội hóa, với cơ chế thanh toán minh bạch là điều kiện tiên quyết để triển khai.
Trước đó, TP HCM triển khai khám sức khỏe miễn phí toàn bộ người cao tuổi (không phân biệt thường trú hay tạm trú) từ đầu năm 2024, sau khi thí điểm ở một số xã phường vào cuối năm 2023. Trên cả nước, Bộ Y tế vừa đề xuất triển khai khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí từ năm 2026, ưu tiên nhóm yếu thế trước khi mở rộng toàn dân trong dự thảo Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh, đang được lấy ý kiến. Đây là bước đi cụ thể hóa Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, mục tiêu để toàn dân được khám sức khỏe định kỳ miễn phí, tiến tới miễn viện phí cơ bản năm 2030.
Điểm mạnh nhất của khoai lang tím là hàm lượng chất chống ô xy hóa anthocyanin cao. Anthocyanin đã tạo ra màu tím đặc trưng của loại củ này. Các loại thực vật có màu tím khác như việt quất, nho tím hay bắp cải tím cũng rất giàu anthocyanin, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Tế bào có thể bị tổn thương khi cơ thể tích tụ quá nhiều gốc tự do. Tình trạng này được gọi là căng thẳng ô xy hóa, có thể đẩy nhanh quá trình lão hóa cũng như tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính. Nhờ chứa nhiều anthocyanin, khoai lang tím có hoạt tính chống ô xy hóa cao hơn đáng kể so với các giống khoai lang màu trắng hoặc vàng.
Nghiên cứu được công bố trên chuyên san Food and Nutrition Research cho thấy khoai lang tím sở hữu hàm lượng hợp chất chống ô xy hóa vượt trội so với nhiều giống khoai lang khác. Điều này giúp khoai lang tím trở thành một trong những nguồn bổ sung chất chống ô xy hóa tự nhiên tốt nhất trong chế độ ăn hằng ngày.
Mặc dù không giàu anthocyanin như khoai lang tím nhưng khoai lang trắng vẫn là một thực phẩm bổ dưỡng. Loại củ này chứa tinh bột phức hợp, chất xơ, vitamin C, kali, mangan và nhiều vi chất cần thiết khác.
Tinh bột phức tạp trong khoai lang là nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho cơ thể. Trong khi đó, chất xơ giúp làm chậm quá trình tiêu hóa, kéo dài cảm giác no và giúp kiểm soát đường huyết sau bữa ăn. Kali là khoáng chất cần thiết cho hoạt động của tim, cơ bắp và hệ thần kinh.
Do đó, khoai lang trắng vẫn là lựa chọn phù hợp cho những người muốn thay thế một phần cơm hoặc các loại tinh bột tinh chế trong chế độ ăn hằng ngày.
Nếu xét riêng về hàm lượng chất chống ô xy hóa và các hợp chất thực vật có lợi, khoai lang tím có phần nhỉnh hơn nhờ chứa nhiều anthocyanin và polyphenol. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa khoai lang trắng kém bổ dưỡng. Đối với đa số người khỏe mạnh, cả hai loại khoai đều là lựa chọn tốt khi được sử dụng trong chế độ ăn cân bằng. Chúng ta hoàn toàn có thể luân phiên dùng cả khoai lang trắng và khoai lang tím tùy theo sở thích mà mục tiêu dinh dưỡng.
Dù lựa chọn khoai lang trắng hay khoai lang tím, cách chế biến vẫn ảnh hưởng đáng kể đến giá trị dinh dưỡng của thực phẩm. Đối với khoai lang tím, anthocyanin tương đối nhạy cảm với nhiệt nên hấp hoặc luộc thường là những phương pháp giúp giữ lại nhiều dưỡng chất hơn.
Trong khi đó, chiên ngập dầu có thể làm tăng đáng kể lượng calo và chất béo trong món ăn. Vì vậy, hấp, luộc hoặc nướng vừa phải thường là những cách chế biến tốt hơn, theo Healthline.
