TS.BS Nguyễn Tế Kha, Trưởng khoa Phẫu thuật Ung bướu Tiết niệu, Bệnh viện Bình Dân, tại hội thảo tập huấn chuẩn châu Âu về giải phẫu bệnh tiết niệu 2026 ngày 20/6, cho biết ung thư đường tiết niệu hiện gồm ba nhóm chính là ung thư thận, bàng quang và tuyến tiền liệt, với hơn 10.000 trường hợp mắc mới được phát hiện mỗi năm tại Việt Nam. Trong đó, ung thư tuyến tiền liệt đang có xu hướng gia tăng với số ca mổ chiếm tỷ lệ lớn tại viện, có thể do tuổi thọ dân số tăng, khả năng phát hiện tốt hơn và người dân quan tâm sức khỏe nhiều hơn trước.
Theo bác sĩ Kha, ung thư tuyến tiền liệt nguy hiểm ở chỗ thường tiến triển âm thầm. Ở giai đoạn sớm, phần lớn bệnh nhân gần như không có triệu chứng rõ ràng. Các biểu hiện như tiểu khó, tiểu đêm, tiểu lắt nhắt hoặc cảm giác tiểu không hết thường dễ bị nhầm với phì đại lành tính tuyến tiền liệt, khiến nhiều người chủ quan.
“Không ít bệnh nhân đến viện khi ung thư đã tiến triển vì trước đó chỉ nghĩ mình mắc bệnh tiết niệu thông thường”, bác sĩ nói. Dữ liệu tại Bệnh viện Bình Dân cho thấy chỉ khoảng 20% bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt được phát hiện ở giai đoạn sớm, trong khi 80% còn lại đến khám khi bệnh đã tiến triển.
Theo chuyên gia, xét nghiệm PSA (kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt), giá khoảng 200.000-300.000 đồng, là công cụ quan trọng nhất trong tầm soát. Đây là xét nghiệm máu đơn giản, giúp phát hiện bất thường ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng. Chỉ số PSA thường dưới 4 ng/ml. Khi PSA tăng từ 4 trở lên, đặc biệt trên 10, bác sĩ có thể chỉ định thêm MRI hoặc sinh thiết để xác định ung thư. PSA ở mức 10-20, khối u còn khu trú bên trong tuyến tiền liệt, ung thư đã ở giai đoạn hai. Chỉ số này từ 20 trở lên, khối ung thư xâm lấn ra bên ngoài nhưng chưa có di căn hạch hay di căn xa, bệnh ở giai đoạn ba.
Tuy nhiên, PSA tăng không đồng nghĩa chắc chắn mắc ung thư. Chỉ số này cũng có thể tăng sau viêm nhiễm, đặt thông tiểu, khám trực tràng hoặc sau quan hệ tình dục. Vì vậy, kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá toàn diện.
Bác sĩ Kha cho biết nam giới có tiền sử gia đình mắc ung thư tuyến tiền liệt là nhóm nguy cơ cao. Nếu bố hoặc anh em ruột mắc bệnh, nguy cơ tăng đáng kể so với dân số chung, nên bắt đầu tầm soát từ tuổi 40 thay vì 50. Bên cạnh đó, béo phì, hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, chế độ ăn nhiều thịt đỏ, ít rau xanh và ít vận động cũng được xem là các yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh.
Ung thư tuyến tiền liệt phát hiện càng muộn, tiên lượng càng xấu. Khi ung thư còn khu trú trong tuyến tiền liệt, tỷ lệ sống sau 5 năm gần như đạt 100%, đồng nghĩa nhiều trường hợp có thể chữa khỏi hoàn toàn. Người bệnh cũng có cơ hội bảo tồn chức năng tiểu tiện và sinh lý.
Ngược lại, khi ung thư xâm lấn hoặc di căn, tỷ lệ sống giảm mạnh. Bệnh nhân có thể đối mặt với đau xương dữ dội, gãy xương bệnh lý, bí tiểu, liệt chi dưới hoặc di căn đến phổi, gan và các cơ quan khác.
“Điều trị giai đoạn muộn rất tốn kém, nhiều bệnh nhân phải phẫu thuật, xạ trị, nội tiết hoặc hóa trị kéo dài, chi phí có thể lên tới hàng trăm triệu đồng”, bác sĩ Kha nói.
PGS.TS.BS Trần Vĩnh Hưng, Giám đốc Bệnh viện Bình Dân, cho biết chẩn đoán chính xác là nền tảng để điều trị hiệu quả ung thư tiết niệu. Phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm không chỉ tăng cơ hội chữa khỏi mà còn giúp bảo tồn cơ quan, chức năng và chất lượng sống cho người bệnh.
Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu đối với ung thư tuyến tiền liệt, song các chuyên gia khuyến cáo nam giới nên duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục thường xuyên, hạn chế thịt đỏ, tăng rau xanh, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và đặc biệt không bỏ qua tầm soát định kỳ.
Tăng huyết áp được chẩn đoán khi chỉ số huyết áp đo tại phòng khám từ 140/90 mmHg trở lên. Khi huyết áp duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Thành tim dày lên, động mạch dần xơ cứng, mất khả năng đàn hồi và dễ tổn thương hơn. Theo thời gian, tình trạng này có thể dẫn đến suy tim, bệnh mạch vành, đột quỵ và tổn thương thận.
Theo tiến sĩ, bác sĩ phẫu thuật tim mạch Ramakanta Panda, nhà sáng lập Viện Tim châu Á (Asian Heart Institute) tại Ấn Độ, tăng huyết áp là bệnh lý tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ qua ở giai đoạn đầu. Qua nhiều thập kỷ điều trị các ca tim mạch nặng, ông cho biết nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.
Bác sĩ Panda cho biết một số dấu hiệu cảnh báo huyết áp tăng.
Đau đầu buổi sáng kéo dài
Thức dậy với cơn đau đầu âm ỉ, đặc biệt ở vùng sau đầu, thường bị nhầm là do thiếu ngủ hoặc mất nước. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu huyết áp cao vào ban đêm hoặc sáng sớm. Tăng huyết áp vào buổi sáng sớm có liên quan đến nguy cơ mắc đột quỵ và các bệnh tim mạch ở người lớn tuổi cao hơn.
Mệt mỏi, giảm khả năng vận động
Khi cơ tim dày lên và khả năng bơm máu suy giảm, người bệnh có thể dễ hụt hơi hoặc mệt hơn sau những hoạt động vốn trước đây thực hiện bình thường. Phì đại thất trái do tăng huyết áp kéo dài là yếu tố nguy cơ của suy tim và đột tử do tim mạch.
Mạch đập mạnh bất thường ở cổ
Cảm giác mạch đập mạnh ở cổ hoặc nhìn thấy mạch máu vùng cổ đập rõ bất thường có thể là dấu hiệu mạch máu đang chịu áp lực cao hoặc dần xơ cứng. Tình trạng động mạch chủ kém đàn hồi có liên quan nguy cơ tử vong do tim mạch cao hơn ở người tăng huyết áp.
Khó tập trung, suy nghĩ chậm hoặc "sương mù não" có thể liên quan tổn thương các mạch máu nhỏ trong não do tăng huyết áp kéo dài. Các chuyên gia cho rằng tăng huyết áp là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi, nhưng nguy cơ có thể giảm nếu huyết áp được kiểm soát tốt.
Chảy máu mũi hoặc xuất huyết mắt
Chảy máu mũi tái diễn hoặc xuất hiện mảng đỏ trong lòng trắng mắt không do chấn thương cũng có thể là dấu hiệu cần kiểm tra huyết áp.
Đi tiểu đêm nhiều lần
Nhiều người cho rằng tiểu đêm liên quan tuyến tiền liệt hoặc vấn đề ở hệ tiết niệu, song đây cũng có thể là dấu hiệu thận bị ảnh hưởng bởi tăng huyết áp kéo dài. Huyết áp cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn tính.
Khó thở khi nằm
Nếu phải kê thêm gối để ngủ hoặc cảm thấy khó thở khi nằm, người bệnh nên đi khám sớm. Đây có thể là dấu hiệu sớm của suy tim do tăng huyết áp không kiểm soát.
Mọi người nên đo huyết áp thường xuyên, đặc biệt nếu xuất hiện các dấu hiệu kéo dài như đau đầu buổi sáng, mệt mỏi bất thường, tiểu đêm nhiều hoặc giảm tập trung.
Tiến sĩ Panda cho rằng thay đổi lối sống và điều trị sớm có thể giúp giảm áp lực lên tim và mạch máu trước khi tổn thương trở nên nghiêm trọng. Theo ông, dù tiến triển âm thầm, tăng huyết áp vẫn có thể được kiểm soát tốt nếu được phát hiện kịp thời.
Chiều 9-4, tại buổi thảo luận về tình hình kinh tế xã hội và ngân sách nhà nước, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Mai Thoa - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội - đã nêu ra những thực tế liên quan đến bạo lực học đường, thực phẩm bẩn.
Theo đại biểu, vừa qua xảy ra một số vụ bạo lực của học sinh phổ thông, đặc biệt ở ngoài nhà trường. Các vụ việc có tính chất và mức độ phức tạp, nghiêm trọng, ảnh hưởng đến môi trường giáo dục, thể chất và tinh thần của học sinh, gây lo lắng và bức xúc trong dư luận xã hội.
Cùng đó tình trạng bạo hành trẻ em vẫn còn xảy ra ở các cơ sở trợ giúp xã hội, cơ sở chăm sóc nuôi dưỡng trẻ em. Điển hình như vụ xảy ra ở Trung tâm Công tác xã hội Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh.
Theo đại biểu, những vụ việc này đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe, thể chất, tinh thần, thậm chí là đe dọa cả tính mạng của trẻ em.
Vì vậy đại biểu Thoa đề nghị Thủ tướng, Chính phủ quan tâm chỉ đạo các bộ ngành liên quan có giải pháp hữu hiệu.
Về những vụ việc thực phẩm bẩn gần đây, nữ đại biểu cho rằng cần tăng cường quản lý vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm trong các nhà trường.
Cụ thể cần kiểm soát tốt hơn nguồn gốc thực phẩm, quy định các điều kiện tiêu chuẩn cao hơn đối với thực phẩm cung cấp cho các nhà trường để bảo vệ, chăm sóc tốt cho trẻ em.
Đại biểu cho rằng những vụ việc đưa thực phẩm không bảo đảm an toàn vào các trường học ở Hà Nội khiến dư luận bức xúc.
Trong khi đó trẻ em là đối tượng hết sức đặc biệt, nhạy cảm. Nếu chúng ta không có giải pháp quản lý chặt chẽ, lâu dài sẽ ảnh hưởng lớn đến sức khỏe, thể chất, tinh thần và tầm vóc, thể lực của thế hệ tương lai của đất nước.
Nữ đại biểu mong muốn cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, phòng chống xâm hại trên không gian mạng với trẻ em. Bởi thực tế tình trạng trẻ em bị xâm hại trên mạng dưới rất nhiều hình thức tinh vi, phức tạp, trong đó có cả bắt cóc online, bạo lực mạng, bắt nạt qua mạng.
“Chúng tôi đề nghị nghiên cứu giải pháp cấm hoặc hạn chế trẻ em sử dụng mạng xã hội đối với một số nền tảng phổ biến, kèm theo những điều kiện, giải pháp cụ thể liên quan khác” - bà Thoa nhấn mạnh.
Qua thu thập thông tin, bà Thoa cho hay một số nước như Úc, Indonesia, Pháp, Anh… đang nghiên cứu hoặc xây dựng quy định về việc cấm người dưới 16 tuổi tiếp cận mạng xã hội để bảo vệ trẻ trước những nội dung độc hại và chứng nghiện điện thoại.
Nữ đại biểu đoàn Hải Phòng cho rằng không có người lớn nào có đủ thời gian để theo dõi con em mình trong dùng mạng xã hội. Và không phải trẻ em nào khi dùng mạng xã hội cũng được hướng dẫn sử dụng đúng đắn, hiệu quả.
Theo bà, trẻ em thường nhận thức chưa đầy đủ, dễ bị lôi kéo vào xem, nghe, đọc những nội dung nhạy cảm, hấp dẫn và không phù hợp lứa tuổi. Do đó việc chăm sóc, bảo vệ, giáo dục để trẻ được rèn luyện, bồi dưỡng cả về đức, trí, thể, mỹ cũng là thể hiện trách nhiệm với tương lai của đất nước.
Bệnh nhân được chủ cơ sở phun xăm đưa đến Bệnh viện Đa khoa khu vực Hồng Ngự cấp cứu hôm 25/5.
Bác sĩ CK1 Lê Thị Ngọc Bích, cho biết bệnh nhân bị sốc phản vệ nguy kịch (độ III), được xử trí cấp cứu, truyền dịch, thở máy. Sau hai giờ, bệnh nhân tỉnh táo, hồng hào, cai máy thở, vùng gây tê ở lưng giảm sưng đỏ.
Sốc phản vệ là biến chứng y khoa nguy hiểm sau khi cơ thể tiếp xúc với các dị nguyên, còn gọi là chất lạ thường có trong thuốc, thực phẩm. Bác sĩ xác định thanh niên này phản vệ với thuốc gây tê.
Bác sĩ khuyến cáo người có dấu hiệu bất thường như khó thở, tím tái, co giật, nghi do sốc phản vệ, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất. Nếu không được xử lý sớm, người bệnh có thể tử vong do suy hô hấp hoặc ngừng tuần hoàn.
