Nhưng ngón tay cái của Thắng, một trình dược viên ở TP HCM, chưa nghỉ một giây. Nó vuốt lên liên tục và vô thức những video ngắn trên nền tảng TikTok, Facebook, từ lúc anh bước vào quán cho đến lúc ra về.
“Nhiều lúc tâm trạng không vui, mình càng lướt như một phản xạ”, Thắng chia sẻ, mô tả cảm giác bản thân bị cuốn đi giống như một người rơi vào trạng thái mơ hồ, u mê. “Càng xem càng thấy mệt mỏi, đầu óc trống rỗng, nhưng cứ cất điện thoại đi được 5 phút là tay lại tự động tìm đến nó”.
Với nhiều người, cơn nghiện này len lỏi vào cả không gian riêng tư nhất và tàn phá giấc ngủ của họ. Sang, 28 tuổi, chuyên viên truyền thông, từng có thói quen tự thưởng cho mình 15-20 phút lướt điện thoại trước khi đi ngủ để giải tỏa áp lực sau ngày làm việc dài. Nhưng ranh giới của sự tự chủ nhanh chóng bị xóa nhòa khi anh liên tục bị cuốn vào những video “drama” và bóc phốt giật gân.
“Ban đầu chỉ định xem vài clip, nhưng khi giật mình nhìn lên đồng hồ thì đã 2-3 giờ sáng”, Sang kể. Đêm nào lướt điện thoại là đêm đó chàng trai mất ngủ, đầu óc căng thẳng vì suy nghĩ về những nội dung vô bổ vừa xem. Ngày hôm sau của Sang bắt đầu bằng sự mệt mỏi, nhớ trước quên sau và một cơ thể uể oải, thiếu sức sống.
Năng lực tư duy hệ thống và khả năng sáng tạo của một người làm nội dung chuyên nghiệp ở Sang bị đóng băng hoàn toàn. Nam thanh niên không thể kết nối các ý tưởng lớn cho chiến dịch, tư duy bị phân mảnh thành những mẩu thông tin vụn vặt và trở nên dễ kích động với đồng nghiệp.
Hội chứng “thối não” hay sự mụ mị đầu óc sau khi xem video ngắn liên tục không còn là một khái niệm tự trào mà đã trở thành vấn đề sức khỏe tâm thần thực tế trên diện rộng. Theo báo cáo của DataReportal, tính đến đầu năm 2024, Việt Nam có khoảng 67,72 triệu người dùng TikTok từ 18 tuổi trở lên, đưa đất nước trở thành một trong những quốc gia có lượng người dùng nền tảng này cao hàng đầu khu vực Đông Nam Á.
Nghiên cứu từ Viện Phát triển Con người Max Planck chỉ ra rằng sự gia tăng nhanh chóng về lượng nội dung số đang làm suy giảm nghiêm trọng thời gian duy trì sự chú ý của con người, thôi thúc họ liên tục chuyển sang các kích thích mới mẻ hơn. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi sự cạnh tranh khốc liệt giữa các nền tảng khi Meta ghi nhận tính năng Reels chiếm hơn 20% thời gian của người dùng trên Instagram, trong khi YouTube Shorts đạt tới hàng chục tỷ lượt xem mỗi ngày.
Sự kiệt quệ nhận thức này bắt nguồn từ cơ chế phân phối nội dung được thiết kế tinh vi. Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, lý giải rằng hiện tượng mệt mỏi nhận thức xảy ra khi hệ thần kinh bị quá tải do phải xử lý lượng thông tin dồn dập và chuyển đổi liên tục giữa hàng trăm nội dung khác nhau. Điều này gây suy giảm tạm thời khả năng kiểm soát điều hành ở vùng vỏ não trước trán, nơi chịu trách nhiệm lập kế hoạch và kiềm chế xung động.
Thuật toán đề xuất dựa trên hệ thống trí tuệ nhân tạo mạnh mẽ của các nền tảng hoạt động như một máy đánh bạc kỹ thuật số, phân phối phần thưởng biến thiên để người dùng không thể đoán trước video tiếp theo. Cơ chế này tạo ra dòng dopamine ăn liền khổng lồ, khác biệt hoàn toàn với lượng dopamine lành mạnh có được từ sự kiên trì hoàn thành các mục tiêu dài hạn.
Hệ quả lâu dài của việc nghiện video ngắn là sự suy giảm khả năng tư duy sâu và tính kiên nhẫn. Dựa trên nguyên lý dẻo thần kinh, khi não bộ bị rèn luyện để chỉ phản hồi trước các kích thích kéo dài từ 15 đến 30 giây, các hoạt động đòi hỏi sự tập trung dài hạn như đọc sách hay viết báo cáo sẽ trở nên vô cùng chật vật.
“Người dùng dần hình thành sự kiên nhẫn thấp, suy giảm kỹ năng giao tiếp và mất đi khả năng trì hoãn phần thưởng. Việc tương tác chủ yếu qua màn hình làm giảm cơ hội rèn luyện việc lắng nghe sâu cũng như đọc các tín hiệu phi ngôn ngữ trong cuộc sống thực tế”, ông Thiện nhận định.
Ngoài ra, ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại dùng trước khi ngủ ức chế trực tiếp quá trình tiết melatonin, đẩy lùi giấc ngủ REM, giai đoạn não bộ củng cố ký ức và xử lý cảm xúc, khiến người dùng thức dậy trong trạng thái mệt mỏi dù đã ngủ đủ giờ, một vòng luẩn quẩn mà nhiều người lầm tưởng là do stress công việc.
Mặt khác, trạng thái cảnh giác liên tục khi lướt màn hình kích hoạt tuyến thượng thận tiết cortisol, hormone stress. Nồng độ cortisol tăng mạn tính theo thời gian sẽ làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ viêm mạn tính và rối loạn lo âu, trầm cảm.
Đối mặt với “cơn bão” thông tin ngắt quãng này, một bộ phận người trẻ đang tự tìm cách “tự vệ” để giành lại quyền kiểm soát tâm trí. Sau nhiều lần tải lên rồi lại xóa ứng dụng, Thắng quyết định thực hiện cuộc thanh lọc triệt để.
Anh tái cấu trúc lại thói quen hằng ngày bằng cách chuyển sang các hoạt động thể chất ngoài trời. Thay vì tìm kiếm dopamine tức thời từ màn hình, chàng trai chọn tham gia các môn thể thao dùng vợt như cầu lông và pickleball để kích thích cơ thể tự tiết dopamine tự nhiên, giúp tăng sự nhạy bén cho hệ thần kinh. Cuối tuần, anh tìm đến các cung đường trekking, thực hiện liệu pháp “tắm rừng” để cơ thể được thải độc dưới ánh sáng tự nhiên.
“Thói quen hàng ngày sẽ tạo nên cuộc sống của bạn”, Thắng đúc kết sau hành trình cai nghiện công nghệ. “Đừng để bản thân già đi trong sự nuối tiếc vì đã dâng hiến những năm tháng sung sức nhất cho những cú vuốt màn hình vô định”.
Trong khi đó, các chuyên gia tâm lý khuyên người dùng nên quan sát mức độ suy giảm chức năng sống thực tế, như việc xem lâu hơn dự kiến, bồn chồn khi rời điện thoại, trì hoãn công việc hoặc để công nghệ ảnh hưởng đến giấc ngủ.
“Tin tốt là não bộ có khả năng thích nghi và phục hồi rất cao thông qua các phương pháp thải độc kỹ thuật số thực tế”, thạc sĩ Thiện nói. Ông khuyên thay vì cai nghiện cực đoan, người dùng có thể chủ động tắt các thông báo không cần thiết, đặt giới hạn thời gian ứng dụng và tạo ra các khoảng thời gian không màn hình trước khi đi ngủ.
Việc tái huấn luyện năng lực chú ý bằng cách đọc sách giấy, viết tay, tập thể dục hoặc chấp nhận những khoảng trống nhàm chán trong ngày sẽ giúp não bộ phục hồi và tái tạo năng lượng.
Cháo từ lâu đã là lựa chọn phổ biến trong bữa sáng của người Việt và nhiều nước châu Á. Nhờ đặc tính mềm, dễ ăn và ấm bụng, món ăn này thường được dùng cho người ốm, người cao tuổi hoặc những ai cần bữa sáng nhẹ nhàng.
Theo Hiệp hội Dinh dưỡng Trung Quốc, cháo là món ăn sáng có thể giúp hệ tiêu hóa hoạt động nhẹ nhàng hơn vào buổi sáng, đặc biệt phù hợp với người có dạ dày nhạy cảm hoặc đang trong giai đoạn hồi phục sức khỏe.
Tiến sĩ Fan Zhihong, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, cho biết cháo giúp cơ thể hấp thu năng lượng dễ dàng hơn sau một đêm dài. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh rằng cháo “không nên chỉ là tinh bột đơn thuần” mà cần bổ sung thêm protein và rau xanh để đảm bảo cân bằng dinh dưỡng.
Dù cháo là món dễ tiêu và phù hợp cho bữa sáng nhẹ, nhưng cháo trắng đơn thuần chủ yếu cung cấp tinh bột, trong khi lại thiếu protein, chất xơ và một số vi chất quan trọng. Nếu duy trì thói quen này trong thời gian dài, bữa sáng có thể không đủ cân bằng dinh dưỡng, khiến cơ thể nhanh đói trở lại và thiếu năng lượng ổn định trong buổi sáng.
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), một bữa sáng lành mạnh cần đảm bảo sự kết hợp của tinh bột, protein và chất xơ. Sự phối hợp này giúp làm chậm quá trình hấp thu đường, duy trì đường huyết ổn định hơn và hạn chế tình trạng mệt mỏi, uể oải giữa buổi.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị:
Cách ăn này giúp làm chậm hấp thu đường, tạo cảm giác no lâu hơn và cân bằng dinh dưỡng.
Cháo là lựa chọn tốt cho bữa sáng nếu được ăn đúng cách và kết hợp hợp lý. Tuy nhiên, không nên xem cháo như bữa ăn duy nhất nếu thiếu các nhóm chất khác.
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu đến một phần não bị gián đoạn hoặc tắc nghẽn, khiến tế bào não thiếu oxy và dưỡng chất cần thiết để hoạt động. Đây là tình trạng cấp cứu y khoa cần được xử trí càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ tử vong, di chứng lâu dài.
Không phải mọi trường hợp đột quỵ đều có dấu hiệu báo trước. Tuy nhiên, ở một số người, cơ thể có thể phát ra các tín hiệu cảnh báo từ nhiều ngày hoặc vài tuần trước khi cơn đột quỵ thực sự xảy ra.
Đau đầu dữ dội hoặc khác thường
Một cơn đau đầu nghiêm trọng, xuất hiện đột ngột hoặc khác với những cơn đau đầu từng gặp trước đó có thể là dấu hiệu sớm của đột quỵ thiếu máu não.
Năm 2020, các nhà khoa học từ Đại học Y khoa Quốc gia Ural (Nga), Đại học Copenhagen (Đan Mạch) đã tiến hành nghiên cứu đánh giá mối liên hệ giữa đau đầu và nguy cơ đột quỵ. Nhóm tham gia gồm 550 người trưởng thành, trong đó có 275 bệnh nhân đột quỵ thiếu máu não và 275 người không bị đột quỵ.
Kết quả cho thấy khoảng 15% bệnh nhân đột quỵ từng xuất hiện cơn đau đầu bất thường trong vòng một tuần trước khi phát bệnh, tỷ lệ cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng. Các tác giả cho rằng đau đầu dữ dội hoặc khác thường có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của đột quỵ ở một số người.
Những cơn đau này thường dữ dội, kéo dài và không giảm nhiều dù dùng thuốc giảm đau. Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận nhóm có đau đầu cảnh báo trước đột quỵ thường liên quan nhiều hơn đến rung nhĩ - một dạng rối loạn nhịp tim làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
Yếu hoặc tê một bên cơ thể
Tình trạng yếu tay, chân hoặc tê mặt, đặc biệt chỉ xảy ra ở một bên cơ thể, là dấu hiệu điển hình của đột quỵ. Người bệnh có thể gặp khó khăn khi cầm nắm đồ vật, đi lại hoặc thực hiện các hoạt động hàng ngày. Một số trường hợp xuất hiện cảm giác mất lực đột ngột ở cánh tay hoặc chân.
Cục máu đông trong não có thể ảnh hưởng đến vùng điều khiển ngôn ngữ, khiến người bệnh nói khó, phát âm không rõ hoặc không hiểu lời người khác nói. Một số người vẫn tỉnh táo nhưng gặp khó khăn khi nói một câu hoàn chỉnh hoặc không thể diễn đạt ý muốn nói.
Rối loạn thị lực
Thay đổi thị lực đột ngột cũng có thể là dấu hiệu đột quỵ. Các triệu chứng cảnh báo như nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị lực ở một hoặc cả hai mắt. Chúng thường xuất hiện nhanh, đôi khi đi kèm chóng mặt hoặc rối loạn thần kinh khác do lưu lượng máu lên não bị gián đoạn.
Mất thăng bằng, chóng mặt
Một số người có thể cảm thấy choáng váng, đi đứng loạng choạng hoặc mất phối hợp vận động trước khi đột quỵ xảy ra. Cảm giác căn phòng quay cuồng, khó giữ thăng bằng hoặc té ngã không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu não không nhận đủ máu và oxy.
Lú lẫn, khó hiểu lời nói
Đột ngột lú lẫn, mất phương hướng hoặc khó hiểu các câu đơn giản cũng là dấu hiệu cần chú ý. Người bệnh có thể không theo kịp cuộc trò chuyện, phản hồi chậm hoặc không nhận ra người quen. Theo các chuyên gia, đây là biểu hiện cho thấy não đang thiếu oxy.
Buồn nôn hoặc co giật
Buồn nôn, nôn ói không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi đi kèm đau đầu hoặc chóng mặt, có thể liên quan đến tăng áp lực trong não do cục máu đông gây ra. Một số trường hợp còn xuất hiện co giật, mất ý thức hoặc các cử động bất thường. Đây có thể là triệu chứng đầu tiên của tình trạng tắc mạch não ở một số bệnh nhân.
Các chuyên gia khuyến cáo nên kiểm soát huyết áp, cholesterol và đường huyết ở mức phù hợp; điều trị bệnh tim theo hướng dẫn bác sĩ; duy trì cân nặng hợp lý; tập thể dục thường xuyên; hạn chế chất béo bão hòa và bỏ hút thuốc lá. Nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo và đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng bất thường có thể giúp tăng cơ hội điều trị thành công và giảm nguy cơ biến chứng nặng.
Trưa 26-5, lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa khu vực Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp cho biết vừa cấp cứu thành công bệnh nhân nam 18 tuổi bị sốc phản vệ mức độ nguy kịch (độ III), do sử dụng thuốc tê để chuẩn bị phun xăm vùng lưng.
Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng toàn thân tím tái do thiếu oxy, rơi vào trạng thái lơ mơ, hôn mê sâu. Trước đó chỉ khoảng 15 phút sau khi bôi thuốc tê, nam thanh niên bị chóng mặt dữ dội, mất phương hướng, lên cơn co giật.
Ngay khi tiếp nhận, các bác sĩ đã nhanh chóng tiến hành phác đồ cấp cứu sốc phản vệ khẩn cấp. Hiện bệnh nhân đã qua cơn nguy kịch và đang phục hồi tốt.
Theo Bệnh viện Đa khoa khu vực Hồng ngự, sốc phản vệ do thuốc tê là một trong những tai biến y khoa nguy hiểm nhất; thường diễn ra rất nhanh, chuyển biến đột ngột và nếu không được cấp cứu kịp thời trong "thời gian vàng", tỉ lệ tử vong cực kỳ cao.
Người dân cần thận trọng khi thực hiện các dịch vụ thẩm mỹ có sử dụng thuốc gây tê, gây mê. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cứu chữa kịp thời.
