Nhưng ngón tay cái của Thắng, một trình dược viên ở TP HCM, chưa nghỉ một giây. Nó vuốt lên liên tục và vô thức những video ngắn trên nền tảng TikTok, Facebook, từ lúc anh bước vào quán cho đến lúc ra về.
“Nhiều lúc tâm trạng không vui, mình càng lướt như một phản xạ”, Thắng chia sẻ, mô tả cảm giác bản thân bị cuốn đi giống như một người rơi vào trạng thái mơ hồ, u mê. “Càng xem càng thấy mệt mỏi, đầu óc trống rỗng, nhưng cứ cất điện thoại đi được 5 phút là tay lại tự động tìm đến nó”.
Với nhiều người, cơn nghiện này len lỏi vào cả không gian riêng tư nhất và tàn phá giấc ngủ của họ. Sang, 28 tuổi, chuyên viên truyền thông, từng có thói quen tự thưởng cho mình 15-20 phút lướt điện thoại trước khi đi ngủ để giải tỏa áp lực sau ngày làm việc dài. Nhưng ranh giới của sự tự chủ nhanh chóng bị xóa nhòa khi anh liên tục bị cuốn vào những video “drama” và bóc phốt giật gân.
“Ban đầu chỉ định xem vài clip, nhưng khi giật mình nhìn lên đồng hồ thì đã 2-3 giờ sáng”, Sang kể. Đêm nào lướt điện thoại là đêm đó chàng trai mất ngủ, đầu óc căng thẳng vì suy nghĩ về những nội dung vô bổ vừa xem. Ngày hôm sau của Sang bắt đầu bằng sự mệt mỏi, nhớ trước quên sau và một cơ thể uể oải, thiếu sức sống.
Năng lực tư duy hệ thống và khả năng sáng tạo của một người làm nội dung chuyên nghiệp ở Sang bị đóng băng hoàn toàn. Nam thanh niên không thể kết nối các ý tưởng lớn cho chiến dịch, tư duy bị phân mảnh thành những mẩu thông tin vụn vặt và trở nên dễ kích động với đồng nghiệp.
Hội chứng “thối não” hay sự mụ mị đầu óc sau khi xem video ngắn liên tục không còn là một khái niệm tự trào mà đã trở thành vấn đề sức khỏe tâm thần thực tế trên diện rộng. Theo báo cáo của DataReportal, tính đến đầu năm 2024, Việt Nam có khoảng 67,72 triệu người dùng TikTok từ 18 tuổi trở lên, đưa đất nước trở thành một trong những quốc gia có lượng người dùng nền tảng này cao hàng đầu khu vực Đông Nam Á.
Nghiên cứu từ Viện Phát triển Con người Max Planck chỉ ra rằng sự gia tăng nhanh chóng về lượng nội dung số đang làm suy giảm nghiêm trọng thời gian duy trì sự chú ý của con người, thôi thúc họ liên tục chuyển sang các kích thích mới mẻ hơn. Sự bùng nổ này được thúc đẩy bởi sự cạnh tranh khốc liệt giữa các nền tảng khi Meta ghi nhận tính năng Reels chiếm hơn 20% thời gian của người dùng trên Instagram, trong khi YouTube Shorts đạt tới hàng chục tỷ lượt xem mỗi ngày.
Sự kiệt quệ nhận thức này bắt nguồn từ cơ chế phân phối nội dung được thiết kế tinh vi. Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Vương Nguyễn Toàn Thiện, Giám đốc chuyên môn Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, lý giải rằng hiện tượng mệt mỏi nhận thức xảy ra khi hệ thần kinh bị quá tải do phải xử lý lượng thông tin dồn dập và chuyển đổi liên tục giữa hàng trăm nội dung khác nhau. Điều này gây suy giảm tạm thời khả năng kiểm soát điều hành ở vùng vỏ não trước trán, nơi chịu trách nhiệm lập kế hoạch và kiềm chế xung động.
Thuật toán đề xuất dựa trên hệ thống trí tuệ nhân tạo mạnh mẽ của các nền tảng hoạt động như một máy đánh bạc kỹ thuật số, phân phối phần thưởng biến thiên để người dùng không thể đoán trước video tiếp theo. Cơ chế này tạo ra dòng dopamine ăn liền khổng lồ, khác biệt hoàn toàn với lượng dopamine lành mạnh có được từ sự kiên trì hoàn thành các mục tiêu dài hạn.
Hệ quả lâu dài của việc nghiện video ngắn là sự suy giảm khả năng tư duy sâu và tính kiên nhẫn. Dựa trên nguyên lý dẻo thần kinh, khi não bộ bị rèn luyện để chỉ phản hồi trước các kích thích kéo dài từ 15 đến 30 giây, các hoạt động đòi hỏi sự tập trung dài hạn như đọc sách hay viết báo cáo sẽ trở nên vô cùng chật vật.
“Người dùng dần hình thành sự kiên nhẫn thấp, suy giảm kỹ năng giao tiếp và mất đi khả năng trì hoãn phần thưởng. Việc tương tác chủ yếu qua màn hình làm giảm cơ hội rèn luyện việc lắng nghe sâu cũng như đọc các tín hiệu phi ngôn ngữ trong cuộc sống thực tế”, ông Thiện nhận định.
Ngoài ra, ánh sáng xanh từ màn hình điện thoại dùng trước khi ngủ ức chế trực tiếp quá trình tiết melatonin, đẩy lùi giấc ngủ REM, giai đoạn não bộ củng cố ký ức và xử lý cảm xúc, khiến người dùng thức dậy trong trạng thái mệt mỏi dù đã ngủ đủ giờ, một vòng luẩn quẩn mà nhiều người lầm tưởng là do stress công việc.
Mặt khác, trạng thái cảnh giác liên tục khi lướt màn hình kích hoạt tuyến thượng thận tiết cortisol, hormone stress. Nồng độ cortisol tăng mạn tính theo thời gian sẽ làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ viêm mạn tính và rối loạn lo âu, trầm cảm.
Đối mặt với “cơn bão” thông tin ngắt quãng này, một bộ phận người trẻ đang tự tìm cách “tự vệ” để giành lại quyền kiểm soát tâm trí. Sau nhiều lần tải lên rồi lại xóa ứng dụng, Thắng quyết định thực hiện cuộc thanh lọc triệt để.
Anh tái cấu trúc lại thói quen hằng ngày bằng cách chuyển sang các hoạt động thể chất ngoài trời. Thay vì tìm kiếm dopamine tức thời từ màn hình, chàng trai chọn tham gia các môn thể thao dùng vợt như cầu lông và pickleball để kích thích cơ thể tự tiết dopamine tự nhiên, giúp tăng sự nhạy bén cho hệ thần kinh. Cuối tuần, anh tìm đến các cung đường trekking, thực hiện liệu pháp “tắm rừng” để cơ thể được thải độc dưới ánh sáng tự nhiên.
“Thói quen hàng ngày sẽ tạo nên cuộc sống của bạn”, Thắng đúc kết sau hành trình cai nghiện công nghệ. “Đừng để bản thân già đi trong sự nuối tiếc vì đã dâng hiến những năm tháng sung sức nhất cho những cú vuốt màn hình vô định”.
Trong khi đó, các chuyên gia tâm lý khuyên người dùng nên quan sát mức độ suy giảm chức năng sống thực tế, như việc xem lâu hơn dự kiến, bồn chồn khi rời điện thoại, trì hoãn công việc hoặc để công nghệ ảnh hưởng đến giấc ngủ.
“Tin tốt là não bộ có khả năng thích nghi và phục hồi rất cao thông qua các phương pháp thải độc kỹ thuật số thực tế”, thạc sĩ Thiện nói. Ông khuyên thay vì cai nghiện cực đoan, người dùng có thể chủ động tắt các thông báo không cần thiết, đặt giới hạn thời gian ứng dụng và tạo ra các khoảng thời gian không màn hình trước khi đi ngủ.
Việc tái huấn luyện năng lực chú ý bằng cách đọc sách giấy, viết tay, tập thể dục hoặc chấp nhận những khoảng trống nhàm chán trong ngày sẽ giúp não bộ phục hồi và tái tạo năng lượng.
Hội đồng Dinh dưỡng khoa học ứng dụng được thành lập quy tụ đội ngũ gần 20 chuyên gia là các phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ uy tín trong lĩnh vực dinh dưỡng, giàu kinh nghiệm công tác tại các bệnh viện và cơ sở y tế lớn trên cả nước.
"Siêu Hội đồng" gồm PGS-TS Nguyễn Lân Hiếu, PGS-TS-BS Lê Thị Minh Hương; TS-BS Lưu Thị Mỹ Thục; ThS-BS CKII Phạm Công Luận; TTƯT- BS Trương Hữu Khanh; TTƯT- BS Đặng Thị Kim Huyên, sẽ sử dụng nền tảng y học chứng cứ để thẩm định các xu hướng dinh dưỡng, giúp cộng đồng phân biệt rõ ràng giữa kiến thức khoa học và các tin đồn thiếu căn cứ.
Phát biểu tại sự kiện ra mắt, BS CKI Trần Thị Minh Nguyệt, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM nêu thực trạng: Chúng ta đang sống trong một thời đại mà việc tiếp cận thông tin sức khỏe trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Người dân thì đang đối mặt với nhiều kinh nghiệm truyền miệng chưa được kiểm chứng hay những trào lưu dinh dưỡng phản khoa học trên mạng xã hội. Mỗi ngày, có rất nhiều video clip của rất nhiều bác sĩ - chưa được xác thực có phải bác sĩ không - mà người dân không có cái gì để kiểm chứng.
Theo BS Trần Thị Minh Nguyệt, việc tiếp cận được nhiều thông tin, đó là một thuận lợi. Song, không đồng nghĩa chúng ta sẽ hiểu đúng các thông tin đó. Do đó, điều cấp thiết hiện nay là chúng ta xây dựng một "màng lọc" khoa học, một nguồn tham chiếu tin cậy để cộng đồng có thể hiểu đúng và áp dụng đúng.
Xuất phát từ thực tế đó, Viện Nghiên cứu Dinh dưỡng TP.HCM kết hợp cùng các chuyên gia, các bác sĩ tâm huyết thành lập Hội đồng Dinh dưỡng khoa học ứng dụng với mong muốn xây dựng một diễn đàn khoa học chính thống, khách quan, sử dụng nền tảng y học chứng cứ để thẩm định các xu hướng dinh dưỡng, giúp cộng đồng phân biệt được rõ ràng giữa kiến thức khoa học và các tin đồn thiếu căn cứ.
"Một nghiên cứu năm 2026 trên hơn 3.500 người Việt có trình độ đại học trở lên cho kết quả 85,5% có thể tìm kiếm thông tin sức khỏe trực tuyến, nhưng 67,3% chưa đủ năng lực đánh giá và áp dụng chính xác vào thực tế", BS Nguyệt dẫn chứng.
Tình trạng này đặc biệt rõ ở nhóm phụ huynh - những người có nhu cầu tìm hiểu dinh dưỡng cao. Khảo sát Vietnam Digital Mom 2025, có đến 64% bà mẹ thường xuyên đọc blog, website nuôi con, 68% tin vào “review online” và 47% tham khảo các hội nhóm mạng xã hội. Điều này phản ánh sức mạnh truyền thông số, song cũng là khởi đầu của nhiều trào lưu dinh dưỡng phi khoa học hoặc chưa kiểm chứng, ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Cũng theo BS Trần Thị Minh Nguyệt, kiến thức khoa học chỉ thực sự có giá trị khi được truyền tải theo cách mà cộng đồng có thể hiểu, tiếp cận, thực hành và áp dụng vào đời sống hằng ngày.
Chính vì vậy, Hội đồng sẽ vận hành theo công thức hai tầng chuyên môn. Nhóm thứ nhất là nhóm cố vấn chuyên môn gồm các bác sĩ đầu ngành, chịu trách nhiệm đảm bảo tính chính xác của thông tin. Nhóm thứ hai là nhóm các bác sĩ đồng hành, đảm nhiệm việc chuyển hóa các nội dung khoa học thành những thông tin gần gũi, kiến thức phổ cập để người dân rất dễ hiểu và chia sẻ cộng đồng.
Để bảo vệ tính toàn vẹn của khoa học thì Hội đồng Dinh dưỡng khoa học ứng dụng sẽ vận hành dựa trên 3 nguyên tắc nghiêm ngặt: Khách quan - Phi thương mại - Trách nhiệm xã hội.
Mọi nội dung sẽ được thẩm định và công bố đều dựa trên các dữ liệu khoa học, các nghiên cứu lâm sàng và các khuyến nghị từ các tổ chức y khoa uy tín. Đồng thời, Hội đồng cam kết duy trì tính khách quan, trung lập và độc lập trong mọi hoạt động chuyên môn với mục tiêu cao nhất là bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Sau khi ra mắt, hàng chục bà mẹ tại sự kiện đã có ngay cơ hội để trao đổi, giao lưu với Hội đồng về những chủ đề "nóng" nhất đang gây nhiều tranh cãi hiện nay.
Cụ thể, các mẹ đang bị bao vây bởi vô số sản phẩm được gắn mác tăng đề kháng cấp tốc như sữa non, kẽm, thực phẩm chức năng. Thông tin trên mạng làm mẹ tin rằng chỉ cần uống bổ sung là con không bao giờ ốm, dẫn đến lơ là việc xây dựng hệ miễn dịch tự nhiên qua dinh dưỡng toàn diện và vận động.
Tại đây, các bác sĩ đã giải thích rất rõ cơ chế miễn dịch (IgG, HMO, lợi khuẩn...) một cách khoa học, giúp phụ huynh hiểu rằng miễn dịch là một hệ thống bền bỉ, cần sự phối hợp của nhiều nhóm chất chứ không có một "thần dược" đơn lẻ.
Bằng những câu chuyện thực chiến và chia sẻ tâm huyết, các bác sĩ đã giúp mẹ hiểu rõ bé phát triển tốt các chỉ số, không chỉ cần quan tâm đến lượng thức ăn đưa vào, mà quan trọng hơn là khả năng xử lý của hệ tiêu hóa thông qua việc bổ sung các lợi khuẩn , chất xơ... Hệ tiêu hóa khỏe mạnh chính là "đòn bẩy" để bé chạm tới những cột mốc phát triển tối ưu trong tương lai.
Hay với băn khoăn vì sau mẹ đã bổ sung đủ thứ mà trẻ vẫn ốm, các chuyên gia dinh dưỡng đã lý giải sự thật về tăng đề kháng mà mẹ chưa hiểu rõ. Đồng thời, chỉ rõ những sai lầm của cha mẹ về những giải pháp tăng đề kháng cấp bách cho bé, về nhìn nhận chưa phù hợp với thể trạng sức khỏe của từng bé...
Tại phiên thảo luận chủ đề về tiêu hóa, các bà mẹ cũng được cung cấp góc nhìn khoa học về vai trò nền tảng của hệ tiêu hóa và hệ miễn dịch trong những năm đầu đời của trẻ.
BS.CKI Trần Thị Minh Nguyệt nhấn mạnh: Hội thảo "Tiêu hóa và Miễn dịch" hôm nay chỉ là bước khởi đầu trong hành trình. Thời gian tới thì chuỗi hội thảo sẽ tiếp tục khai thác các chủ đề dinh dưỡng được quan tâm, hoặc là phòng bệnh từ trong ruột, nhằm từng bước chuẩn hóa nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe. Đây sẽ là một hành trình lâu dài, cần sự đồng hành của giới chuyên môn, truyền thông và toàn xã hội để tạo nên một biểu tượng khoa học đáng tin cậy cho cộng đồng.
Văn phòng UBND vừa có văn bản truyền đạt chỉ đạo của Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường, sau cuộc họp về vụ việc nghi ngờ ngộ độc thực phẩm xảy ra tại Trường tiểu học Bình Quới Tây vừa qua.
Theo đó sau khi xảy ra vụ việc, Sở Y tế, Sở An toàn thực phẩm, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng UBND phường Bình Quới, Trường tiểu học Bình Quới Tây và các đơn vị có liên quan khẩn trương xử lý theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền được giao.
Tuy nhiên việc phối hợp, thông tin báo cáo của các ngành, địa phương thiếu tính hệ thống, phân tán, chưa nhịp nhàng, nhất là thiếu cơ quan làm đầu mối phát ngôn, cung cấp thông tin báo chí.
Việc chăm lo cho học sinh bị triệu chứng, nhập viện và hậu cần phục vụ bán trú... sau khi vụ việc xảy ra chưa được quan tâm chu đáo. Đề nghị các ngành, địa phương, đơn vị nghiêm túc rút kinh nghiệm.
Để ứng phó, xử lý tình huống ngộ độc tập thể và chấn chỉnh việc cung cấp thông tin đối với những vụ việc tương tự có thể xảy ra, UBND TP.HCM giao Sở An toàn thực phẩm chủ trì, phối hợp các sở, ngành, địa phương khẩn trương xây dựng kịch bản xử lý, ứng phó khi có vụ việc nghi ngờ ngộ độc thực phẩm phát sinh.
Nghiên cứu biên tập thành những quyển cẩm nang bỏ túi để bất kỳ đơn vị, địa phương nào, cán bộ, công chức, viên chức nào dù là mới cũng có thể xử lý nhanh chóng, đảm bảo theo đúng quy định.
Giao Sở An toàn thực phẩm là cơ quan chủ trì, giữ vai trò điều phối, giải quyết vụ việc nghi ngờ ngộ độc thực phẩm và công bố thông tin (có thể giao một đơn vị, cá nhân thuộc sở là cơ quan, đầu mối phát ngôn, cung cấp thông tin báo chí định kỳ, thường xuyên, đột xuất một cách chủ động và khách quan).
Đơn vị liên quan, địa phương nơi xảy ra vụ việc... chủ động thông tin, báo cáo đến cơ quan báo chí trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền nhưng phải đảm bảo thống nhất số liệu, thông tin với Sở An toàn thực phẩm.
Đối với những vụ việc nhạy cảm, quy mô lớn cần có phương thức, cách làm chủ động hơn, nhanh hơn, thông tin kịp thời hơn, tần suất cao hơn để tránh gây tâm lý hoang mang, lo lắng, đồng thời hạn chế các thông tin sai lệch.
Khẩn trương tư vấn, hỗ trợ Trường tiểu học Bình Quới Tây và phường Bình Quới tạm chọn 1 nhà cung cấp suất ăn mới uy tín, chất lượng, đã được kiểm tra an toàn thực phẩm trong cung cấp suất ăn.
Giao Sở Y tế theo dõi chặt chẽ các trường hợp nhập viện, điều trị, chăm sóc tốt hơn, để các em học sinh sớm hồi phục và trở lại trường học, phối hợp Sở An toàn thực phẩm định kỳ cung cấp thông tin điều trị làm cơ sở để điều tra nguyên nhân.
Sở Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo, hỗ trợ nhà trường, đồng hành với trường, các thầy cô và đội ngũ nhân viên ổn định tư tưởng, hỗ trợ các trường hợp bị ngộ độc (các khoản chi phí điều trị có liên quan).
Đồng thời quan tâm sâu sát hơn, chỉ đạo các trường, phối hợp các địa phương thường xuyên kiểm tra, rà soát không chỉ các nhà cung cấp chính, nhỏ lẻ từ khâu nguyên vật liệu đầu vào đến khâu thành phẩm.
UBND phường Bình Quới chủ trì, phối hợp nhà trường, ban giám hiệu, tập thể giáo viên, nhân viên trường thăm hỏi, động viên tất cả gia đình các học sinh bị ngộ độc.
Cục máu đông ở chân, còn gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu, xảy ra khi máu đông lại trong các tĩnh mạch sâu, thường ở bắp chân, đùi hoặc vùng chậu. Nhiều trường hợp không có triệu chứng rõ ràng hoặc dễ bị nhầm với đau cơ thông thường, khiến người bệnh chậm đi khám, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).
Huyết khối tĩnh mạch sâu là tình trạng không nên xem nhẹ. Nguyên nhân là vì cục máu đông có thể bong ra khỏi thành mạch, di chuyển theo dòng máu lên phổi và gây thuyên tắc phổi. Đây là một biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa tính mạng. Dưới đây là những dấu hiệu thường gặp cần lưu ý.
Một trong những dấu hiệu phổ biến nhất của huyết khối tĩnh mạch sâu là sưng ở một bên chân, thường xảy ra ở bắp chân, mắt cá chân hoặc toàn bộ chân. Nguyên nhân là cục máu đông làm cản trở dòng máu về tim, khiến máu bị ứ lại trong tĩnh mạch.
Người bệnh có thể nhận thấy một chân to hơn chân còn lại rõ rệt, kèm cảm giác căng tức hoặc nặng chân. Nếu tình trạng sưng xuất hiện đột ngột mà không liên quan đến chấn thương, đây là dấu hiệu nên được kiểm tra sớm.
Nhiều người dễ nhầm triệu chứng này với đau cơ sau vận động hoặc chuột rút thông thường. Tuy nhiên, cơn đau do cục máu đông thường kéo dài hơn và không cải thiện rõ rệt dù đã nghỉ ngơi.
Cơn đau có thể âm ỉ hoặc đau nhói, thường tập trung ở bắp chân hoặc đùi. Một số người mô tả cảm giác giống như bị co thắt cơ.
Khi dòng máu bị tắc nghẽn, vùng da gần vị trí có cục máu đông có thể chuyển sang màu đỏ, tím nhẹ hoặc sẫm màu hơn bình thường. Sự thay đổi này có thể rõ ràng hoặc khá nhẹ tùy từng người.
Do biểu hiện này đôi khi giống viêm da hoặc nhiễm trùng mô nên nhiều người có thể bỏ qua. Tuy nhiên, nếu da đổi màu xuất hiện cùng đau và sưng chân, người mắc cần nghĩ đến nguy cơ huyết khối tĩnh mạch sâu.
Đây là dấu hiệu nguy hiểm vì có thể cục máu đông đã di chuyển từ chân lên phổi và gây thuyên tắc phổi. Người bệnh có thể đột ngột cảm thấy hụt hơi, thở nhanh hoặc khó thở ngay cả khi đang nghỉ ngơi. Đây là tình trạng cần cấp cứu ngay lập tức.
Khi cục máu đông làm tắc động mạch phổi, người bệnh có thể cảm thấy đau ngực, đặc biệt đau tăng lên khi hít sâu, ho hoặc vận động. Triệu chứng này dễ bị nhầm với đau cơ hoặc các vấn đề hô hấp khác. Thế nhưng, nếu chúng xuất hiện cùng khó thở thì cần đi cấp cứu ngay, theo Verywell Health.
