Đậu phụ và các thực phẩm từ đậu nành là nguồn protein thực vật tốt cho tim mạch, đồng thời cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe.
“Đậu nành có lẽ là nguồn protein thực vật đa năng nhất”, chuyên gia dinh dưỡng Andrea Glenn, nhà khoa học thỉnh giảng tại Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan và trợ lý giáo sư tại Đại học New York, cho biết. Nghiên cứu của bà tập trung vào tác động của chế độ ăn dựa trên thực vật đối với sức khỏe.
Đậu nành là một loại cây họ đậu đặc biệt vì chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu. Được coi là một trong những nguồn protein thực vật tốt nhất, đậu nành cũng rất giàu các chất dinh dưỡng khác có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Theo Trường Y Harvard, giống như tất cả các loại đậu, chúng là nguồn chất xơ tốt, giúp giảm cả huyết áp và cholesterol. Không giống như các loại đậu khác, đậu nành chứa một lượng chất béo không bão hòa đa đáng kể, giúp giảm cholesterol LDL có hại. Trong khi đó, chất béo bão hòa có trong nhiều thực phẩm nguồn gốc động vật lại có xu hướng làm tăng cholesterol LDL (“cholesterol xấu”).
Đậu nành cũng cung cấp các khoáng chất giúp giảm huyết áp, bao gồm kali và magie.
Tiến sĩ – Lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết, thành phần dinh dưỡng của đậu phụ khá ấn tượng, chứa một lượng lớn protein, mangan, canxi, selen và phospho trong mỗi khẩu phần.
Ngoài ra, đậu phụ còn chứa đồng, sắt, magie, kẽm, folate, một lượng nhỏ vitamin B6, riboflavin, thiamine, kali và vitamin K.
Mỗi khẩu phần cũng có lượng calo thấp, chỉ với 70 calo trong 100g.
Dưới đây là một số lợi ích sức khỏe tiềm năng của đậu phụ, theo TS Giang:
– Có thể bảo vệ chống ung thư
Các nghiên cứu cho thấy tiêu thụ đậu nành có thể làm giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, bao gồm ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư dạ dày. Mặc dù cần nhiều nghiên cứu hơn để hiểu các đặc tính chống ung thư của đậu phụ, nhưng một số nghiên cứu chỉ ra rằng đó có thể là do sự hiện diện của isoflavone đậu nành với hoạt tính mạnh mẽ.
– Thúc đẩy sức khỏe tim mạch
Isoflavone đậu nành, một loại polyphenol được tìm thấy trong đậu phụ, đã được chứng minh là làm giảm các dấu hiệu viêm và cải thiện lưu lượng máu, có khả năng giúp bảo vệ chống đột quỵ. Việc tăng lượng isoflavone cũng có thể tác động đến một số yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch và có thể dẫn đến giảm mức insulin, trọng lượng cơ thể và mỡ bụng.
– Làm giảm các triệu chứng mãn kinh
Một số nghiên cứu cho thấy isoflavone đậu nành có trong đậu phụ cũng có thể giúp giảm các triệu chứng mãn kinh. Ví dụ, một nghiên cứu đã phát hiện ra rằng chất bổ sung isoflavone đậu nành có thể làm giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn bốc hỏa hiệu quả hơn so với giả dược.
– Hỗ trợ giảm cân
Ít calo nhưng giàu protein hoàn chỉnh với 9 axit amin thiết yếu, đậu phụ là lựa chọn phù hợp cho người muốn kiểm soát cân nặng.
Theo một phân tích tổng hợp năm 2013 của Trung Quốc, bổ sung isoflavone đậu nành có hiệu quả trong việc giảm trọng lượng cơ thể và cải thiện lượng đường trong máu và insulin, cả hai đều có lợi cho việc kiểm soát cân nặng.
– Hỗ trợ sức khỏe xương
Đậu phụ là một nguồn tuyệt vời của một số khoáng chất quan trọng đóng vai trò trung tâm đối với sức khỏe của xương, bao gồm mangan, canxi và phospho.
Cả 3 chất dinh dưỡng quan trọng này và nhiều chất dinh dưỡng khác có trong đậu phụ giúp duy trì tính toàn vẹn của xương, bảo vệ chống mất xương và giảm nguy cơ mắc các vấn đề như gãy xương hoặc loãng xương.
– Cải thiện kiểm soát lượng đường trong máu
Nghiên cứu gần đây đã phát hiện ra rằng một số hợp chất trong đậu phụ có thể liên quan đến việc giảm lượng đường trong máu.
Không chỉ vậy, isoflavone còn có thể giúp giảm mức insulin, loại hormone chịu trách nhiệm vận chuyển đường từ máu đến tế bào. Điều này có thể giúp chống lại tình trạng kháng insulin và cải thiện khả năng sử dụng hormone này của cơ thể hiệu quả hơn để duy trì kiểm soát lượng đường trong máu tốt hơn.
Những cách đơn giản để thêm đậu phụ vào chế độ ăn
Bạn sẽ nhận được lợi ích dinh dưỡng lớn nhất bằng cách thay thế các thực phẩm kém lành mạnh bằng thực phẩm làm từ đậu nành.
Thay vì ăn vặt bằng khoai tây chiên, bánh quy giòn hoặc bánh quy, hãy thử đậu nành, có hai dạng edamame hoặc đậu nành rang.
Edamame là đậu nành được thu hoạch khi còn xanh và non. Edamame thường được bán dưới dạng đông lạnh, nguyên vỏ hoặc đã tách vỏ, có vị ngọt nhẹ và béo bùi.
Đậu nành rang khô là đậu nành nguyên hạt được ngâm trong nước rồi nướng cho đến khi vàng nâu. Chúng có hương vị và kết cấu tương tự đậu phộng, đồng thời là lựa chọn lý tưởng để tăng độ giòn và bổ sung thêm protein cho món salad thay cho bánh mì nướng vụn (croutons).
– Đậu phụ
Là thực phẩm quen thuộc trong ẩm thực châu Á, đậu phụ là một nguồn cung cấp canxi tuyệt vời vì nó thường được sản xuất bằng cách sử dụng canxi sulfat hoặc canxi clorua để làm đông sữa đậu nành thành các khối đậu. Đậu phụ cũng tương đối ít calo so với các nguồn protein khác.
Hiện nay, đậu phụ có nhiều dạng khác nhau, từ loại mềm mịn (silken tofu) đến loại cứng, phù hợp với nhiều cách chế biến. Andrea Glenn đặc biệt yêu thích đậu phụ cứng cắt hạt lựu rồi chế biến bằng nồi chiên không dầu để tạo độ giòn, sau đó ăn kèm sốt đậu phộng cay.
– Tempeh
Tempeh là thực phẩm truyền thống của Indonesia được làm từ đậu nành lên men, ép thành khối hoặc bánh. So với đậu phụ, tempeh có kết cấu chắc hơn, dai hơn và chứa hàm lượng protein cao hơn đáng kể.
Tempeh thường được nấu chín sẵn và có thể ăn ngay. Tuy nhiên, chuyên gia dinh dưỡng Andrea Glenn khuyến nghị nên hấp sơ trước khi sử dụng để giúp hương vị thơm ngon hơn.
Với đồng nghiệp, Nam, ở Tây Hồ, Hà Nội, là "cỗ máy in tiền" không biết mệt. Với gia đình, anh là người con hoàn hảo khi xây nhà, chu cấp sinh hoạt phí hàng tháng cho bố mẹ. Nhưng tại phòng khám của bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, bệnh án của Nam ghi nhận tình trạng nhịp tim đập dồn dập, khó thở và hệ thần kinh luôn ở trạng thái cảnh giác cao độ. Kết quả khám kết luận người bệnh bị rối loạn lo âu nặng, cần điều trị bằng thuốc và trị liệu.
Người bệnh tâm sự gần đây công ty làm ăn khó khăn, nợ nần chồng chất, nguy cơ phá sản, khiến Nam lo âu, mất ngủ nhưng vẫn phải tỏ ra bên ngoài là người mạnh mẽ, nhiều năng lượng để tránh "sụp đổ hình tượng".
"Tôi không thể tỏ ra yếu đuối, tiêu cực vì đang là trụ cột cho hàng chục nhân viên và cả đại gia đình", người đàn ông tâm sự.
Tương tự, Lan, 35 tuổi, tìm đến bệnh viện trong tình trạng kiệt quệ thần kinh. Không gặp áp lực tài chính, nhưng cô bị vắt kiệt bởi tiêu chuẩn "người trẻ thành đạt". Ở công ty, cô tự đặt ra nguyên tắc bất thành văn là dù ốm mệt hay stress cũng không được phép bộc lộ ra ngoài vì sợ khách hàng phát hiện. Mỗi ngày hai đến ba cốc cà phê để trụ vững. Tối về nhà, cô gắt gỏng với con và phó mặc việc nhà cho người giúp việc vì cạn kiệt năng lượng. Qua thăm khám, bác sĩ xác định người bệnh bị suy nhược, rối loạn lo âu, khuyên nên giảm bớt công việc và nghỉ ngơi, trị liệu tâm lý.
Về mặt y khoa, hiện tượng gồng mình để tỏ ra ổn được các chuyên gia gọi là tích cực độc hại (Toxic Positivity). Khác với lạc quan lành mạnh là khả năng chấp nhận thực tại đau buồn để tìm cách thích nghi, tích cực độc hại là sự chối bỏ cảm xúc thật.
Khi một người liên tục đè nén nỗi buồn hay sự lo âu, hạch hạnh nhân trong não bộ, trung tâm xử lý cảm xúc, vẫn liên tục phát ra tín hiệu cảnh báo. Điều này kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, đưa cơ thể vào trạng thái chiến đấu hoặc bỏ chạy (fight or flight) kéo dài.
Bác sĩ Chung cho rằng việc kìm nén áp lực quá lâu chính là yếu tố kích hoạt các cơn rối loạn lo âu và trầm cảm. Bệnh nhân thường có biểu hiện đánh trống ngực, khó thở và luôn ở trạng thái cảnh giác cao độ.
Giaso sư tâm lý học James Gross tại Đại học Stanford, một trong những nhà nghiên cứu hàng đầu thế giới về điều tiết cảm xúc, cũng chứng minh qua nhiều thập kỷ nghiên cứu rằng "expressive suppression" (kìm nén biểu đạt cảm xúc) không làm giảm cảm xúc tiêu cực bên trong, mà chỉ tắt đi phần biểu hiện ra bên ngoài. Nói cách khác, nỗi đau không biến mất, nó bị đẩy sâu vào bên trong và tiếp tục âm ỉ.
Nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này bắt nguồn từ sự kết hợp giữa kỳ vọng xã hội và cấu trúc văn hóa. Trong môi trường Á Đông, người trẻ thành đạt thường bị gắn chặt với hình mẫu hoàn hảo. Việc bộc lộ sự yếu đuối hay mệt mỏi bị xem là thiếu bản lĩnh.
Thêm vào đó, một nghiên cứu kéo dài hơn 80 năm của Đại học Harvard về sự phát triển của con người đã chỉ ra một nghịch lý. Khi người trẻ càng đạt được nhiều thành tựu tài chính và địa vị, họ càng dễ rơi vào bẫy độc lập. Họ dần mất đi những kết nối chân thành, tự cô lập bản thân vì áp lực phải duy trì hình ảnh thành công trước mắt người khác.
"Tiền bạc và địa vị tạo ra một tiêu chuẩn sống mà họ không dám từ bỏ, biến họ thành những người tù trong chính chiếc lồng kính do mình tạo ra", Thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn và Trị liệu Tâm lý Lumos, nói.
Hệ lụy của việc duy trì lớp mặt nạ này rất tàn khốc. Khi sự căng thẳng vượt quá giới hạn chịu đựng của hệ thần kinh trung ương, cơ thể sẽ tự động sập nguồn. Ở giai đoạn này, lý trí bệnh nhân vẫn muốn tiếp tục làm việc nhưng cơ thể từ chối tuân lệnh, dẫn đến cảm giác tội lỗi và tự trách móc.
Điều đáng chú ý là phần lớn những người có vấn đề sức khỏe tâm thần không tìm kiếm sự giúp đỡ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính khoảng cách điều trị tại các nước thu nhập trung bình như Việt Nam lên đến 70–80%, tức cứ 10 người cần hỗ trợ thì có đến 7-8 người không được tiếp cận dịch vụ phù hợp. Stress tích tụ lâu ngày có thể dẫn đến nhiều bệnh thể chất và tinh thần nguy hiểm, trong đó có vấn đề tự sát.
Bác sĩ Chung nhấn mạnh khi đã rơi vào trạng thái này, việc nghỉ ngơi vài ngày không còn tác dụng. Bệnh nhân bắt buộc phải có sự can thiệp y tế chuyên sâu hoặc trị liệu tâm lý dài hạn để phục hồi các chức năng dẫn truyền thần kinh. Thạc sĩ Trung cũng cảnh báo rằng ép bản thân hạnh phúc không chỉ bất khả thi mà còn tàn phá trực tiếp đến sức khỏe tinh thần.
Hiện, nhiều người trẻ bắt đầu nhận thức rõ hơn về giới hạn của bản thân. Khảo sát của Decision Lab năm 2021 ghi nhận 64% Gen Z tại Việt Nam coi trọng sự cân bằng giữa công việc, cuộc sống và sức khỏe tinh thần hơn là mức lương cao.
Các chuyên gia y tế khuyên người trẻ cần học cách lắng nghe tín hiệu cầu cứu của cơ thể, thừa nhận sự mệt mỏi và tìm kiếm sự giúp đỡ từ những mối quan hệ thân thiết hoặc chuyên gia tâm lý trước khi mọi thứ vượt tầm kiểm soát.
Trong 2 ngày (22 - 23.5), Chi hội Phẫu thuật miệng hàm mặt và tạo hình Việt Nam phối hợp cùng Bệnh viện Răng hàm mặt Trung ương TP.HCM tổ chức hội nghị khoa học với chủ đề "Phẫu thuật hàm mặt và tạo hình trong kỷ nguyên số".
Hội nghị diễn ra tại Bệnh viện Răng hàm mặt Trung ương TP.HCM, với sự tham dự của 250 bác sĩ, chuyên gia trong và ngoài nước về lĩnh vực phẫu thuật miệng, phẫu thuật và tạo hình hàm mặt.
Theo Phó giáo sư - tiến sĩ Lê Văn Sơn, Chi hội Phẫu thuật miệng hàm mặt và tạo hình Việt Nam, trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số đã tạo ra nhiều thay đổi quan trọng trong lĩnh vực phẫu thuật miệng, hàm mặt và tạo hình.
Theo các chuyên gia, trước đây, với những phẫu thuật trên bệnh nhân, bác sĩ phải làm thủ công, tốn thời gian, có khi thiếu chuẩn xác. Hiện nay, nhờ những tiến bộ như lập kế hoạch phẫu thuật ảo, ứng dụng hình ảnh 3D, in 3D, phục hình kỹ thuật số hay các kỹ thuật tái tạo hiện đại đã góp phần nâng cao độ chính xác, tính an toàn và hiệu quả trong can thiệp điều trị, và thời gian phẫu thuật cũng nhanh hơn.
Nhiều trường hợp bệnh lý phải phẫu thuật phức tạp - nếu như trước đây người bệnh phải ra nước ngoài điều trị với chi phí cao, thì nay đã có thể điều trị ngay tại Việt Nam. Bên cạnh đó, các bệnh viện, cơ sở y tế trong nước còn thu hút nhiều người bệnh nước ngoài, Việt kiều đến Việt Nam chăm sóc sức khỏe, điều trị và làm đẹp.
Hội nghị khoa học phẫu thuật miệng, hàm mặt và tạo hình Việt Nam lần thứ 2 được xây dựng với nhiều nội dung thiết thực và chuyên sâu, tập trung vào các chủ đề đang được quan tâm trong chuyên ngành như: điều trị sai hình hàm mặt, phẫu thuật chỉnh hình xương hàm, tái tạo khuyết hổng sau chấn thương, ứng dụng công nghệ 3D trong lập kế hoạch điều trị, phẫu thuật ảo và in 3D trong tái tạo xương hàm dưới…
Đặc biệt, các phiên phẫu thuật trực tuyến về phẫu thuật chỉnh hàm và phẫu thuật cấy ghép implant xương gò má mang đến những hình ảnh trực quan và kinh nghiệm lâm sàng thực tế, giúp các bác sĩ có thêm góc nhìn thực hành và cơ hội trao đổi chuyên môn sâu đối với những kỹ thuật phức tạp trong chuyên ngành răng hàm mặt.
Theo Phó giáo sư - tiến sĩ Lê Văn Sơn, hội nghị lần này là dịp cập nhật kiến thức chuyên môn, để các bác sĩ trong và ngoài nước tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và cùng nhau thúc đẩy sự phát triển của chuyên ngành phẫu thuật miệng, hàm mặt và tạo hình Việt Nam trong thời gian tới.
Không ít người có thói quen uống nước chanh vào buổi sáng hoặc dùng trong bữa ăn. Thức uống này còn được ưa chuộng trong những ngày nắng nóng vì giúp bổ sung nước nhanh và tạo cảm giác nhẹ bụng.
Tuy nhiên, lợi ích của nước chanh không chỉ phụ thuộc vào cách pha hay thời điểm sử dụng.
Việc kết hợp nước chanh với thực phẩm hằng ngày cũng ảnh hưởng đáng kể đến hệ tiêu hóa và sức khỏe tổng thể, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Các món ngọt như bánh kẹo, nước ngọt hay bánh ngọt không phù hợp khi dùng cùng nước chanh.
Nước chanh chứa axit citric, có thể làm mòn men răng nếu dùng thường xuyên. Trong khi đó, đường làm tăng nguy cơ sâu răng và khiến răng dễ tổn thương hơn.
Ngoài tác động đến răng miệng, đường còn làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể và ảnh hưởng xấu đến đường ruột. Điều này làm giảm tác dụng chống viêm vốn có của nước chanh.
Nước chanh có tính axit nên dễ làm nặng thêm tình trạng trào ngược dạ dày. Các sản phẩm sữa nhiều chất béo như sữa nguyên kem, kem hay phô mai béo cũng dễ gây ợ nóng và khó tiêu.
Khi dùng nước chanh, nên chọn sữa ít béo, sữa chua ít béo hoặc phô mai ít béo để giảm cảm giác khó chịu ở dạ dày.
Khoai tây chiên đóng gói, snack hay bánh kẹo công nghiệp có thể gây kích ứng niêm mạc dạ dày và làm tăng viêm đường ruột. Những thực phẩm này còn làm axit dạ dày dễ trào ngược lên thực quản.
Chanh chứa lượng lớn axit citric nên khi dùng chung với thực phẩm chế biến sẵn, cơ thể dễ bị đầy bụng, ợ nóng và khó tiêu hơn.
Để tận dụng lợi ích của nước chanh, nên dùng cùng thực phẩm tươi, ít qua chế biến.
Các món chiên rán như gà chiên hay khoai tây chiên thường khó tiêu hóa. Chúng làm tăng phản ứng viêm trong đường ruột.
Đồ chiên còn kích thích cơ thể tiết ra các chất làm giãn cơ vòng thực quản dưới. Tình trạng này khiến axit dạ dày dễ trào ngược lên trên, gây nóng rát và khó chịu. Khi uống thêm nước chanh, cảm giác này có thể rõ hơn vì thức uống có tính axit cao.
Ớt cay, tương ớt hay các món ăn quá cay dễ gây nóng rát dạ dày và làm nặng triệu chứng trào ngược. Khi kết hợp với nước chanh, tình trạng ợ nóng và khó tiêu càng dễ xuất hiện.
Người bị trào ngược dạ dày thực quản nên tránh uống nước chanh trong lúc ăn món cay. Nước lọc là lựa chọn phù hợp hơn trong trường hợp này.
Nghiên cứu trên tạp chí European Journal of Nutrition vào năm 2022 cho thấy uống nước chanh trong bữa ăn có thể giúp thức ăn di chuyển nhanh hơn trong đường tiêu hóa.
Nhờ đó, cơ thể tiêu hóa tốt hơn, giảm đầy hơi và táo bón. Thói quen này còn hỗ trợ ổn định đường huyết sau ăn.
Nước chanh phù hợp khi dùng cùng rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc, các loại đậu và sản phẩm sữa ít béo.
Sau khi uống nước chanh, nên súc miệng bằng nước lọc để bảo vệ men răng. Người bị trào ngược dạ dày nên tránh uống nước chanh vào buổi tối để hạn chế ợ nóng khi nằm ngủ.
