Đậu phụ và các thực phẩm từ đậu nành là nguồn protein thực vật tốt cho tim mạch, đồng thời cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe.
“Đậu nành có lẽ là nguồn protein thực vật đa năng nhất”, chuyên gia dinh dưỡng Andrea Glenn, nhà khoa học thỉnh giảng tại Trường Y tế Công cộng Harvard T.H. Chan và trợ lý giáo sư tại Đại học New York, cho biết. Nghiên cứu của bà tập trung vào tác động của chế độ ăn dựa trên thực vật đối với sức khỏe.
Đậu nành là một loại cây họ đậu đặc biệt vì chứa đầy đủ 9 axit amin thiết yếu. Được coi là một trong những nguồn protein thực vật tốt nhất, đậu nành cũng rất giàu các chất dinh dưỡng khác có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Theo Trường Y Harvard, giống như tất cả các loại đậu, chúng là nguồn chất xơ tốt, giúp giảm cả huyết áp và cholesterol. Không giống như các loại đậu khác, đậu nành chứa một lượng chất béo không bão hòa đa đáng kể, giúp giảm cholesterol LDL có hại. Trong khi đó, chất béo bão hòa có trong nhiều thực phẩm nguồn gốc động vật lại có xu hướng làm tăng cholesterol LDL (“cholesterol xấu”).
Đậu nành cũng cung cấp các khoáng chất giúp giảm huyết áp, bao gồm kali và magie.
Tiến sĩ – Lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu Phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam, cho biết, thành phần dinh dưỡng của đậu phụ khá ấn tượng, chứa một lượng lớn protein, mangan, canxi, selen và phospho trong mỗi khẩu phần.
Ngoài ra, đậu phụ còn chứa đồng, sắt, magie, kẽm, folate, một lượng nhỏ vitamin B6, riboflavin, thiamine, kali và vitamin K.
Mỗi khẩu phần cũng có lượng calo thấp, chỉ với 70 calo trong 100g.
Dưới đây là một số lợi ích sức khỏe tiềm năng của đậu phụ, theo TS Giang:
– Có thể bảo vệ chống ung thư
Các nghiên cứu cho thấy tiêu thụ đậu nành có thể làm giảm nguy cơ mắc một số loại ung thư, bao gồm ung thư vú, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư dạ dày. Mặc dù cần nhiều nghiên cứu hơn để hiểu các đặc tính chống ung thư của đậu phụ, nhưng một số nghiên cứu chỉ ra rằng đó có thể là do sự hiện diện của isoflavone đậu nành với hoạt tính mạnh mẽ.
– Thúc đẩy sức khỏe tim mạch
Isoflavone đậu nành, một loại polyphenol được tìm thấy trong đậu phụ, đã được chứng minh là làm giảm các dấu hiệu viêm và cải thiện lưu lượng máu, có khả năng giúp bảo vệ chống đột quỵ. Việc tăng lượng isoflavone cũng có thể tác động đến một số yếu tố nguy cơ mắc bệnh tim mạch và có thể dẫn đến giảm mức insulin, trọng lượng cơ thể và mỡ bụng.
– Làm giảm các triệu chứng mãn kinh
Một số nghiên cứu cho thấy isoflavone đậu nành có trong đậu phụ cũng có thể giúp giảm các triệu chứng mãn kinh. Ví dụ, một nghiên cứu đã phát hiện ra rằng chất bổ sung isoflavone đậu nành có thể làm giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn bốc hỏa hiệu quả hơn so với giả dược.
– Hỗ trợ giảm cân
Ít calo nhưng giàu protein hoàn chỉnh với 9 axit amin thiết yếu, đậu phụ là lựa chọn phù hợp cho người muốn kiểm soát cân nặng.
Theo một phân tích tổng hợp năm 2013 của Trung Quốc, bổ sung isoflavone đậu nành có hiệu quả trong việc giảm trọng lượng cơ thể và cải thiện lượng đường trong máu và insulin, cả hai đều có lợi cho việc kiểm soát cân nặng.
– Hỗ trợ sức khỏe xương
Đậu phụ là một nguồn tuyệt vời của một số khoáng chất quan trọng đóng vai trò trung tâm đối với sức khỏe của xương, bao gồm mangan, canxi và phospho.
Cả 3 chất dinh dưỡng quan trọng này và nhiều chất dinh dưỡng khác có trong đậu phụ giúp duy trì tính toàn vẹn của xương, bảo vệ chống mất xương và giảm nguy cơ mắc các vấn đề như gãy xương hoặc loãng xương.
Nghiên cứu gần đây đã phát hiện ra rằng một số hợp chất trong đậu phụ có thể liên quan đến việc giảm lượng đường trong máu.
Không chỉ vậy, isoflavone còn có thể giúp giảm mức insulin, loại hormone chịu trách nhiệm vận chuyển đường từ máu đến tế bào. Điều này có thể giúp chống lại tình trạng kháng insulin và cải thiện khả năng sử dụng hormone này của cơ thể hiệu quả hơn để duy trì kiểm soát lượng đường trong máu tốt hơn.
Những cách đơn giản để thêm đậu phụ vào chế độ ăn
Bạn sẽ nhận được lợi ích dinh dưỡng lớn nhất bằng cách thay thế các thực phẩm kém lành mạnh bằng thực phẩm làm từ đậu nành.
Dưới đây là một số gợi ý:
– Đậu nành nguyên hạt
Thay vì ăn vặt bằng khoai tây chiên, bánh quy giòn hoặc bánh quy, hãy thử đậu nành, có hai dạng edamame hoặc đậu nành rang.
Edamame là đậu nành được thu hoạch khi còn xanh và non. Edamame thường được bán dưới dạng đông lạnh, nguyên vỏ hoặc đã tách vỏ, có vị ngọt nhẹ và béo bùi.
Đậu nành rang khô là đậu nành nguyên hạt được ngâm trong nước rồi nướng cho đến khi vàng nâu. Chúng có hương vị và kết cấu tương tự đậu phộng, đồng thời là lựa chọn lý tưởng để tăng độ giòn và bổ sung thêm protein cho món salad thay cho bánh mì nướng vụn (croutons).
– Đậu phụ
Là thực phẩm quen thuộc trong ẩm thực châu Á, đậu phụ là một nguồn cung cấp canxi tuyệt vời vì nó thường được sản xuất bằng cách sử dụng canxi sulfat hoặc canxi clorua để làm đông sữa đậu nành thành các khối đậu. Đậu phụ cũng tương đối ít calo so với các nguồn protein khác.
Hiện nay, đậu phụ có nhiều dạng khác nhau, từ loại mềm mịn (silken tofu) đến loại cứng, phù hợp với nhiều cách chế biến. Andrea Glenn đặc biệt yêu thích đậu phụ cứng cắt hạt lựu rồi chế biến bằng nồi chiên không dầu để tạo độ giòn, sau đó ăn kèm sốt đậu phộng cay.
– Tempeh
Tempeh là thực phẩm truyền thống của Indonesia được làm từ đậu nành lên men, ép thành khối hoặc bánh. So với đậu phụ, tempeh có kết cấu chắc hơn, dai hơn và chứa hàm lượng protein cao hơn đáng kể.
Tempeh thường được nấu chín sẵn và có thể ăn ngay. Tuy nhiên, chuyên gia dinh dưỡng Andrea Glenn khuyến nghị nên hấp sơ trước khi sử dụng để giúp hương vị thơm ngon hơn.
Trưa 26-5, lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa khu vực Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp cho biết vừa cấp cứu thành công bệnh nhân nam 18 tuổi bị sốc phản vệ mức độ nguy kịch (độ III), do sử dụng thuốc tê để chuẩn bị phun xăm vùng lưng.
Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng toàn thân tím tái do thiếu oxy, rơi vào trạng thái lơ mơ, hôn mê sâu. Trước đó chỉ khoảng 15 phút sau khi bôi thuốc tê, nam thanh niên bị chóng mặt dữ dội, mất phương hướng, lên cơn co giật.
Ngay khi tiếp nhận, các bác sĩ đã nhanh chóng tiến hành phác đồ cấp cứu sốc phản vệ khẩn cấp. Hiện bệnh nhân đã qua cơn nguy kịch và đang phục hồi tốt.
Theo Bệnh viện Đa khoa khu vực Hồng ngự, sốc phản vệ do thuốc tê là một trong những tai biến y khoa nguy hiểm nhất; thường diễn ra rất nhanh, chuyển biến đột ngột và nếu không được cấp cứu kịp thời trong "thời gian vàng", tỉ lệ tử vong cực kỳ cao.
Người dân cần thận trọng khi thực hiện các dịch vụ thẩm mỹ có sử dụng thuốc gây tê, gây mê. Khi có dấu hiệu bất thường, hãy đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được cứu chữa kịp thời.
Những dòng tiêu đề về Hantavirus không khiến Gilbert Zermeño hoảng loạn nhưng chúng lại khơi dậy trong ông những ký ức đau thương. Ông là một nhiếp ảnh gia kỳ cựu của đài Arizona’s Family, thường được mọi người gọi thân mật là "Z". "Năm 2002 là địa ngục với tôi", Zermeño nói.
Tháng 4 của 24 năm trước, Zermeño nhận được cuộc gọi báo tin mẹ ông đang cấp cứu trong tình trạng nguy kịch. "Tôi bay ngay về nhà, kịp nhìn bà lần cuối tại bệnh viện nhưng khi tôi vừa về đến trang trại của gia đình thì bà đã ra đi", ông kể. "Năm ngày sau, em gái tôi, khi đó mới ngoài 40 tuổi, cũng qua đời. Em tôi bị liệt và phải ngồi xe lăn sau một tai nạn ôtô. Hai mẹ con sống cùng nhau trong một ngôi nhà".
Đó cũng chính là ngôi nhà ở vùng nông thôn phía tây Texas mà Zermeño và người vợ lúc đó vừa dọn dẹp trước đó không lâu. "Khi di chuyển đồ đạc, tôi thấy lớp bụi bay lơ lửng trong không trung. Giờ ngẫm lại, đó chính là lúc tôi tiếp xúc với phân chuột", ông nói.
Hantavirus chủ yếu lây lan qua việc tiếp xúc trực tiếp với loài gặm nhấm hoặc chất thải của chúng. "Khi có kết quả xác nhận em gái tôi nhiễm Hantavirus, điều đó đồng nghĩa với việc mọi người trong ngôi nhà đó đều đã phơi nhiễm", Zermeño nhớ lại. Gia đình ông bắt đầu tìm hiểu thông tin và chuẩn bị sẵn các số điện thoại khẩn cấp để dự phòng.
Một tháng sau, vào tháng 5, khi đang xem trận đấu của đội Arizona Diamondbacks dưới cái nóng hơn 40°C, Zermeño đột nhiên thấy lạnh run người. Đó chính là dấu hiệu đầu tiên của các triệu chứng nhiễm Hantavirus. "Chuyện đã xảy ra 24 năm rồi mà cảm giác vẫn như vừa mới hôm qua. Tôi nhớ họ rất nhiều", ông nói. "Đến tận bây giờ, thật khó để tôi không xúc động khi nhắc lại chuyện này".
Zermeño kể mẹ và em gái ông ban đầu bị chẩn đoán sai. Các bác sĩ lúc đầu cho biết cả hai qua đời vì nhiễm trùng máu nhưng sau đó mới xác định nguyên nhân là Hantavirus. Ông cho hay vì căn bệnh này rất hiếm gặp nên việc chẩn đoán và điều trị cho chính ông cũng gặp nhiều khó khăn. Tuy nhiên, nhờ sự giúp đỡ của các thành viên trong gia đình làm việc trong ngành y, ông đã có được chẩn đoán chính xác. "Lúc đó, mặt tôi tái mét", ông nhớ lại. Zermeño đã phải nằm viện khoảng 20 ngày.
Tháng 7 năm đó, ông trở lại làm việc. Hai tháng sau, vào tháng 9, cha ông cũng qua đời vì tuổi già ở tuổi 83. Nhìn lại năm 2002 kinh hoàng, Zermeño cảm thấy an ủi phần nào khi những người thân khác trong nhà, gồm cả cháu trai ông, đã không bị nhiễm bệnh.
Các cơ quan y tế toàn cầu đang theo dõi chặt chẽ một đợt bùng phát Hantavirus nguy hiểm (có thể gây chết người) xuất phát từ tàu du lịch treo cờ Hà Lan MV Hondius, làm 3 người tử vong và một số ca nhiễm.
Zermeño tin rằng những thông tin sai lệch trên mạng về căn bệnh này đã khiến công chúng hoang mang chỉ vì từ "virus". Ông khẳng định: "Tôi ở đây để nhắn nhủ mọi người rằng, hãy tìm hiểu kỹ về nó vì nó không đáng sợ như Covid-19".
Zermeño khuyên "hãy lắng nghe các chuyên gia y tế và chuẩn bị sẵn một kế hoạch trong trường hợp cảm thấy mình đã tiếp xúc với Hantavirus hoặc với người mắc bệnh. Khả năng bạn bị lây nhiễm từ người sang người là cực kỳ nhỏ".
Bà Ann Lindstrand, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới tại Cape Verde, hôm 5/5 cũng chia sẻ với CBS News rằng không có nguy cơ trở thành đại dịch toàn cầu do khả năng lây truyền từ người sang người là rất thấp.
Trong tuyên bố một ngày sau đó, tiến sĩ Jay Bhattacharya, quyền Giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), cho biết Hantavirus "không lây lan bởi những người không có triệu chứng; việc lây truyền đòi hỏi phải tiếp xúc gần và nguy cơ đối với công chúng Mỹ là rất thấp".
Trong những hành khách trở về nhà, có một người sống tại bang Arizona. Giới chức cho biết người này hiện vẫn khỏe mạnh, không có triệu chứng nên không cần xét nghiệm hay cách ly vì khả năng lây từ người sang người là cực kỳ hiếm, chỉ xảy ra khi tiếp xúc rất gần. Các cơ quan y tế vẫn liên lạc hàng ngày để theo dõi tình hình. Nếu các triệu chứng xuất hiện trong thời gian ủ bệnh từ 4 đến 8 tuần, họ sẽ đánh giá lại tình hình.
Đến nay, Hantavirus đã khiến 3 hành khách trên tàu MV Hondius tử vong. Các điều tra viên tin rằng một cặp vợ chồng đã nhiễm bệnh tại Argentina trước khi lên tàu. "Với một đợt bùng phát như thế này, mọi thứ thay đổi rất nhanh chóng", tiến sĩ Joel Terriquez thuộc Sở Y tế Arizona nhận định.
Đối với trường hợp hành khách tại Arizona, các quan chức y tế khẳng định tính minh bạch là yếu tố then chốt lúc này. Bà Nicole Witt, đại diện Sở Y tế Arizona, nói: "Thông điệp quan trọng nhất của chúng tôi lúc này là đảm bảo rằng công chúng tại Arizona không cần phải lo ngại".
Sau đây các chuyên gia sẽ giải thích rõ điều gì sẽ xảy ra cho cơ thể nếu bạn hấp thu quá nhiều axit béo omega-3, đồng thời cũng chỉ ra ngưỡng an toàn cần lưu ý, theo trang tin sức khỏe Eating Well.
Tiến sĩ Kari Hamrick, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, cho biết việc sử dụng quá liều omega-3 có thể dẫn đến một số tác dụng phụ.
Đường tiêu hóa. Ở đa số người dùng, các phản ứng thường gặp gồm đau đầu và các vấn đề tiêu hóa như ợ nóng, buồn nôn hoặc tiêu chảy.
Tim mạch. Chuyên gia dinh dưỡng Natalie Walsh, chuyên về tim mạch, cảnh báo rằng dùng dầu cá liều cao có thể gây rối loạn nhịp tim. Nguy cơ này tăng lên khi dùng khoảng 4.000 mg mỗi ngày, đặc biệt ở những người có bệnh tim mạch hoặc nguy cơ cao. Một số nghiên cứu cũng cho thấy ngay cả người khỏe mạnh vẫn có thể gặp tình trạng này nếu sử dụng liều cao. Vì vậy, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Nguy cơ chảy máu. Omega-3 liều cao có thể làm chậm quá trình đông máu, từ đó làm tăng nhẹ nguy cơ chảy máu, nhất là ở người đang dùng thuốc chống đông. Tuy nhiên, các trường hợp chảy máu nghiêm trọng được ghi nhận là rất hiếm, kể cả ở liều cao. Với người khỏe mạnh dùng liều thông thường, nguy cơ này khá thấp. Dù vậy, nếu sắp phẫu thuật hoặc đang dùng thuốc, cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Suy giảm miễn dịch. Việc sử dụng omega-3 với liều rất cao có thể ảnh hưởng đến một số hoạt động của hệ miễn dịch do đặc tính chống viêm. Tuy nhiên, tác động này nhìn chung không đáng kể và omega-3 vẫn được xem là an toàn khi dùng đúng khuyến nghị.
Bao nhiêu là quá nhiều? Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo không nên dùng quá 5 g omega-3 mỗi ngày (bao gồm EPA và DHA) từ thực phẩm bổ sung, trừ khi có chỉ định của bác sĩ.
Tiến sĩ Kari Hamrick nhấn mạnh: Dầu cá omega-3 nhìn chung an toàn và dễ dung nạp với đa số người dùng, nhưng việc sử dụng liều cao có thể tiềm ẩn rủi ro. Vì vậy, nếu có ý định bổ sung liều cao, nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế.
