Hiện tượng hiếm gặp: Cá voi vờn sóng, phô diễn sống động ở Phú Quý

Chiều tối 11/6, mưa dông diện rộng xuất hiện trên địa bàn TPHCM khiến hoạt động cất hạ cánh tại sân bay Tân Sơn Nhất bị xáo trộn.

Khoảng 18h, các hãng hàng không Vietnam Airlines, Vietjet đồng loạt thông báo thời tiết xấu ảnh hưởng đến hoạt động bay. Nhiều chuyến phải lùi lịch khởi hành để chờ thời tiết tốt hơn; trong khi một số chuyến chuẩn bị hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất phải vòng chờ, thậm chí chuyển hướng sang sân bay khác.

Theo dữ liệu Flightradar24, chuyến bay VN678 từ Kuala Lumpur (Malaysia) đến TPHCM dự kiến hạ cánh lúc 20h35. Tuy nhiên, máy bay phải vòng chờ trên vùng trời tỉnh Cà Mau, sau đó chuyển hướng hạ cánh tại Phnom Penh (Campuchia).

Tương tự, chuyến bay VJ812 từ Singapore về TPHCM (dự kiến hạ cánh lúc 20h35) cũng phải vòng chờ rồi chuyển hướng sang sân bay Cam Ranh (Khánh Hòa). Chuyến VN1267 từ Vinh (Nghệ An) đi TPHCM phải chuyển hướng hạ cánh tại Phnom Penh, sau đó bay ngược từ Phnom Penh về TPHCM (hạ cánh lúc 22h).

Theo thông báo từ các hãng bay, việc chuyến bay chậm khởi hành hoặc phải chuyển hướng hạ cánh do thời tiết xấu là tình huống bất khả kháng, bắt buộc thực hiện để đảm bảo an toàn bay. Hành khách cần chủ động theo dõi thông tin chuyến bay để cập nhật lịch khởi hành mới.

Từ chiều đến tối 11/6, Đài Khí tượng Thủy văn khu vực Nam Bộ liên tục phát tin cảnh báo dông, lốc, sét và mưa lớn trên địa bàn TPHCM. Lượng mưa phổ biến 20-100mm, có nơi trên 100mm.

Tin Gốc: Dân Trí

Khi ánh đèn sân khấu bật sáng, tiếng nhạc nổi lên, những câu rao dí dỏm nối nhau giữa tiếng cười khán giả, lô tô cho thấy mình chưa từng biến mất khỏi đời sống hôm nay.

Ở nhiều nơi, từ sân bãi lưu diễn nhỏ dựng tạm đến những sân khấu được đầu tư bài bản trong trung tâm đô thị, loại hình từng gắn với hội chợ quê vẫn đang tìm cách bước tiếp trong một thời đại rất khác.

Nếu trước đây, lô tô chủ yếu hiện diện trong ký ức của những mùa hội làng, những đêm hội chợ đông người hay các dịp lễ tết náo nhiệt, thì nay nó bước vào bối cảnh mới: nơi khán giả thay đổi thói quen thưởng thức, công nghệ len sâu vào đời sống và ngành giải trí phát triển với tốc độ nhanh hơn bao giờ hết. Nhưng để tồn tại, lô tô không thể chỉ sống bằng ký ức.

Trao đổi với PV Thanh Niên, PGS-TS Nguyễn Ngọc Thơ, Viện Phát triển năng lực lãnh đạo, Đại học Quốc gia TP.HCM cho rằng yếu tố cản trở lớn nhất của nghề hát lô tô chính là tính dân gian tự phát của nó.

Nếu tiến hành cải biên nghệ thuật hát lô tô để đảm bảo yêu cầu về tính nghệ thuật và nội dung, ý nghĩa biểu trưng thì e rằng loại hình diễn xướng này sẽ phải cải biên, thay đổi quá nhiều, rất có thể sẽ chuyển đổi thành một loại hình diễn xướng khác, không còn là hát lô tô nữa.

Khán thính giả càng được định hướng hưởng thụ các loại hình nghệ thuật diễn xướng có tính nghệ thuật và tính biểu trưng ngày càng cao, họ có thể không tìm thấy sự yêu mến và gắn bó với loại hình hát lô tô.

Thêm vào đó, ông Thơ cho rằng hát lô tô bao đời nay gắn bó với đời sống văn hóa nông thôn, khi đứng trước hiện thực xã hội Việt Nam đang đô thị hóa mạnh mẽ sẽ gặp phải thử thách về nguồn khán giả. Để thu hút khán giả, các đoàn hát buộc phải tìm kiếm và áp dụng các hình thức khác nhau vốn chưa được số đông người dân ủng hộ để thu hút khách. Điều này càng làm giảm đi lòng thiện cảm của một số người dân.

Khó có được giải pháp cải thiện tình hình này ngay tức thời. Song, theo PGS-TS Nguyễn Ngọc Thơ, bản thân đoàn lô tô, người hát lô tô trước hết phải gìn giữ nét văn minh, thanh lịch của nghề hát, của không gian tổ chức hát lô tô. Cùng với đó phải tìm cách cải biên một phần ca từ lẫn nghệ thuật hát sao cho đạt được ngưỡng thẩm mỹ, ngưỡng nghệ thuật và hệ giá trị, ý nghĩa cần thiết để có thể đáp ứng nhu cầu của công chúng đương đại.

Nói cách khác, ông Thơ nhận định, loại hình hát lô tô muốn tồn tại và phát triển lâu dài phải tự xây dựng, bồi đắp và trưng bày ra công chúng những nét tinh hoa sâu sắc của chính mình.

Nghề hát lô tô hiện nay có thể trở thành một sinh kế ổn định, lâu dài trong xã hội hiện đại khi người làm nghề phải đối mặt với các vấn đề như tuổi nghề ngắn, sức khỏe và định kiến xã hội.

Bàn về việc này, PGS-TS Nguyễn Ngọc Thơ cho rằng với các điều kiện xã hội đương đại, nhất là làn sóng công nghiệp văn hóa và truyền thông đại chúng phát triển mạnh mẽ, nghề hát lô tô khó có thể trở thành một sinh kế ổn định và lâu dài.

Lý do thì có nhiều, trong đó phải nhấn mạnh tính dân gian tự phát của nghệ thuật hát lô tô. Một loại hình nghệ thuật diễn xướng ngoài các yếu tố giai điệu, âm thanh, hình ảnh phù hợp với thị hiếu thưởng thức của công chúng thì yếu tố nghệ thuật (bao gồm cả tính nghệ thuật trong hệ thống ca từ, hình ảnh biểu trưng về nội dung và tính sâu sắc của ý nghĩa, giá trị) cần được trau chuốt để đảm bảo tính bền vững trong lòng công chúng.

Do xuất phát điểm là loại hình giải trí dân gian, bình dị, ông Thơ đánh giá nghề hát lô tô chưa đạt được ngưỡng nghệ thuật cần thiết để có thể đáp ứng nhu cầu công chúng có trình độ học vấn và nhu cầu hưởng thụ nghệ thuật ngày càng cao.

Có ý kiến cho rằng nghề hát lô tô là một loại hình văn hóa dân gian, nhưng cũng có quan điểm xem đây là biến tướng của yếu tố may rủi, cờ bạc, đỏ đen. Theo PGS-TS Nguyễn Ngọc Thơ, loại hình này xuất phát từ nhu cầu giải trí của một số người dân nông thôn xưa, khi mà các loại hình giải trí còn đơn sơ, thiếu thốn.

"Yếu tố may rủi thì thực ra loại hình xổ số kiến thiết cũng có, vấn đề là cách tổ chức, cách vận hành và tính pháp lý của loại hình xổ số may mắn trong buổi hát lô tô", ông Thơ nhìn nhận và cho rằng: "Nếu tất cả đã phù hợp với luật pháp quy định và bản thân đoàn hát, người hát lô tô biết giữ chuẩn mực văn minh và tính nghệ thuật thì tôi nghĩ người dân sẽ không đánh giá tiêu cực".

Tuy nhiên, theo ông Thơ, vấn đề còn nằm ở quản lý văn hóa ở địa phương, họ cần rà soát loại hình hoạt động nào của đoàn lô tô không phù hợp với thuần phong mỹ tục và luật pháp đương đại thì cần vận động, hỗ trợ thay đổi, thậm chí loại bỏ.

Cũng theo PGS-TS Nguyễn Ngọc Thơ, hát lô tô có thể xếp vào nhóm các loại hình diễn xướng dân gian đặc thù. Tính đặc thù nằm ở đối tượng hát, đối tượng nghe hát và bản thân loại hình diễn xướng này.

Ở các giai đoạn trước đây, một bộ phận người dân có thể tìm thấy ở các buổi hát lô tô giá trị giải trí tức thời. Ca từ lô tô giản dị, mộc mạc, mang tính "lắp ráp" từ nhiều nguồn khác nhau, từ ca dao tục ngữ, các điệu hò, vè, điệu lý dân gian cho đến các tác phẩm nghệ thuật đại chúng khác, ít nhiều cũng đủ để khán giả xưa cảm thấy thỏa mãn.

Theo ông Thơ, tính tương tác trực tiếp của những người hát với nhau cũng là một điểm thu hút quan trọng của loại hình này đối với công chúng, phần nào cũng thể hiện được trí tuệ và kỹ năng của người hát.

Do vậy, trong bối cảnh ấy, chúng ta có thể nhận thấy hát lô tô là một hoạt động văn hóa dân gian, góp phần bồi đắp đời sống văn hóa các cộng đồng cư dân ở nông thôn hay ngoại ô thành phố lớn.

Tuy nhiên, bối cảnh thay đổi, đối tượng thưởng thức lô tô đã thay đổi về gu thẩm mỹ và ngưỡng nghệ thuật, không ít người cho rằng hát lô tô không còn phù hợp nữa nếu không thay đổi.

Một câu hỏi lớn đặt ra là nếu thay đổi thì liệu hát lô tô có bị đánh mất bản sắc của mình hay không? Câu trả lời là có, nhưng không phải thay đổi nào cũng tiêu cực và cũng không phải được cho là "bản sắc" thật sự là bản sắc.

Bởi lẽ, theo PGS-TS Nguyễn Ngọc Thơ, hát lô tô là loại hình diễn xướng dân gian, được truyền khẩu qua dân gian, sau nhiều thế hệ đã không ngừng được cách tân, bồi đắp liên tục nên ngày một thay đổi. Từ đó, ông đặt ra câu hỏi: "Vậy chúng ta dựa vào đâu để khẳng định hát lô tô ở giai đoạn nào là "bản sắc"?

Cũng có ý kiến cho rằng hát lô tô thời trước khi bùng nổ công nghiệp văn hóa chứa đựng "bản sắc" và cố gắng gìn giữ nguyên trạng, vậy chúng ta phải chấp nhận sự thật là khán giả sẽ ngày một ít đi.

Tựu trung lại, theo PGS-TS Nguyễn Ngọc Thơ, bản thân hát lô tô đã từng là một loại hình văn hóa dân gian, song do sự phát triển của đời sống xã hội, loại hình diễn xướng này đã không còn phù hợp với gu thẩm mỹ và nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của số đông công chúng như trước nữa.

"Muốn tồn tại và phát triển, loại hình này phải tự thay đổi và cách tân chính mình. Đây không phải là xu hướng chạy theo khán giả, mà là quá trình hoàn thiện hóa", PGS-TS Nguyễn Ngọc Thơ nhấn mạnh.

Trong câu chuyện của lô tô hôm nay, có lẽ thách thức lớn nhất không phải là thiếu người xem, mà là làm sao bước tới tương lai mà vẫn nhận ra mình trong đó. Khi giữ được cốt lõi và dám thay đổi phần hình thức, lô tô vẫn còn cơ hội sáng đèn lâu dài giữa đời sống hiện đại.

Tin Gốc: Thanh Niên

Giữa ánh đèn sân khấu, tiếng nhạc, tiếng cười và cả những lúc chạnh lòng, những nghệ sĩ như Cẩm Nhung vẫn ở lại, không phải vì hào quang mà vì một điều giản dị hơn, ấy là được diễn, được sống với nghề và được yêu thương.

Chiều xuống, khi nhiều người vừa tan sở, đường phố bắt đầu ken đặc dòng xe cộ trở về nhà, thì ở phía sau cánh gà, Cẩm Nhung đã ngồi trước gương chuẩn bị cho một đêm lô tô show mới. Hộp phấn mở nắp, ánh đèn bàn hắt lên khuôn mặt còn chưa hoàn thiện lớp trang điểm. Bộ tóc giả được đặt ngay ngắn bên cạnh, chiếc váy sân khấu treo phía sau lưng, chờ chủ nhân khoác vào người.

Chỉ ít giờ nữa thôi, cô sẽ bước ra dưới ánh đèn rực rỡ với nụ cười quen thuộc, tiếng nhạc nổi lên, khán giả vỗ tay, cả sân khấu lại náo nhiệt như chưa từng có những phút lặng lẽ phía sau hậu trường.

Ít ai nhìn thấy quãng đường phía sau nụ cười ấy đã kéo dài hơn 20 năm. Từ những chuyến xe rong ruổi theo các đoàn lô tô miền Tây Nam bộ đến sân khấu Sài Gòn Tân Thời hôm nay, cuộc đời Cẩm Nhung gần như gắn trọn với tiếng nhạc mở màn, tiếng gọi số dồn dập và những đêm diễn nối nhau không dứt. Có người xem lô tô là cuộc vui vài tiếng đồng hồ. Nhưng với những nghệ sĩ như cô, đó là một đời người.

Cẩm Nhung (nghệ danh), 43 tuổi, quê An Giang cho biết cô theo nghề hát lô tô từ khi còn rất trẻ. "Tui đi diễn từ hồi còn ở tỉnh. Ở miền Tây đoàn đi nhiều nơi, chỗ nào đông thì ở lại lâu, vắng thì đoàn dọn đi chỗ khác, cứ vậy mà theo nghề", cô kể.

Suốt hơn 20 năm qua, hát lô tô gần như là công việc duy nhất của cô. Trước đó, Cẩm Nhung từng làm nhiều nghề khác để trang trải cuộc sống, nhưng rồi cuối cùng vẫn quay về với sân khấu.

Cô nói cơ duyên đến với nghề cũng rất ngẫu nhiên. Ban đầu, cô chỉ theo một người quen đi diễn lễ Kỳ Yên ở miền Tây (lễ cầu an) - lễ hội lớn trong năm tại các đình miếu Nam bộ, thường diễn ra từ tháng giêng đến tháng 3 âm lịch, nhằm thờ cúng Thành hoàng Bổn Cảnh.

Hôm ấy, cô phụ việc các nghệ sĩ chính, "tao đứng nói, mày hát", người quen bảo vậy. Và từ lần thử đầu tiên ấy, Cẩm Nhung nói mình "dính nghề" luôn. "Ông Tổ chọn rất nhanh", cô cười và cho rằng mình được Tổ nghề độ nên có duyên và ở lại với nghề đến tận bây giờ.

Theo Cẩm Nhung, việc đến với đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời cũng là một cái duyên đặc biệt. Sau một biến cố cá nhân, cô được một người bạn rủ lên TP.HCM thi tuyển.

"Lúc đó tui cũng không muốn đi thi đâu, tại tui nghĩ ở dưới quê mình đã có nghề rồi. Nhưng bạn tui nói lên Sài Gòn chơi đi, tiện thể đi thi xem đậu thì đậu". Kết quả, cô trở thành quán quân. Nhắc lại chuyện cũ, ánh mắt Cẩm Nhung ánh lên niềm vui. Từ đó đến nay, cô đã gắn bó với đoàn hơn 6 năm.

Theo cô, chỉ khi lên TP.HCM làm nghề mới thấy lô tô ở tỉnh và lô tô tại Sài Gòn Tân Thời là hai màu sắc hoàn toàn khác nhau. Ở tỉnh, phần lớn là gọi số, phục vụ nhanh để bán vòng. Còn ở đoàn, đó là biểu diễn nghệ thuật, có chủ đề, có tiết mục, có sự dàn dựng.

"Ở đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời, mỗi đêm chúng tôi đi diễn là một chủ đề khác nhau, trang phục cũng phải theo chủ đề. Không chỉ kêu số mà còn phải diễn xuất, phải hóa thân vào nhân vật". Cẩm Nhung cho biết lô tô ngày xưa vốn cũng có hát, nhưng dần dần vì áp lực kinh tế, nhiều nơi chỉ còn "đọc không" để chạy vòng nhanh.

Ở sân khấu lô tô hiện đại, theo Cẩm Nhung, một nghệ sĩ không thể chỉ biết "kêu số": "Đứng trên sân khấu mà chỉ có một sở trường thôi là không được. Là nghệ sĩ lô tô thì phải đa năng, cái gì cũng phải biết. Nếu chỉ đứng im kêu số là không ai xem".

Cô cho biết, có thể hát bolero, nhạc trẻ, diễn xuất, tương tác với bạn diễn… tùy theo từng tiết mục. Theo cô, ngoài việc bắt nhịp tốt với bạn diễn, nghệ sĩ còn phải khiến khán giả nhớ đến mình.

Nói về thu nhập, Cẩm Nhung cho biết nghề này phụ thuộc nhiều vào cách chi tiêu và sự yêu thương của khán giả. Ngoài mức lương cố định, nghệ sĩ còn nhận thêm những món quà đặc biệt gọi là "sash" - băng đeo chéo có in tên danh hiệu, được khán giả mua để tặng trực tiếp trên sân khấu.

Sash có nhiều mức giá, phổ biến từ 500.000 đồng đến 10 triệu đồng. "Có nghệ sĩ một đêm đeo 4 - 5 sash luôn, nhiều khi tiền khán giả tặng còn hơn lương nữa", cô chia sẻ.

Theo Cẩm Nhung, đây là nguồn thu quan trọng, đặc biệt với những nghệ sĩ được yêu thích.

Cẩm Nhung là con duy nhất trong một gia đình làm nông ở vùng sông nước miền Tây. Cha mẹ không đòi hỏi con cái phải lo cho mình, nhưng hiểu nỗi vất vả, cơ cực của cha mẹ, cô đi hát không chỉ để nuôi sống bản thân mà còn gửi tiền về phụ giúp gia đình.

"Nhà có mình tui thôi, mọi thứ tui phải lo". Ngay cả khi biết cô có giới tính thứ ba hay theo nghề hát lô tô, gia đình cũng không phản đối nhiều.

"Ngày xưa tui giấu dữ lắm. Đi diễn mà đồ diễn không dám để ở nhà, phải gửi chỗ này chỗ nọ. Đi hát cũng không dám nói cho ai biết vì sợ định kiến". Nói đến đây, giọng cô chùng lại, Cẩm Nhung cho rằng so với nhiều người cùng hoàn cảnh, bản thân mình đã là người may mắn.

Khi được hỏi về những kỷ niệm trong hơn 20 năm theo nghề, Cẩm Nhung đan đôi bàn tay vào nhau, nói chậm rãi. Một trong những ký ức cô nhớ nhất là thời điểm đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời phải rời điểm diễn ở Rubik (trong khuôn viên Thảo Cầm Viên, đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, quận 1 cũ).

"Khi đó mọi người khóc nhiều lắm, tui cũng buồn, nhưng tui sợ mất chỗ làm hơn", cô nói và cho biết lúc ấy mới lên Sài Gòn được vài tháng. Nỗi lo lớn nhất là phải về quê vì không còn việc làm: "Người ta buồn vì gắn bó, vì có nhiều kỷ niệm. Còn mình buồn vì sợ thất nghiệp".

Theo Cẩm Nhung, một đêm diễn bắt đầu từ rất sớm. Khoảng 15 giờ, nghệ sĩ đã phải có mặt tại đoàn để trang điểm, chuẩn bị trang phục, tập luyện với vũ đoàn nếu có tiết mục. Đến 19 giờ chương trình bắt đầu và kéo dài đến khuya.

"Mất nhiều thời gian lắm, nhưng mà vui nên ai cũng theo", Cẩm Nhung nói và cho biết ở đây, tất cả nghệ sĩ đều tự trang điểm, tự chuẩn bị trang phục, tự tập luyện.

Dù chuẩn bị kỹ lưỡng, song sự cố sân khấu vẫn là điều khó tránh khỏi. Có khi đang diễn thì rớt tóc giả, rớt phụ kiện, trục trặc trang phục... Cách xử lý của cô và bạn diễn khá đơn giản, đó là cười với khán giả, chạy vào chỉnh lại rồi bước ra diễn tiếp. "Mình phải biến sự cố thành nét duyên dáng, càng vui thì khán giả càng thích".

Ở đoàn lô tô Sài Gòn Tân Thời, các nghệ sĩ đều tự trang điểm, chuẩn bị trang phục...

ẢNH: VÕ HÀ LAM

Theo Cẩm Nhung, bên cạnh những thuận lợi và may mắn, nghề này cũng có không ít khó khăn. Nhưng cô khẳng định chưa từng nghĩ sẽ bỏ nghề. "Lên sân khấu vui muốn chết luôn. Bữa nào ở nhà không đi diễn là tui buồn lắm".

Những ngày không có lịch diễn, cô nói "thấy trống trải". Thấy người khác đi diễn mà mình ở nhà cũng buồn. Cuộc sống của Cẩm Nhung khá đơn giản, ban ngày nghỉ ngơi để tái tạo năng lượng, tối đi diễn, thi thoảng đi ăn, đi chơi với những khán giả thân quen.

"Tụi tui sống như vậy đó. Yêu đời thì trẻ hoài, buồn là già liền", cô cười xòa.

Sau hơn 20 năm làm nghề, với Cẩm Nhung, lô tô không chỉ là nghề mà là cuộc sống. Cô nói nếu không có nghề này, chắc cũng không biết mình sẽ làm gì khác.

Giữa ánh đèn sân khấu, tiếng nhạc, tiếng cười và cả những lúc chạnh lòng, những nghệ sĩ như cô vẫn ở lại, không phải vì hào quang mà vì một điều giản dị hơn, ấy là được diễn, được sống với nghề và được khán giả yêu thương.

Tin Gốc: Thanh Niên