Không khó để bắt gặp hình ảnh các bạn trẻ say sưa với điện thoại ở bến xe buýt, quán cà phê, trên phương tiện công cộng hay thậm chí khi đang đi bộ trên đường.
Sự phổ biến của điện thoại thông minh khiến nhiều người hình thành thói quen liên tục cúi đầu nhìn màn hình, kiểm tra thiết bị hàng chục, thậm chí hàng trăm lần mỗi ngày mà không nhận ra cơ thể đang phải chịu áp lực từ tư thế bất lợi kéo dài.
“Do đặc thù ngành học phải sử dụng nhiều phần mềm chỉnh sửa, mỗi ngày mình dành khoảng 8-10 tiếng trước màn hình máy tính và điện thoại”, Phương, sinh viên một trường đại học tại Hà Nội, chia sẻ.
Cô nói vui rằng nhiều người ở độ tuổi 20-21 đã thường xuyên đau mỏi cổ, vai, gáy, gù lưng như người lớn tuổi.
Phương từng cho rằng những cơn đau cổ, căng cơ chỉ là biểu hiện mệt mỏi thông thường. Chỉ đến khi tình trạng kéo dài nhiều tuần và nhìn thấy hình ảnh bản thân với dáng vai rụt, lưng gù, cổ đưa về phía trước, cô mới nhận ra cơ thể đang phát đi tín hiệu cảnh báo.
Trang (24 tuổi), nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cũng gặp tình trạng tương tự. Điện thoại và máy tính là những công cụ không thể thiếu để cô xử lý công việc hằng ngày.
Từ kiểm tra tin nhắn đối tác trên các ứng dụng liên lạc, đọc email đến quản lý các nhóm công việc, mọi hoạt động đều đòi hỏi phản hồi gần như tức thời.
Sau nhiều giờ ngồi làm việc liên tục, Trang xuất hiện các triệu chứng như cứng cổ, khó xoay đầu, đau đầu và mất ngủ kéo dài.
“Sau khi xuất hiện các triệu chứng, tôi tìm hiểu và nhận ra mình có dấu hiệu của hội chứng ‘cổ rùa’. Từ đó, tôi dành thời gian chạy bộ, bơi lội sau giờ làm, hạn chế ngồi quá lâu và chú ý điều chỉnh tư thế để giảm áp lực lên cổ và cột sống”, cô cho biết.
Máy tính và điện thoại đang trở thành “người bạn đồng hành” của nhiều người trẻ trong phần lớn thời gian học tập, làm việc mỗi ngày.
Theo các chuyên gia, thói quen sử dụng điện thoại mọi lúc, mọi nơi phần nào xuất phát từ hội chứng Nomophobia (No Mobile Phone Phobia) – trạng thái lo âu khi không có điện thoại bên cạnh, và FOMO (Fear of Missing Out) – tâm lý lo sợ bỏ lỡ thông tin hoặc sự kiện quan trọng.
Những trạng thái tâm lý này phổ biến ở người trẻ hơn so với nhóm lớn tuổi, khiến sự phụ thuộc vào thiết bị công nghệ ngày càng gia tăng. Khi thời gian sử dụng điện thoại kéo dài, nguy cơ gặp các vấn đề về tâm lý và sức khỏe cũng tăng theo, trong đó có hội chứng “cổ rùa”.
Tư thế sai để lại tổn thương
Theo ThS.BS Kiều Quang Thuận, Khoa Phẫu thuật Cột sống, Bệnh viện E, hội chứng “cổ rùa” là tình trạng đầu và cổ đưa ra phía trước quá mức so với bình thường, làm thay đổi đường cong sinh lý của cột sống cổ và gây ra nhiều vấn đề cơ xương khớp.
Tình trạng này thường gặp ở những người thường xuyên sử dụng điện thoại, máy tính, ngồi sai tư thế hoặc ít vận động trong thời gian dài.
“Ở giai đoạn nhẹ, người bệnh có thể bị đau đầu, đau cổ, căng vai gáy. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây chèn ép các dây thần kinh vùng cổ, dẫn đến đau nhức, tê bì tay chân và thoái hóa cột sống cổ”, BS Thuận cho biết.
Một nghiên cứu của Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng (TPHCM) trên 425 sinh viên cho thấy 46,6% người tham gia mắc hội chứng “cổ rùa” với ba biểu hiện điển hình gồm đau cổ, đau đầu và đầu lệch ra trước.
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy tỷ lệ mắc hội chứng này ở nhóm sinh viên có xu hướng gia tăng. Cứ 10 người thì có 7-8 người xuất hiện ít nhất một trong các triệu chứng như đau đầu, đau mỏi cổ vai gáy hoặc lệch trọng tâm đầu.
Nhiều chuyên gia cảnh báo cứ mỗi 2,5cm đầu nhô ra phía trước, cột sống cổ phải chịu thêm áp lực tương đương khoảng 4,5kg.
Để giảm đau vai gáy, không ít người trẻ có thói quen tự bẻ cổ hoặc tìm đến các liệu pháp massage, bấm huyệt. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên lựa chọn những cơ sở điều trị, phục hồi chức năng uy tín, có chuyên môn để tránh gặp biến chứng đáng tiếc.
“Có những trường hợp điều trị tại các cơ sở không đảm bảo chuyên môn dẫn đến tổn thương tủy cổ, gây hậu quả nghiêm trọng như liệt tứ chi hoặc suy hô hấp phải thở máy”, BS Thuận cảnh báo.
Các bác sĩ khuyến nghị người trẻ cần điều chỉnh tư thế đúng khi sử dụng thiết bị điện tử, giữ màn hình ngang tầm mắt và sử dụng các thiết bị hỗ trợ công thái học.
Bên cạnh đó, nên nghỉ ngơi sau mỗi 30-60 phút học tập hoặc làm việc để thực hiện các bài tập giãn cơ, tập yoga hoặc tham gia các hoạt động thể chất nhằm tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện độ linh hoạt của cơ thể và giảm căng cơ vùng cổ, vai gáy.
PGS.TS.BS Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, số lượng người trẻ đến khám vì đau lưng đang gia tăng rõ rệt trong những năm gần đây.
Mới đây, khoa tiếp nhận bệnh nhân nam làm công việc IT, thường xuyên ngồi văn phòng 8-10 giờ mỗi ngày. Những ngày gần đây, anh liên tục bị đau vùng thắt lưng, cơn đau lan xuống chân khiến sinh hoạt khó khăn.
Theo lời kể, người đàn ông này luôn trong tình trạng lưng cứng đờ, khó cúi gập hay xoay người. Lo sợ bị thoát vị đĩa đệm, anh đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả thăm khám cho thấy bệnh nhân bị thoái hóa cột sống thắt lưng, đồng thời mất đáng kể đường cong sinh lý của cột sống dù chưa đến 40 tuổi.
“Bình thường cột sống thắt lưng có độ cong sinh lý tự nhiên. Tuy nhiên, ở bệnh nhân này, phần lưng gần như thẳng đứng như cây tre, một dấu hiệu của thoái hóa cột sống dù hiện vẫn ở mức độ nhẹ”, PGS Liên cho hay.
Nam giới 30-40 tuổi dễ gặp tình trạng đau lưng
Theo PGS Liên, nhiều người vẫn nghĩ phải lớn tuổi mới đau lưng, nhưng thực tế không ít bệnh nhân chưa đến 50 tuổi đã có dấu hiệu thoái hóa cột sống. Đáng chú ý, nhóm mắc nhiều nhất hiện nay là nam giới trong độ tuổi 30-40. Nguyên nhân chủ yếu đến từ lối sống ít vận động, ngồi lâu liên tục để làm việc, xem điện thoại, chơi game hoặc sử dụng máy tính nhiều giờ mà không thay đổi tư thế.
“Một trong những nguyên nhân gây đau lưng là người bệnh ít vận động, ít tập thể dục kèm theo thói quen ngồi lì một chỗ trong thời gian dài. Đây là tình trạng rất phổ biến ở nam giới trẻ hiện nay”, chuyên gia nhận định.
Ngoài việc dùng thuốc, điều quan trọng trong điều trị đau lưng là tập luyện đúng cách nhằm cân bằng nhóm cơ lưng và cơ bụng. Người bệnh cần được hướng dẫn các bài tập phù hợp với cột sống, thắt lưng dưới sự hỗ trợ của chuyên gia phục hồi chức năng và vật lý trị liệu.
Bên cạnh đó, nhiều người làm việc trong môi trường kín, ít tiếp xúc ánh nắng nên thiếu vitamin D, yếu tố quan trọng đối với sức khỏe xương khớp.
Những dấu hiệu đau lưng không nên chủ quan
Theo PGS Liên, một trong những yếu tố quan trọng khi đánh giá đau lưng là phân biệt đau cơ học và đau không cơ học. Đau cơ học thường tăng khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi và liên quan rõ rệt đến tư thế. Trong khi đó, đau không cơ học thường kéo dài dai dẳng, không phụ thuộc vận động, thậm chí tăng về đêm và có thể đi kèm các triệu chứng toàn thân.
“Có những dấu hiệu cảnh báo người bệnh tuyệt đối không nên bỏ qua”, PGS Liên nhấn mạnh.
Cụ thể, nếu đau lưng kéo dài trên 2- 4 tuần dù đã nghỉ ngơi và thay đổi sinh hoạt hoặc cơn đau tái phát nhiều lần với xu hướng nặng dần, người bệnh cần đi khám sớm. Đặc biệt, các cơn đau không liên quan tư thế, đau ngay cả khi nằm nghỉ hoặc đau tăng về đêm là những dấu hiệu bất thường cần được đánh giá kỹ.
Ngoài ra, đau lưng kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, sốt kéo dài, mệt mỏi, chán ăn có thể liên quan đến các bệnh lý toàn thân, trong đó có nguy cơ ung thư.
Những dấu hiệu thần kinh như tê yếu chân, đi lại khó khăn, mất thăng bằng hoặc rối loạn tiểu tiện cũng là tình trạng nguy hiểm vì có thể liên quan đến chèn ép thần kinh.
Theo chuyên gia, nếu đau lưng đi kèm tiểu buốt, tiểu máu hoặc rối loạn kinh nguyệt, cần nghĩ đến nguyên nhân từ hệ tiết niệu hoặc phụ khoa, bởi khi đó đau lưng chỉ là biểu hiện thứ phát.
“Đau lưng là một triệu chứng, chứ không phải một chẩn đoán. Điều trị hiệu quả phải dựa trên việc xác định đúng nguyên nhân thay vì chỉ tập trung giảm đau”, PGS Liên khuyến cáo.
Chuyên gia cho rằng, trong nhiều trường hợp, việc điều chỉnh lối sống, tăng cường vận động và phục hồi chức năng đúng cách có thể cải thiện đáng kể tình trạng bệnh. Tuy nhiên, khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần thăm khám sớm để tránh những biến chứng đáng tiếc.
Nhiều người không nhận ra dấu hiệu sớm của ung thư da vì cho rằng bệnh chỉ xuất hiện dưới dạng các vết loét nghiêm trọng, dễ nhìn thấy. Thực tế, ở giai đoạn đầu, các dấu hiệu ung thư da thường rất nhỏ, không gây đau nên dễ bị bỏ qua hoặc xem nhẹ, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Theo bác sĩ Aravind Badiger, làm việc tại Công ty dược phẩm BDR Pharmaceuticals (Ấn Độ), ung thư da vẫn là một trong những loại ung thư phổ biến nhưng thường bị bỏ sót nhất trên thế giới. Những dấu hiệu mọi người cần chú ý trên da gồm:
Bác sĩ Aravind nhấn mạnh rằng tia cực tím (UV) từ ánh nắng mặt trời là một trong những yếu tố nguy cơ lớn gây ung thư da. Tuy nhiên, lối sống, hệ miễn dịch suy yếu, tiền sử gia đình và môi trường sống cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh.
Ngay cả những người có làn da nhiều melanin cũng không hoàn toàn “miễn nhiễm” với ung thư da. Ở nhóm này, bệnh đôi khi được phát hiện muộn hơn do mức độ nghi ngờ lâm sàng thấp.
Để giảm nguy cơ ung thư da về lâu dài, chuyên gia khuyến cáo mọi người nên:
Theo bác sĩ Aravind, chỉ cần chú ý hơn đến một đốm nhỏ trên da hôm nay cũng có thể tạo ra khác biệt lớn cho sức khỏe trong tương lai. Phát hiện sớm vẫn là một trong những cách hiệu quả nhất để chống lại ung thư da.
Sau đây các chuyên gia sẽ giải thích rõ điều gì sẽ xảy ra cho cơ thể nếu bạn hấp thu quá nhiều axit béo omega-3, đồng thời cũng chỉ ra ngưỡng an toàn cần lưu ý, theo trang tin sức khỏe Eating Well.
Tiến sĩ Kari Hamrick, chuyên gia dinh dưỡng tại Mỹ, cho biết việc sử dụng quá liều omega-3 có thể dẫn đến một số tác dụng phụ.
Đường tiêu hóa. Ở đa số người dùng, các phản ứng thường gặp gồm đau đầu và các vấn đề tiêu hóa như ợ nóng, buồn nôn hoặc tiêu chảy.
Tim mạch. Chuyên gia dinh dưỡng Natalie Walsh, chuyên về tim mạch, cảnh báo rằng dùng dầu cá liều cao có thể gây rối loạn nhịp tim. Nguy cơ này tăng lên khi dùng khoảng 4.000 mg mỗi ngày, đặc biệt ở những người có bệnh tim mạch hoặc nguy cơ cao. Một số nghiên cứu cũng cho thấy ngay cả người khỏe mạnh vẫn có thể gặp tình trạng này nếu sử dụng liều cao. Vì vậy, nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Nguy cơ chảy máu. Omega-3 liều cao có thể làm chậm quá trình đông máu, từ đó làm tăng nhẹ nguy cơ chảy máu, nhất là ở người đang dùng thuốc chống đông. Tuy nhiên, các trường hợp chảy máu nghiêm trọng được ghi nhận là rất hiếm, kể cả ở liều cao. Với người khỏe mạnh dùng liều thông thường, nguy cơ này khá thấp. Dù vậy, nếu sắp phẫu thuật hoặc đang dùng thuốc, cần hỏi ý kiến bác sĩ.
Suy giảm miễn dịch. Việc sử dụng omega-3 với liều rất cao có thể ảnh hưởng đến một số hoạt động của hệ miễn dịch do đặc tính chống viêm. Tuy nhiên, tác động này nhìn chung không đáng kể và omega-3 vẫn được xem là an toàn khi dùng đúng khuyến nghị.
Bao nhiêu là quá nhiều? Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) khuyến cáo không nên dùng quá 5 g omega-3 mỗi ngày (bao gồm EPA và DHA) từ thực phẩm bổ sung, trừ khi có chỉ định của bác sĩ.
Tiến sĩ Kari Hamrick nhấn mạnh: Dầu cá omega-3 nhìn chung an toàn và dễ dung nạp với đa số người dùng, nhưng việc sử dụng liều cao có thể tiềm ẩn rủi ro. Vì vậy, nếu có ý định bổ sung liều cao, nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế.
