Không khó để bắt gặp hình ảnh các bạn trẻ say sưa với điện thoại ở bến xe buýt, quán cà phê, trên phương tiện công cộng hay thậm chí khi đang đi bộ trên đường.
Sự phổ biến của điện thoại thông minh khiến nhiều người hình thành thói quen liên tục cúi đầu nhìn màn hình, kiểm tra thiết bị hàng chục, thậm chí hàng trăm lần mỗi ngày mà không nhận ra cơ thể đang phải chịu áp lực từ tư thế bất lợi kéo dài.
“Do đặc thù ngành học phải sử dụng nhiều phần mềm chỉnh sửa, mỗi ngày mình dành khoảng 8-10 tiếng trước màn hình máy tính và điện thoại”, Phương, sinh viên một trường đại học tại Hà Nội, chia sẻ.
Cô nói vui rằng nhiều người ở độ tuổi 20-21 đã thường xuyên đau mỏi cổ, vai, gáy, gù lưng như người lớn tuổi.
Phương từng cho rằng những cơn đau cổ, căng cơ chỉ là biểu hiện mệt mỏi thông thường. Chỉ đến khi tình trạng kéo dài nhiều tuần và nhìn thấy hình ảnh bản thân với dáng vai rụt, lưng gù, cổ đưa về phía trước, cô mới nhận ra cơ thể đang phát đi tín hiệu cảnh báo.
Trang (24 tuổi), nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cũng gặp tình trạng tương tự. Điện thoại và máy tính là những công cụ không thể thiếu để cô xử lý công việc hằng ngày.
Từ kiểm tra tin nhắn đối tác trên các ứng dụng liên lạc, đọc email đến quản lý các nhóm công việc, mọi hoạt động đều đòi hỏi phản hồi gần như tức thời.
Sau nhiều giờ ngồi làm việc liên tục, Trang xuất hiện các triệu chứng như cứng cổ, khó xoay đầu, đau đầu và mất ngủ kéo dài.
“Sau khi xuất hiện các triệu chứng, tôi tìm hiểu và nhận ra mình có dấu hiệu của hội chứng ‘cổ rùa’. Từ đó, tôi dành thời gian chạy bộ, bơi lội sau giờ làm, hạn chế ngồi quá lâu và chú ý điều chỉnh tư thế để giảm áp lực lên cổ và cột sống”, cô cho biết.
Máy tính và điện thoại đang trở thành “người bạn đồng hành” của nhiều người trẻ trong phần lớn thời gian học tập, làm việc mỗi ngày.
Theo các chuyên gia, thói quen sử dụng điện thoại mọi lúc, mọi nơi phần nào xuất phát từ hội chứng Nomophobia (No Mobile Phone Phobia) – trạng thái lo âu khi không có điện thoại bên cạnh, và FOMO (Fear of Missing Out) – tâm lý lo sợ bỏ lỡ thông tin hoặc sự kiện quan trọng.
Những trạng thái tâm lý này phổ biến ở người trẻ hơn so với nhóm lớn tuổi, khiến sự phụ thuộc vào thiết bị công nghệ ngày càng gia tăng. Khi thời gian sử dụng điện thoại kéo dài, nguy cơ gặp các vấn đề về tâm lý và sức khỏe cũng tăng theo, trong đó có hội chứng “cổ rùa”.
Tư thế sai để lại tổn thương
Theo ThS.BS Kiều Quang Thuận, Khoa Phẫu thuật Cột sống, Bệnh viện E, hội chứng “cổ rùa” là tình trạng đầu và cổ đưa ra phía trước quá mức so với bình thường, làm thay đổi đường cong sinh lý của cột sống cổ và gây ra nhiều vấn đề cơ xương khớp.
Tình trạng này thường gặp ở những người thường xuyên sử dụng điện thoại, máy tính, ngồi sai tư thế hoặc ít vận động trong thời gian dài.
“Ở giai đoạn nhẹ, người bệnh có thể bị đau đầu, đau cổ, căng vai gáy. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây chèn ép các dây thần kinh vùng cổ, dẫn đến đau nhức, tê bì tay chân và thoái hóa cột sống cổ”, BS Thuận cho biết.
Một nghiên cứu của Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng (TPHCM) trên 425 sinh viên cho thấy 46,6% người tham gia mắc hội chứng “cổ rùa” với ba biểu hiện điển hình gồm đau cổ, đau đầu và đầu lệch ra trước.
Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy tỷ lệ mắc hội chứng này ở nhóm sinh viên có xu hướng gia tăng. Cứ 10 người thì có 7-8 người xuất hiện ít nhất một trong các triệu chứng như đau đầu, đau mỏi cổ vai gáy hoặc lệch trọng tâm đầu.
Nhiều chuyên gia cảnh báo cứ mỗi 2,5cm đầu nhô ra phía trước, cột sống cổ phải chịu thêm áp lực tương đương khoảng 4,5kg.
Để giảm đau vai gáy, không ít người trẻ có thói quen tự bẻ cổ hoặc tìm đến các liệu pháp massage, bấm huyệt. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên lựa chọn những cơ sở điều trị, phục hồi chức năng uy tín, có chuyên môn để tránh gặp biến chứng đáng tiếc.
“Có những trường hợp điều trị tại các cơ sở không đảm bảo chuyên môn dẫn đến tổn thương tủy cổ, gây hậu quả nghiêm trọng như liệt tứ chi hoặc suy hô hấp phải thở máy”, BS Thuận cảnh báo.
Các bác sĩ khuyến nghị người trẻ cần điều chỉnh tư thế đúng khi sử dụng thiết bị điện tử, giữ màn hình ngang tầm mắt và sử dụng các thiết bị hỗ trợ công thái học.
Bên cạnh đó, nên nghỉ ngơi sau mỗi 30-60 phút học tập hoặc làm việc để thực hiện các bài tập giãn cơ, tập yoga hoặc tham gia các hoạt động thể chất nhằm tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện độ linh hoạt của cơ thể và giảm căng cơ vùng cổ, vai gáy.
"Nhắc đến trẻ hóa da, phần lớn mọi người thường nghĩ đến việc xóa nếp nhăn, làm căng da hay cải thiện các dấu hiệu lão hóa nhìn thấy được trên bề mặt. Tuy nhiên những hiểu biết mới về sinh học lão hóa cho thấy quá trình lão hóa da phức tạp hơn rất nhiều và không chỉ diễn ra ở lớp ngoài cùng của da", PGS.TS Nguyễn Trọng Hào, Chủ tịch Hội Da liễu TP.HCM, cho biết như vậy tại Hội nghị khoa học thường niên Hội Da liễu TP.HCM lần thứ 22, được tổ chức vào ngày 31-5 tại TP.HCM.
Ông Hào cho biết các nghiên cứu cho thấy quá trình lão hóa sinh học bắt đầu từ khá sớm, thường vào cuối tuổi 20. Mặc dù ở giai đoạn này cơ thể vẫn khỏe mạnh và chưa xuất hiện nhiều biểu hiện lâm sàng, nhưng những thay đổi vi thể đã âm thầm diễn ra bên trong.
Nhiều nghiên cứu ghi nhận lượng collagen tự nhiên của da bắt đầu suy giảm từ khoảng 25 tuổi, với tốc độ trung bình khoảng 1% mỗi năm. Quá trình tiêu xương vùng mặt cũng có thể khởi phát từ cuối thập niên thứ hai của cuộc đời.
Từ những hiểu biết này, một xu hướng mới trong y học tái tạo đã hình thành, được gọi là "trẻ hóa dự phòng" hoặc "tiền trẻ hóa". Thay vì chờ đến khi xuất hiện nếp nhăn, da chùng nhão hay đốm sắc tố mới bắt đầu can thiệp, các chuyên gia khuyến khích thực hiện các biện pháp bảo tồn và kích hoạt khả năng tái tạo tự nhiên của làn da ngay từ giai đoạn sớm.
Mục tiêu của chiến lược này là duy trì hoạt động của các nguyên bào sợi, bảo tồn chức năng của ty thể, kích thích sản xuất collagen và elastin, đồng thời hạn chế những tổn thương tích lũy do quá trình lão hóa gây ra.
Nói cách khác, thay vì điều trị hậu quả, y học tái tạo hướng đến việc làm chậm hoặc trì hoãn quá trình hình thành các dấu hiệu lão hóa ngay từ đầu.
Hiện nay nhiều công nghệ và sản phẩm đang được ứng dụng theo hướng tiếp cận này.
Điểm khác biệt của trẻ hóa dự phòng nằm ở chỗ nhiều can thiệp được thực hiện khi làn da vẫn còn tương đối khỏe mạnh và chưa xuất hiện các biểu hiện lão hóa rõ rệt. Mục tiêu không phải là thay đổi diện mạo tức thời mà là duy trì chất lượng làn da trong thời gian dài, giúp quá trình lão hóa diễn ra chậm hơn và làn da giữ được trạng thái khỏe mạnh lâu hơn.
Ông Hào cho biết y học tái tạo đang trở thành một trong những lĩnh vực phát triển nhanh nhất của y học hiện đại, với nhiều ứng dụng từ ghép tạng, kỹ thuật mô đến công nghệ tế bào và vật liệu sinh học. Trong đó, da liễu được đánh giá là một trong những chuyên ngành có nhiều lợi thế để trở thành lĩnh vực tiên phong.
Theo các chuyên gia, y học tái tạo hướng đến mục tiêu thay thế, sửa chữa hoặc tái tạo tế bào, mô và cơ quan nhằm khôi phục chức năng bình thường của cơ thể.
Bệnh nhân nam 44 tuổi đau ngực nhẹ và đi bộ đến Trung tâm cấp cứu A9 Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) để khám bệnh. Qua khám lâm sàng, các chỉ số sinh tồn ổn định, không ghi nhận rối loạn nhịp. Người bệnh được chỉ định lấy máu làm các xét nghiệm cơ bản, dự kiến nếu kết quả bình thường sẽ cân nhắc cho về nhà theo dõi tiếp. Tuy nhiên, khi đang ngồi chờ kết quả tại Trung tâm cấp cứu A9, người bệnh đột ngột ngã khuỵu, mất ý thức và ngừng tuần hoàn. Ngay lập tức, các bác sĩ tiến hành xử trí ép tim, ghi nhận rung thất trên monitor (thiết bị y tế theo dõi chỉ số sinh tồn). Người bệnh được sốc điện 3 lần, đặt nội khí quản và tiếp tục hồi sinh tim phổi. Sau khoảng 15 phút, người bệnh có mạch trở lại, tuần hoàn tự nhiên được tái lập.
Nhận định nguyên nhân do tim mạch gây rung thất, ê kíp bác sĩ đã hội chẩn khẩn, chuyển người bệnh chụp và can thiệp mạch vành ngay lập tức. Kết quả chụp mạch vành phát hiện cầu cơ động mạch liên thất trước LAD (bất thường động mạch liên thất trước) kèm hẹp tới 99% đoạn mạch vành sau cầu cơ. Tổn thương này được xác định là nguyên nhân gây rối loạn nhịp thất ác tính. Người bệnh được đặt stent LAD thành công.
Sau khi can thiệp, người bệnh được chuyển lại phòng hồi sức, được tiến hành hạ thân nhiệt chỉ huy trong 48 giờ, an thần, thở máy, hỗ trợ huyết động, kiểm soát các yếu tố nguy cơ. Kết thúc liệu trình hạ thân nhiệt, người bệnh tỉnh táo, được rút ống nội khí quản và hồi phục hoàn toàn không để lại di chứng.
Theo PGS-TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm cấp cứu A9, trường hợp người bệnh này hẹp rất nặng LAD sau cầu cơ, vùng cơ tim thiếu máu lớn, khi có co thắt mạch vành, kèm mảng xơ vữa không ổn định dẫn đến thiếu máu cấp tính, đột ngột rung thất. Đây có thể là dạng rối loạn nhịp thất ác tính do thiếu máu đột ngột. Đáng lưu ý, trường hợp này không có yếu tố nguy cơ rõ ràng, triệu chứng lâm sàng mơ hồ, điện tâm đồ không điển hình về mạch vành. Kết quả chẩn đoán bệnh nhồi máu cơ tim ban đầu trong giới hạn bình thường. Thông thường các bác sĩ thăm khám có thể kê đơn cho về, hoặc tiếp tục theo dõi ở tuyến y tế cơ sở.
Theo Trung tâm cấp cứu A9, người trẻ vẫn có thể có tổn thương mạch vành nguy hiểm. Những tổn thương như cầu cơ kèm xơ vữa khu trú rất khó phát hiện nếu chỉ dựa vào điện tâm đồ và xét nghiệm máu. Khi xảy ra ngừng tuần hoàn mà không được xử trí và cấp cứu kịp thời, người bệnh sẽ tử vong. Do đó, người trẻ không nên chủ quan với đau ngực, dù chỉ thoáng qua hoặc mức độ nhẹ. Cần chủ động tiếp cận các phương tiện chẩn đoán hiện đại để tầm soát và phát hiện bệnh trước khi biến cố xảy ra. Bởi trên thực tế, biểu hiện đầu tiên của bệnh tim mạch không phải là đau ngực, mà là ngừng tuần hoàn.
Hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh tiên tiến, đặc biệt là chụp cắt lớp vi tính đếm photon (photon-counting CT) cho phép quan sát chi tiết lòng mạch với độ phân giải rất cao, phát hiện các mảng xơ vữa nhỏ, tổn thương sớm, đánh giá chính xác các cấu trúc bất thường như cầu cơ và phân tích các thành phần mảng bám dựa trên phân tích năng lượng.
Các cuộc khảo sát cho thấy gần một nửa số người trưởng thành tại Anh thường xuyên gặp khó khăn để đi vào giấc ngủ. Đáng chú ý, cụm từ tìm kiếm "làm thế nào để ngủ được" trên Google đạt mức trung bình lên tới 135.000 lượt mỗi tháng.
Theo tờ Daily Mail, để đổi lấy một đêm ngon giấc, nhiều người đã phải chật vật thực hiện đủ mọi biện pháp: từ việc cắt bỏ hoàn toàn caffeine, mua kính bảo vệ mắt chống ánh sáng đỏ, cho đến việc dành cả tiếng đồng hồ để thiền định.
Thế nhưng, dù là do suy nghĩ miên man, lo lắng về công việc, hay áp lực từ tiếng chuông báo thức phải dậy sớm vào sáng hôm sau, không ít người vẫn thấy mình tỉnh cú vọ, trân trân nhìn lên trần nhà lúc 3 giờ sáng dù cơ thể đã kiệt sức. Đây cũng có thể là dấu hiệu cho thấy "hệ thống glymphatic" - cơ chế đào thải chất thải chuyển hóa của não bộ khi ngủ - đang hoạt động không bình thường.
Một giấc ngủ ngon đóng vai trò sống còn đối với sức khỏe. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là chỉ có khoảng 1/4 số người trưởng thành đạt được mức ngủ 8 tiếng theo khuyến nghị. Việc thiếu ngủ có liên quan đến hàng loạt căn bệnh nguy hiểm, bao gồm cả chứng sa sút trí tuệ (mất trí nhớ), và cảm giác trằn trọc suốt nhiều giờ đồng hồ trên giường thực sự là một trải nghiệm cực kỳ khổ sở.
Tiến sĩ Deborah Lee, một nhà tâm lý học lâm sàng, cho biết thực tế có một số phương pháp đơn giản giúp kéo dài thời gian ngủ và đẩy nhanh tốc độ vào giấc mà không cần đến việc "đếm cừu".
Dù ngay cả những chuyên gia giấc ngủ hàng đầu thế giới đôi khi cũng không tránh khỏi chứng mất ngủ, Tiến sĩ Deborah Lee đã phát hiện ra một phương pháp nghe có vẻ ngược đời nhưng lại giúp con người chìm vào giấc ngủ nhanh hơn.
Bà cho biết kỹ thuật này có thể coi là đỉnh cao của "tâm lý học nghịch đảo" (reverse psychology). Nếu bạn liên tục ép bản thân phải ngủ, việc không ngủ được sẽ phản tác dụng, kích hoạt cảm giác lo âu và bực bội. Ngược lại, nếu làm hoàn toàn ngược lại - tự nhủ phải giữ cho bản thân tỉnh táo - bạn sẽ dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Theo tiến sĩ Lee, bạn chỉ cần liên tục lặp đi lặp lại câu nói "Đừng ngủ, phải thức" trong đầu. Sau một lúc, các cơ vùng mắt sẽ bắt đầu cảm thấy mệt mỏi, và bạn sẽ chìm vào giấc ngủ từ lúc nào không hay.
Hiện tượng tưởng chừng kỳ lạ này thực chất đã được chứng minh bởi các lý thuyết nghiên cứu. Từ những năm 1930, "liệu pháp ý định nghịch lý" (paradoxical intention) đã được áp dụng rộng rãi trong điều trị các chứng rối loạn lo âu.
Các chuyên gia về giấc ngủ giải thích rằng phương pháp này hiệu quả vì nó cắt đứt sự "lo lắng về hiệu suất" (performance anxiety) liên quan đến giấc ngủ. Đó chính là cái vòng lặp luẩn quẩn đầy ức chế: Bạn càng cố gắng ngủ, não bộ lại càng trở nên tỉnh táo và lo âu hơn.
Tất nhiên, mẹo nhỏ này không phải là phép màu có tác dụng với tất cả mọi người. Các chuyên gia chỉ ra rằng, "liệu pháp ý định nghịch lý" đạt hiệu quả tốt nhất đối với những người mất ngủ do tâm trí căng thẳng, suy nghĩ quá mức hoặc do chính nỗi sợ mất ngủ gây ra, chứ không áp dụng cho những trường hợp mất ngủ bắt nguồn từ các bệnh lý tiềm ẩn.
Tuy nhiên, đúng như tiến sĩ Deborah Lee đã đúc kết: Khi việc tìm kiếm giấc ngủ bắt đầu trở thành một cuộc chiến, đôi khi giải pháp khôn ngoan nhất lại là ngừng phản kháng hoàn toàn.
