Một năm trước, phòng nội dung của một tập đoàn lớn nơi cô làm việc có 6 người, giờ còn 3. Minh kể vị quản lý nói thẳng với nhân viên: “AI đã làm được 70% việc cơ bản, các em phải làm 30% còn lại với chất lượng vượt trội, hoặc là ra đi”.
Từ đó, Thư, sống ở Gia Lâm, Hà Nội, tăng ca từ 8 lên 14 tiếng mỗi ngày để chứng minh bản thân vẫn có giá trị hơn một thuật toán. “Mỗi lần sếp khen một công cụ AI mới trong nhóm chung, tôi lại tự ép mình làm nhiều hơn, nhanh hơn”, cô nói.
Hoàng Long, 30 tuổi, nhân viên truyền thông tại một công ty khác, đối mặt với vấn đề khác nhưng có chung nguồn gốc. Khi công ty tích hợp AI để tạo content (nội dung), ban giám đốc lập tức rút ngắn tiến độ dự án từ hai tuần xuống còn 5 ngày với lý do “đã có AI hỗ trợ”.
Để đáp ứng cái gọi là “tối ưu hóa”, Long lao vào chuỗi làm 18 tiếng mỗi ngày, cùng lúc với 3-4 công cụ AI để vừa tạo văn bản, vừa thiết kế hình ảnh, đồ họa và kiểm tra dữ liệu. Giữa tháng 5, anh ngất xỉu ngay tại văn phòng do tụt huyết áp, suy nhược cơ thể, bác sĩ yêu cầu phải nghỉ phép để hồi phục sức khỏe.
Nghiên cứu công bố tháng 3/2026 trên Harvard Business Review, do nhóm chuyên gia từ Boston Consulting Group thực hiện trên 1.488 người lao động toàn thời gian tại Mỹ, lần đầu định danh hiện tượng này là “AI brain fry”, tạm dịch là kiệt sức não do AI, được xác định là trạng thái mệt mỏi tinh thần do sử dụng hoặc giám sát công cụ AI vượt quá giới hạn nhận thức của cá nhân.
Theo các chuyên gia, AI brain fry không phải là bệnh lý y khoa truyền thống, mà là trạng thái kiệt sức nhận thức (cognitive exhaustion) phát sinh trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. Nó xảy ra khi một người phải liên tục thực hiện các tác vụ “giám sát nhận thức” đối với máy móc.
Thay vì được giải phóng sức lao động, bộ não con người bị đẩy vào vai trò một”người gác cổng”, phải kiểm tra tính đúng sai, rà soát lỗi “ảo giác” (hallucinations) của AI và xử lý một lượng thông tin khổng lồ được tạo ra với tốc độ nhanh gấp hàng chục lần so với tốc độ đọc hiểu tự nhiên của não bộ.
14% người tham gia khảo sát của HBR xác nhận từng trải qua trạng thái này. Những người làm marketing là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nhất, với tỷ lệ lên đến 26%, tiếp theo là nhân sự, vận hành và kỹ thuật.
“Tôi có một công cụ giúp cân nhắc các quyết định kỹ thuật, một công cụ khác giúp soạn thảo và tóm tắt. Tôi cứ liên tục chuyển đổi giữa chúng, kiểm tra kỹ từng chi tiết nhỏ. Nhưng thay vì làm việc nhanh hơn, đầu óc tôi bắt đầu cảm thấy rối bời. Không phải mệt mỏi về thể chất mà chỉ là… quá tải”, một quản lý kỹ thuật cấp cao mô tả trong nghiên cứu mới xuất bản trên tạp chí Harvard Business Review tháng 3.
Theo dữ liệu từ Sensor Tower, người dùng Việt Nam thực hiện trung bình 75 phiên tương tác với ứng dụng AI mỗi tháng, vượt mức trung bình toàn cầu là 50 phiên. Báo cáo kinh tế số do Google công bố đầu năm 2025 xếp Việt Nam đứng đầu Đông Nam Á về mức độ ứng dụng AI trong công việc hàng ngày.
“Nghịch lý ở chỗ AI được tạo ra để giảm tải, nhưng trên thực tế lại đang cộng thêm áp lực theo một cơ chế khác”, ông Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tâm lý Lumos, nói.
Nghiên cứu HBR chỉ ra rằng khi nhân viên phải giám sát AI ở mức độ cao, họ tiêu tốn nhiều hơn 14% năng lượng tinh thần so với khi làm việc không có AI, đồng thời cảm thấy quá tải thông tin nhiều hơn 19%.
Khi cùng lúc phải sử dụng hơn ba công cụ AI, điểm năng suất thực sự bắt đầu giảm chứ không tăng thêm. Nói cách khác, không phải AI làm thay người, mà người đang trở thành người quản lý của AI mà không được chuẩn bị cho vai trò đó.
Đây chính là gốc rễ mà ông Trung xác định khi tiếp nhận ngày càng nhiều ca kiệt sức liên quan làn sóng tự động hóa. “Đó là một cuộc đua không cân sức”, ông nói. “Vấn đề không nằm ở bản thân công nghệ, mà ở cách doanh nghiệp đang dùng nó như một cái cớ để tăng sản lượng mà không tăng nguồn lực con người”.
Khi hệ thần kinh phải duy trì trạng thái cảnh giác cao trong thời gian dài mà không có khoảng nghỉ phục hồi, cơ thể mất dần khả năng quay về trạng thái bình thường. Các biểu hiện thường gặp bao gồm khó tập trung, ra quyết định chậm hơn, dễ cáu gắt, mất ngủ và tỉnh giấc giữa đêm với đầu óc vẫn xoay quanh công việc. Hiện tượng này nếu kéo dài, có thể dẫn đến trầm cảm và các bệnh tinh thần khác.
Theo chuyên gia Trung, giải pháp để tránh kiệt quệ tinh thần không nằm ở việc từ bỏ công nghệ, mà là xác lập lại ranh giới. AI nên làm các việc lặp lại (routine), còn con người cần những khoảng nghỉ hoàn toàn không có công nghệ (tech-free breaks) để phục hồi hệ thần kinh giao cảm.
Như Minh Thư cuối cùng đã phải trình bày thẳng thắn với quản lý về giới hạn của mình, đề xuất phân chia lại quy trình làm việc để tránh kiệt sức. Ngoài ra, cô cố gắng không lạm dụng AI, học cách khi nào biết tắt công cụ này để bảo vệ năng lực tư duy độc đáo của bản thân.
Theo bác sĩ Ngô Quỳnh Trang, Bệnh viện Bạch Mai, theo khuyến cáo của World Health Organization (WHO), người trưởng thành nên bổ sung tối thiểu khoảng 3.510mg kali mỗi ngày. Việc duy trì lượng kali phù hợp giúp giảm huyết áp và hạn chế nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ.
Tuy nhiên các chuyên gia cảnh báo điều này không đồng nghĩa với việc ai cũng nên tăng kali một cách tự do, đặc biệt là những người có bệnh lý nền.
Không phải mọi trường hợp đều cần bổ sung nhiều kali trong khẩu phần ăn. Một số nhóm đối tượng có nguy cơ tăng kali máu cần kiểm soát chặt chẽ lượng kali đưa vào cơ thể, bao gồm người mắc bệnh thận mạn; người đang sử dụng thuốc làm giảm khả năng đào thải kali; người bệnh nặng hoặc có rối loạn chuyển hóa.
Theo các chuyên gia, khi kali trong máu tăng cao, người bệnh có thể gặp rối loạn nhịp tim nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Vì vậy việc điều chỉnh chế độ ăn với nhóm bệnh nhân này cần có sự theo dõi và tư vấn từ nhân viên y tế, tránh tự ý kiêng khem hoặc bổ sung quá mức.
Theo bác sĩ Trang, kali có mặt trong hầu hết các loại thực phẩm, đặc biệt phổ biến ở rau xanh, trái cây, các loại đậu và thủy hải sản.
Theo phân loại dinh dưỡng, thực phẩm chứa từ 200mg kali/100g trở lên được xem là giàu kali.
Một số thực phẩm giàu kali quen thuộc gồm khoai sọ, khoai lang, khoai tây; đậu tương, đậu xanh, hạt điều, lạc; rau ngót, rau đay, rau dền, ngó sen; chuối, bơ, mít, đu đủ, sầu riêng; cá thu, cá ngừ, cá trích.
Trong khi đó các loại thực phẩm như bầu, bí xanh, dưa chuột, táo, lê, cam, bưởi… có hàm lượng kali thấp hơn.
Theo chuyên gia dinh dưỡng, nhiều người thường chỉ chú ý đến kali từ rau củ, trái cây mà quên rằng các thực phẩm chế biến sẵn cũng có thể chứa lượng kali rất cao.
Hiện nay nhiều sản phẩm công nghiệp sử dụng các hợp chất chứa kali như potassium chloride, potassium phosphate hay potassium citrate để thay thế muối natri, tăng hương vị hoặc bảo quản thực phẩm.
Đáng lưu ý, kali từ phụ gia thực phẩm có khả năng hấp thu nhanh hơn kali tự nhiên, làm tăng nguy cơ tăng kali máu ở những người có bệnh lý nền.
Các thực phẩm như mì ăn liền, xúc xích, đồ hộp, thực phẩm chế biến sẵn hay các loại muối "ít natri" đều có thể là nguồn kali "ẩn" mà người dùng khó nhận biết.
Với người mắc bệnh thận hoặc có nguy cơ rối loạn kali máu, việc hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên thực phẩm tươi là nguyên tắc rất quan trọng.
"Người khỏe mạnh nên duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối, tăng cường rau xanh và trái cây tươi. Ngược lại, người có bệnh lý thận hoặc nguy cơ rối loạn kali máu cần được tư vấn chế độ dinh dưỡng phù hợp để tránh cả thiếu hụt lẫn dư thừa kali", bác sĩ Trang nhấn mạnh.
Ngày 20/4, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Trị cho biết vừa phẫu thuật thành công một ca bệnh hiếm gặp, khi bệnh nhân có hai khối ung thư nguyên phát ở hai cơ quan khác nhau.
Trước đó, bệnh nhân vào viện do đau bụng kéo dài. Qua thăm khám và tầm soát, bác sĩ phát hiện ung thư đại tràng sigma. Kết quả giải phẫu bệnh xác định đây là ung thư biểu mô tuyến biệt hóa vừa, ở giai đoạn tiến triển.
Trong quá trình đánh giá toàn thân, các bác sĩ phát hiện thêm một tổn thương khoảng 2 cm ở phổi trái, ban đầu nghi ngờ di căn. Tuy nhiên, kết quả sinh thiết cho thấy đây cũng là ung thư biểu mô tuyến. Xét nghiệm hóa mô miễn dịch sau đó xác nhận hai khối u có nguồn gốc độc lập, không phải ung thư đại tràng di căn lên phổi.
Bệnh nhân được chẩn đoán mắc hai ung thư nguyên phát riêng biệt, trong đó ung thư phổi ở giai đoạn sớm (T1N0M0).
Theo bác sĩ, khó khăn lớn nhất là phân biệt ung thư nguyên phát với di căn, yếu tố quyết định chiến lược điều trị. Nếu chẩn đoán sai, người bệnh có thể mất cơ hội phẫu thuật triệt căn.
Ngoài ra, việc hai bệnh lý ở hai giai đoạn khác nhau cũng đặt ra bài toán lựa chọn phương án điều trị, phẫu thuật từng giai đoạn hay can thiệp đồng thời để tận dụng "thời điểm vàng", đặc biệt với ung thư phổi giai đoạn sớm.
Sau hội chẩn đa chuyên khoa, ê-kíp quyết định phẫu thuật nội soi đồng thời. Ca mổ kéo dài khoảng 4,5 giờ, gồm cắt đại tràng sigma và cắt thùy trên phổi trái. Sau 6 ngày sau phẫu thuật, bệnh nhân tỉnh táo, tự thở, ăn uống và đại tiện bình thường, các ống dẫn lưu đã được rút.
Kết quả giải phẫu bệnh sau mổ cho thấy tại phổi là ung thư biểu mô tuyến giai đoạn T1N0, chưa ghi nhận di căn hạch; tại đại tràng, khối u xâm lấn T3N0, chưa phát hiện di căn hạch.
Các bác sĩ đánh giá đây là trường hợp hiếm khi một bệnh nhân đồng thời mắc hai ung thư nguyên phát ở hai cơ quan khác nhau. Việc thực hiện thành công phẫu thuật nội soi triệt căn cùng lúc cho cả hai bệnh lý là thách thức lớn, đòi hỏi trình độ chuyên môn cao và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa.
Giữa đợt nắng nóng gay gắt tại nhiều địa phương cả nước, có nơi vượt 40 độ C, nguy cơ say nắng, sốc nhiệt gia tăng, đặc biệt ở người lao động ngoài trời, trẻ nhỏ và người cao tuổi. Tuy nhiên, không ít người vẫn nhầm lẫn hai tình trạng này, dễ bỏ lỡ "thời gian vàng" xử trí.
Ngày 1/6, BS.CK2 Nguyễn Thanh Sử, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định, cho biết tác động của nắng nóng lên cơ thể diễn tiến theo nhiều mức độ, từ nhẹ đến nặng. Ban đầu có thể là cháy nắng, mất nước, chuột rút, kiệt sức do nóng và nghiêm trọng nhất là sốc nhiệt - tình trạng cần cấp cứu khẩn cấp.
Theo bác sĩ, người làm việc kéo dài ngoài trời hoặc trong môi trường nhiệt độ cao nếu không có biện pháp bảo hộ dễ xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi, khát nước, nôn ói, chuột rút, đau cơ. Khi diễn tiến nặng, người bệnh có thể mê sảng, sốt trên 40 độ C, tiểu ít, co giật hoặc rối loạn ý thức.
BS.CK1 Trần Nguyên Khôi, Phó trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết cách đơn giản để phân biệt say nắng và sốc nhiệt là quan sát ý thức và phản ứng cơ thể. Trong đó, người say nắng thường còn tỉnh táo, vẫn ra nhiều mồ hôi, mệt mỏi, chóng mặt hoặc đau đầu. Còn sốc nhiệt là tình trạng nặng hơn với biểu hiện sốt rất cao, da khô nóng, rối loạn ý thức như lơ mơ, mê sảng, thậm chí hôn mê.
Bác sĩ lưu ý sốc nhiệt khác với sốt do nhiễm trùng. Đây là tình trạng xảy ra sau khi tiếp xúc môi trường nóng hoặc vận động gắng sức kéo dài dưới nắng, diễn tiến nhanh và không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường.
"Sốc nhiệt có thể gây tổn thương não, tim, gan, thận, rối loạn điện giải, rối loạn đông máu, suy đa tạng, thậm chí tử vong nếu xử trí chậm", bác sĩ phân tích.
Theo bác sĩ Khôi, trẻ nhỏ có nguy cơ sốc nhiệt cao hơn do cơ chế điều hòa thân nhiệt chưa hoàn chỉnh, dễ tăng thân nhiệt và mất nước. Trẻ có tỷ lệ nước trong cơ thể cao nhưng dự trữ kém, da mỏng, diện tích bề mặt lớn nên hấp thu nhiệt nhiều hơn, trong khi khả năng ra mồ hôi làm mát cơ thể chưa hiệu quả như người lớn. Đặc biệt, trẻ nhỏ không tự nhận biết khát nước hay chủ động nghỉ ngơi, hoàn toàn phụ thuộc vào người chăm sóc nên nguy cơ diễn tiến nặng có thể xảy ra rất nhanh.
BS.CK2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết sốc nhiệt ở trẻ thường xảy ra khi tiếp xúc môi trường nóng kéo dài hoặc vận động gắng sức dưới thời tiết nắng nóng, như chơi thể thao ngoài trời. Dấu hiệu cảnh báo gồm sốt cao từ 40 độ C trở lên, da đỏ nóng, có thể không còn ra mồ hôi, trẻ lừ đừ hoặc kích thích bất thường, thở nhanh, nôn ói, co giật. Với trẻ nhỏ, các biểu hiện có thể kín đáo hơn như quấy khóc, bú kém, ngủ li bì.
"Sốc nhiệt là cấp cứu nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu nhận biết sớm dấu hiệu và xử trí đúng cách ngay từ đầu", bác sĩ Tiến nói.
Các bác sĩ khuyến cáo khi phát hiện người có dấu hiệu sốc nhiệt, cần nhanh chóng đưa vào nơi mát, thoáng khí hoặc phòng có quạt, điều hòa; cởi bớt quần áo, lau mát hoặc chườm lạnh ở vùng cổ, nách, bẹn để hạ thân nhiệt.
Nếu người bệnh còn tỉnh táo, có thể cho uống nước mát hoặc oresol từng ngụm nhỏ. Không ép uống khi người bệnh nôn nhiều, lơ mơ hoặc co giật. Trường hợp có các dấu hiệu như sốt cao, mê sảng, khó thở, ngất xỉu, co giật hoặc không cải thiện nhanh cần gọi cấp cứu 115 hoặc đưa đến cơ sở y tế gần nhất.
Bác sĩ Sử khuyến cáo người lao động ngoài trời cần tuân thủ quy trình an toàn lao động, sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ, nghỉ ngơi khi thấy mệt, uống đủ nước và bổ sung điện giải nếu làm việc trong môi trường nóng kéo dài.
Đối với trẻ em, phụ huynh nên hạn chế cho trẻ ra ngoài vào khung giờ nắng gắt từ 10h đến 16h, mặc quần áo thoáng mát, cho uống nước thường xuyên và bố trí hoạt động thể thao vào sáng sớm hoặc chiều muộn.
Ngoài ra, thời tiết nắng nóng ẩm còn làm gia tăng nguy cơ bệnh truyền nhiễm như tay chân miệng, thủy đậu hoặc bệnh đường hô hấp. Cha mẹ cần cho trẻ ăn chín uống sôi, rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh cá nhân và tiêm chủng đầy đủ để giảm nguy cơ biến chứng nặng.
