Một người đàn ông 53 tuổi được chẩn đoán chết não vừa trở thành bệnh nhân đầu tiên trên thế giới được cấy ghép đồng thời hai quả thận và một lá gan từ lợn biến đổi gene, theo Nature ngày 29/5. Nghiên cứu công bố trên tạp chí y học Med cho hay được sự đồng thuận từ phía gia đình bệnh nhân, đội ngũ y tế đã duy trì thành công hoạt động của các nội tạng ghép trong gần 5 ngày. Đặc biệt, suốt 24 giờ đầu tiên sau đại phẫu, cơ thể người bệnh không xuất hiện dấu hiệu đào thải.
Do lợn có kích thước và hình dáng nội tạng tương đồng với con người, chúng thu hút sự chú ý của giới khoa học suốt nhiều thập kỷ qua như một giải pháp thay thế nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng thiếu hụt tạng ghép. Quy trình này được gọi là cấy ghép dị chủng (xenotransplantation), giúp chuyển các cơ quan như tim và thận từ lợn sang người. Tuy nhiên đến nay, các quy trình cấy ghép dị chủng đều chỉ giới hạn ở một cơ quan duy nhất.
Bác sĩ, nhà khoa học Tôn Húc Dũng (Xuyong Sun), người dẫn đầu ca phẫu thuật tại Bệnh viện số 2 trực thuộc Đại học Y khoa Quảng Tây ở Nam Ninh, cho biết trước ca này, giới y khoa chỉ cấy ghép các phần mô gan heo vào cơ thể người.
Bác sĩ, nhà khoa học Leonardo Riella tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts (Boston, Mỹ), người từng dẫn đầu êkíp đầu tiên cấy ghép thận lợn cho một bệnh nhân sống vào năm 2024, đánh giá việc cấy ghép đồng thời cả thận và gan lợn trong cùng một ca phẫu thuật là chưa từng có trước đây. Ông phân tích việc chuyển giao cùng lúc nhiều cơ quan phức tạp hơn rất nhiều so với một cơ quan đơn lẻ; thời gian phẫu thuật kéo dài hơn sẽ làm tăng nguy cơ biến chứng, chưa kể những bệnh nhân cần ghép đa tạng thường là những người có tình trạng bệnh lý nghiêm trọng.
Tiến sĩ Wayne Hawthorne, bác sĩ phẫu thuật kiêm nhà nghiên cứu cấy ghép tại Đại học Sydney (Australia), đánh giá nghiên cứu đã chứng minh tính khả thi của kỹ thuật cấy ghép dị chủng đa tạng. Phương pháp ghép đa tạng vốn được thực hiện bằng nguồn tạng hiến từ người, song do tình trạng khan hiếm nguồn tạng hiến tặng trầm trọng nên các nhóm nghiên cứu đang tích cực tìm kiếm giải pháp thay thế từ nội tạng lợn.
Theo bác sĩ Tôn, người đàn ông nhận nội tạng lợn vốn mắc bệnh thận mạn tính nghiêm trọng và bị xuất huyết não trước khi được xác nhận chết não. Lá gan của ông vẫn hoàn toàn khỏe mạnh, các bác sĩ đã tiếp nhận và cấy ghép nó cho một bệnh nhân sống khác. Còn ông được ghép các tạng từ một heo đã qua chỉnh sửa 6 gene trong bộ mã di truyền. Trong đó, 3 gene người được chèn thêm vào nhằm giảm nguy cơ xảy ra hiện tượng đông máu và 3 gene heo bị loại bỏ nhằm ngăn chặn hệ miễn dịch của người đào thải các cơ quan này.
Trong vòng 19 giờ sau khi cấy ghép, lá gan lợn bắt đầu tiết mật và cho thấy các dấu hiệu hoạt động bình thường. Chỉ số của các chất thải bao gồm creatinine và urea trong máu bệnh nhân, vốn tăng cao trước đó do bệnh thận, đã trở lại mức bình thường sau khi tiếp nhận hai quả thận lợn, chứng minh các cơ quan này bước đầu vận hành hiệu quả.
Tuy nhiên, khoảng 36 giờ sau cuộc phẫu thuật, êkíp ghi nhận những dấu hiệu sớm của hiện tượng đào thải nội tạng. Cụ thể, các tế bào lợn trong gan và thận bắt đầu bị thay thế dần bởi tế bào người, cho thấy hệ miễn dịch của bệnh nhân đã nhận diện được các cơ quan ngoại lai. Ngoài ra, tại một số vùng nhỏ trên lá gan heo cũng xuất hiện tình trạng hoại tử mô và đông máu cục bộ.
Các tác giả nghiên cứu quan sát thấy trong các cơ quan được cấy ghép có sự gia tăng nồng độ của một loại tế bào miễn dịch mang tên S100A12+, vốn liên quan trực tiếp đến phản ứng viêm. Họ cho rằng loại tế bào này có thể trở thành mục tiêu để nghiên cứu các loại thuốc ức chế, giúp giảm thiểu nguy cơ đào thải nội tạng về lâu dài.
Theo các chuyên gia, cấy ghép dị chủng đa tạng khó có thể trở nên phổ biến trong tương lai gần, bởi ngay cả việc cấy ghép đa tạng từ người sang người hiện nay vốn đã rất phức tạp và tiềm ẩn rủi ro cao. Tuy nhiên, quy trình này có thể mang lại lợi ích cho những bệnh nhân bị suy gan nặng, hội chứng vốn có thể khiến thận ngừng hoạt động theo.
Bác sĩ Tôn Húc Dũng cho biết ông và các cộng sự sẽ tiếp tục thực hiện thêm nhiều thử nghiệm trên người chết lâm sàng và trên loài khỉ sống trước khi có thể tiến hành phẫu thuật trên cơ thể người sống. Ông nói thêm nhóm nghiên cứu cũng cần phải xác minh chắc chắn để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm các loại virus hoặc vi khuẩn từ nội tạng lợn sang cơ thể người.
Ngày 27-6, thông tin từ cơ quan chức năng TP Cần Thơ cho hay vừa kiểm tra đột xuất các cơ sở Nha khoa Quốc tế Tuệ Minh ở phường Long Mỹ và phường Cái Khế, phát hiện nhiều sai phạm.
Đoàn kiểm tra liên ngành do Sở Y tế TP Cần Thơ chủ trì, phối hợp Công an thành phố và các phường Long Mỹ, Cái Khế.
Ghi nhận của đoàn kiểm tra ngày 26-6, tại cơ sở ở phường Long Mỹ, thời điểm kiểm tra, cơ sở không cung cấp được bất kỳ giấy tờ, hồ sơ pháp lý nào liên quan đến hoạt động khám bệnh, chữa bệnh theo quy định. Chủ cơ sở lẫn người chịu trách nhiệm chuyên môn kỹ thuật đều vắng mặt.
Đoàn cũng phát hiện các nhân viên trực tiếp khám chữa bệnh, can thiệp kỹ thuật răng cho khách hàng chỉ có bằng cấp, chứng chỉ về điều dưỡng, xét nghiệm y học, dược… thậm chí còn có nhân viên chỉ có bằng cấp cao đẳng ngành thương mại điện tử. Không nhân viên nào có chứng chỉ hành nghề chuyên khoa răng hàm mặt theo quy định.
Qua ghi nhận, toàn bộ nhân sự đang làm việc tại cơ sở đều không có hợp đồng lao động hay hợp đồng ký kết nào với cơ sở.
Cơ sở cũng không xuất trình được hóa đơn chứng từ, hồ sơ chứng minh nguồn gốc xuất xứ của các loại máy móc, thiết bị và các loại thuốc, vật tư y tế đang sử dụng trên bệnh nhân tại cơ sở.
Đoàn kiểm tra đã lập biên bản ghi nhận hàng loạt các vi phạm nêu trên, đồng thời niêm phong toàn bộ máy móc, trang thiết bị y tế tại đây để xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Tại cơ sở Nha khoa Quốc tế Tuệ Minh ở phường Cái Khế, theo quyết định xử phạt bổ sung của Sở Y tế TP Cần Thơ, cơ sở này đã bị tạm đình chỉ hoạt động 12 tháng (từ ngày 12-3-2026). Tuy nhiên, tại thời điểm đoàn kiểm tra (ngày 26-6), cơ sở vẫn đang hoạt động bình thường.
Đoàn kiểm tra ghi nhận cơ sở không cung cấp được giấy chứng nhận và giấy phép hành nghề. Hồ sơ liên quan đến 10 ghế nha khoa, máy X-quang và phòng chụp X-quang cũng chưa được Sở Khoa học và Công nghệ thẩm định.
Ngoài ra, cơ sở không xuất trình được hóa đơn, chứng từ và nguồn gốc xuất xứ của thuốc, dung dịch sử dụng cũng như hàng hóa, giá bán cho khách hàng. Các nhân viên có mặt tại thời điểm kiểm tra không có hợp đồng lao động và không nắm được việc cơ sở đang bị đình chỉ hoạt động.
Đoàn kiểm tra đã lập biên bản các vi phạm, niêm phong thiết bị, máy móc tại cơ sở và yêu cầu ngừng hoạt động theo quyết định xử phạt đã ban hành.
Theo Sở Y tế TP Cần Thơ, trước đó 4 cơ sở Nha khoa Tuệ Minh tại các phường Vị Thanh (đường Nguyễn Công Trứ), Cái Khế (đường Cách Mạng Tháng 8), Vĩnh Châu (đường 1-5) và Tân An (đường 3-2) đã bị xử phạt vi phạm hành chính.
Các cơ sở này thuộc Công ty cổ phần Nha khoa Quốc tế Tuệ Minh (trụ sở tại Hà Nội). Tổng mức phạt đối với 4 cơ sở là 518 triệu đồng, đồng thời đều bị áp dụng hình thức đình chỉ hoạt động 12 tháng kể từ ngày ký quyết định.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Châu Thị Anh, phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết không có loại thịt nào "tốt tuyệt đối" hay "xấu tuyệt đối" cho hệ tim mạch. Điều quan trọng phụ thuộc vào phần thịt được chọn, lượng mỡ đi kèm, cách chế biến và tổng khẩu phần ăn trong thực đơn hằng ngày. Thực tế, một miếng thịt nạc heo có thể tốt cho tim mạch hơn một phần bò nhiều mỡ, và ngược lại.
Bởi cholesterol trong thực phẩm không phải yếu tố duy nhất gây tăng mỡ máu, nhưng người có rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch, tiểu đường vẫn cần kiểm soát lượng cholesterol và mỡ động vật.
"Phần nạc của thịt heo hiện nay thường không 'quá béo' như nhiều người nghĩ. Tuy nhiên ba chỉ heo chứa rất nhiều mỡ bão hòa nên không phù hợp nếu ăn thường xuyên. Thịt bò nạc giàu sắt, kẽm, vitamin B12, protein chất lượng cao nhưng nếu chọn phần bò nhiều mỡ thì lượng chất béo bão hòa cũng tăng đáng kể", bác sĩ Uyên chia sẻ.
Theo bác sĩ Uyên, đối với người có mỡ máu cao hoặc tăng huyết áp, việc lựa chọn thực phẩm cần ưu tiên các loại thịt nạc, chủ động loại bỏ phần mỡ nhìn thấy được và duy trì một khẩu phần ăn vừa phải. Những lựa chọn phù hợp có thể kể đến như thăn bò nạc, thăn heo hoặc thịt đùi ít mỡ. Ngược lại, người bệnh cần hạn chế tối đa các phần thịt chứa nhiều mỡ như ba chỉ, sườn nhiều mỡ, thịt xay nhiều mỡ, cũng như nội tạng và các loại thịt chế biến sẵn.
Trong đó, các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, jambon và thịt hộp là nhóm thực phẩm cần đặc biệt hạn chế. Chúng thường chứa hàm lượng muối rất cao, chất béo bão hòa và chất bảo quản nitrit - những thành phần có liên quan trực tiếp và rõ rệt đến nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đột quỵ.
Bên cạnh việc chọn thịt, cách chế biến cũng đóng vai trò quan trọng không kém đối với sức khỏe. Người bệnh nên ưu tiên các phương pháp nấu ăn lành mạnh như luộc, hấp, hầm hoặc áp chảo ít dầu; đồng thời hạn chế tối đa các món chiên ngập dầu, nướng cháy xém hay việc ăn kèm với nhiều loại nước sốt mặn. Đặc biệt, riêng đối với người bị tăng huyết áp, cần phải chú ý kiểm soát nghiêm ngặt thêm cả lượng muối, nước mắm, bột nêm và các loại đồ chấm sử dụng trong bữa ăn hằng ngày.
"Do đó để tốt cho sức khỏe tim mạch, vấn đề không nằm ở việc 'thịt bò hay thịt heo', mà là chọn phần nạc hay nhiều mỡ, ăn bao nhiêu, chế biến thế nào và chế độ ăn tổng thể. Người có nguy cơ mỡ máu hoặc cao huyết áp nên ưu tiên ăn thịt nạc, khẩu phần vừa phải, hạn chế ba chỉ và thịt chế biến sẵn, kết hợp nhiều rau, cá và thực phẩm giàu chất xơ", bác sĩ Uyên khuyến cáo.
Nhiều người có thói quen đóng gói nước cốt lẩu mang về để hôm sau hâm nóng lại nhằm tiết kiệm chi phí, tránh lãng phí thức ăn. Tuy nhiên, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa cảnh báo nếu bảo quản không đúng cách, nồi nước lẩu qua đêm sẽ trở thành "ổ vi khuẩn". Thậm chí, ngay cả khi đã đun sôi sùng sục, bạn cũng không thể tiêu diệt hoàn toàn các độc tố ẩn giấu, dẫn đến nguy cơ ngộ độc thực phẩm nghiêm trọng.
Bác sĩ Trác Vi Nho, Chuyên khoa Nội soi - Gan mật tụy và Tiêu hóa (Đài Loan) chia sẻ trên trang cá nhân rằng nước lẩu thường chứa các loại thực phẩm giàu tinh bột như ngô, khoai môn, mì, kết hợp cùng nguồn protein dồi dào từ thịt, hải sản. Sau một thời gian dài đun nấu trên bếp, hỗn hợp này vô tình trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi.
Trong số đó, mối nguy đáng lo ngại nhất là vi khuẩn Bacillus cereus. Loại vi khuẩn này tồn tại rộng rãi trong môi trường tự nhiên và thực phẩm. Nếu thức ăn bị để ở nhiệt độ phòng quá lâu, chúng sẽ chớp thời cơ để nhân bản với số lượng lớn.
Bác sĩ Trác chỉ ra rằng, Bacillus cereus nguy hiểm ở chỗ chúng có khả năng hình thành các bào tử chịu nhiệt cực cao, khiến việc hâm nóng thông thường không thể tiêu diệt tận gốc. Đặc biệt, một số chủng khuẩn này còn sản sinh ra "độc tố gây nôn".
Các nghiên cứu khoa học đã chứng minh, ngay cả khi đun sôi liên tục ở nhiệt độ 100 độ C trong suốt hơn 2 giờ đồng hồ, cấu trúc của loại độc tố này vẫn vẹn nguyên, không bị phá hủy và tiếp tục lưu lại trong thức ăn. Do đó, quan niệm "chỉ cần đun sôi lại nước lẩu là an toàn, sạch khuẩn" hoàn toàn là một sai lầm.
Chuyên gia y tế cũng đưa ra lời cảnh báo rằng nước lẩu bị nhiễm khuẩn thường không hề có mùi lạ, màu sắc và vẻ ngoài nhìn hoàn toàn bình thường. Tuy nhiên, sau khi ăn phải, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng viêm dạ dày - ruột cấp tính như buồn nôn, nôn mửa và đau bụng dữ dội chỉ trong vòng từ 1 đến 5 giờ.
Để giảm thiểu tối đa nguy cơ ngộ độc thực phẩm, bác sĩ Trác khuyến cáo nếu muốn giữ lại nước lẩu, người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc sau:
Làm lạnh càng sớm càng tốt
Thức ăn sau khi nấu chín cần được cất vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ. Tuyệt đối không để thực phẩm tiếp xúc quá lâu trong "vùng nhiệt độ nguy hiểm" từ 5-60 độ C - khoảng nhiệt độ mà vi khuẩn phát triển mạnh nhất.
Chia nhỏ nước lẩu
Nên chia nước lẩu vào các hộp bảo quản thực phẩm loại nông (dẹt) để đẩy nhanh tốc độ làm lạnh, giảm cơ hội cho vi khuẩn sinh sôi. Bác sĩ không khuyến khích việc cho nguyên cả nồi lẩu lớn vào tủ lạnh.
Tránh hâm đi hâm lại nhiều lần
Nước lẩu qua đêm tốt nhất chỉ nên hâm nóng lại đúng một lần và phải ăn hết trong vòng 2 ngày. Tránh việc liên tục đun nóng rồi lại cất vào tủ lạnh, vì hành động đưa thực phẩm ra vào "vùng nhiệt độ nguy hiểm" nhiều lần sẽ làm tăng vọt nguy cơ nhiễm khuẩn.
Cuối cùng, bác sĩ Trác lưu ý, nếu trong nhà có trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc những người có hệ miễn dịch kém, việc xử lý thức ăn qua đêm càng phải cẩn trọng hơn.
Trường hợp không thể đảm bảo chắc chắn nước lẩu được bảo quản đúng cách, tốt nhất hãy vứt bỏ, tuyệt đối không nên mang tâm lý may rủi. Đừng vì tiếc một nồi nước lẩu mà đánh cược sức khỏe của cả gia đình, để rồi "tiết kiệm chẳng được bao nhiêu lại rước bệnh vào người", lợi bất cập hại.
