Tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ công tác xuất bản, in và phát hành năm 2026 ở Hà Nội hồi tháng 3, đại diện Cục Xuất bản, in và phát hành cho biết sách in giảm 1,5% về xuất bản phẩm và 8,8% số bản, sách dạng điện tử tăng 49,3% và khoảng 35 triệu lượt truy cập, tăng 66,7% so với năm trước. Những con số này cho thấy nhu cầu sử dụng sách điện tử tại Việt Nam đang tăng trưởng mạnh và thói quen đọc sách của giới trẻ đang dần thay đổi theo hướng linh hoạt, hiện đại hơn.
Sách điện tử là một trong những xu hướng được các bạn trẻ ưa chuộng vì sự tiện lợi, nhỏ gọn, dễ mang theo và có thể đọc trong mọi hoàn cảnh. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người trẻ có thể dễ dàng tiếp cận kho tàng tri thức qua e-book, audiobook, podcast hay thậm chí là các bản tóm tắt từ trí tuệ nhân tạo.
Trần Ngọc Hân, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, nhìn nhận sách điện tử mang đến nhiều trải nghiệm đọc sách phong phú thông qua các hình thức mới mẻ. Bên cạnh đó, sách điện tử có giá rẻ hơn và không phải mất thời gian chờ đợi vận chuyển. “Sách điện tử mang tới cho mình cảm giác chân thực và mới mẻ. Điểm hay là có thêm giọng đọc hấp dẫn khiến mình hứng thú và tập trung hơn. Hơn nữa, với giá tiền khoảng 150.000 đồng mình đã có thể sở hữu được một cuốn sách điện tử”, Hân chia sẻ.
Anh Nguyễn Mạnh Hùng (30 tuổi, ở P.Tân Bình, TP.HCM) cho biết anh chọn sách điện tử và sách nói bởi sự tiện ích của loại hình này. Anh thường dùng ứng dụng để có thể dễ dàng tìm kiếm bất kỳ cuốn sách hoặc tác giả nào một cách nhanh chóng. “Trên đường về nhà sau một ngày làm việc, tôi thường mở app, nghe các cuốn sách chia sẻ kinh nghiệm kinh doanh hoặc các câu chuyện khởi nghiệp. Giọng đọc khá lôi cuốn, nếu bỏ lỡ đoạn nội dung nào cũng có thể nghe lại khá dễ dàng”, anh Hùng cho biết. Hơn nữa, việc đọc sách điện tử còn giúp tiết kiệm thời gian đối với người bận rộn như anh.
Dù bằng hình thức nào, mục đích cao nhất của việc đọc sách vẫn là tiếp thu kiến thức, tức là sự chủ động của người đọc đối với thông tin trong sách.
Theo tiến sĩ Phan Mạnh Hùng, Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, thói quen đọc sách của giới trẻ đang có nhiều thay đổi đáng chú ý. Thông qua sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông đại chúng, người trẻ ngày càng có nhiều cơ hội tiếp xúc với môi trường đa phương tiện. Nhờ đó, họ có thể đọc hoặc nghe nội dung trực tuyến thông qua các nền tảng số.
Tiến sĩ Hùng cũng cho rằng việc đọc thông tin ngắn, nhanh, trên thực tế có nhiều lợi ích, giúp người trẻ tiếp cận nhanh, nắm được khái quát các chủ đề phức tạp, đa dạng, phù hợp với lối sống hiện đại, nhanh chóng và linh hoạt. Tuy nhiên, chuyên gia này lưu ý không nên xem việc đọc thông tin nhanh, ngắn trên mạng xã hội là phương thức duy nhất để tiếp cận thông tin. Người đọc cần xây dựng nền tảng tri thức thuần túy của bản thân dựa trên việc kiên nhẫn đọc dài, đọc sâu để tăng khả năng tư duy, phản biện một cách thận trọng và toàn diện.
Theo tiến sĩ Hùng, nên tận dụng lợi thế của công nghệ số để duy trì và phát triển văn hóa đọc thông qua việc xây dựng hệ sinh thái đọc đa dạng giúp người trẻ tự do và thoải mái trong việc đọc.
Đồng quan điểm, PGS-TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục, ĐH Quốc gia Hà Nội, nhìn nhận tốc độ sống nhanh, thói quen xử lý đồng thời nhiều luồng thông tin đã ảnh hưởng đến cách gen Z tiếp cận tri thức. Thực tế, nhiều người có khi tương tác với 3 – 4 màn hình cùng lúc, vừa làm bài tập, vừa nhắn tin, nghe nhạc… khiến giảm khả năng tập trung lâu dài vào một hoạt động như đọc sách truyền thống. Họ sẵn sàng đọc lướt, nắm lấy ý chính một cách nhanh nhất, ưu tiên những đoạn trích, hình ảnh hoặc âm thanh thay vì ngồi nghiền ngẫm hàng trăm trang giấy.
“Thói quen đa nhiệm và tốc độ khiến việc đọc lướt tăng, đọc nghiền ngẫm đi xuống”, PGS-TS Trần Thành Nam nhận định.
Dẫu vậy, chuyên gia này nhấn mạnh chúng ta không thể quay lưng với công nghệ số mà cần biến chúng thành kênh học tập bổ trợ cho sách. Dù người trẻ có thay đổi hình thức đọc ra sao thì cốt lõi văn hóa đọc vẫn là nuôi dưỡng chiều sâu nhận thức, tình yêu tri thức. Do đó, cần cân bằng giữa tốc độ và chiều sâu, giữa công nghệ và giá trị cốt lõi cho việc đọc. Đồng thời, văn hóa đọc cũng không thể tách rời môi trường giáo dục. Nhà trường cần khuyến khích các hình thức sáng tạo như thảo luận nhóm, bài tập đọc hay ứng dụng công nghệ để học sinh tự xuất bản dự án cá nhân… nhằm gắn kết người trẻ với hành vi đọc.
Khoảng 19 giờ, giữa khu đô thị Cityland Park Hills (Q.Gò Vấp, TP.HCM), hàng dài bạn trẻ vẫn kiên nhẫn đứng chờ trước một trạm máy thông minh. Không phải quầy check-in hay máy chụp ảnh công nghệ, thứ khiến nhiều người tò mò xếp hàng lại là một Trạm Công dân số có thể đo huyết áp, kiểm tra oxy máu, tư vấn sức khỏe và thậm chí đi chợ online chỉ sau vài phút thao tác.
Theo ghi nhận của người viết, khoảng sau 19 giờ, khu vực Trạm Công dân số bắt đầu đông đúc bạn trẻ kiên nhẫn xếp hàng chờ đến lượt kiểm tra sức khỏe. Thay vì tâm lý e ngại thường thấy mỗi khi đi khám bệnh, nhiều người tỏ ra hào hứng khi trải nghiệm mô hình y tế số hiện đại. Nhiều bạn trẻ còn chụp ảnh lưu lại kết quả vào máy điện thoại, xem đây là cách theo dõi và điều chỉnh thói quen sinh hoạt hằng ngày.
Nhiều người bày tỏ sự thích thú trước quy trình kiểm tra sức khỏe tại Trạm Công dân số nhờ thao tác nhanh chóng.
Sau khi nhập các thông tin cơ bản, người dùng sẽ được máy hướng dẫn chi tiết từng bước như: đo chiều cao, cân nặng, kiểm tra nồng độ oxy trong máu, đo nhiệt độ cơ thể và huyết áp. Hoàn tất các bước đo, hệ thống sẽ trả kết quả bằng các tổng quan điểm số đo cụ thể kèm theo lời khuyên từ hệ thống y tế. Hơn nữa, người dân và các bạn trẻ cũng có thể in phiếu kết quả để tiện theo dõi tình trạng sức khỏe của bản thân.
Điểm nổi bật của Trạm Công dân số nằm ở giao diện thân thiện, dễ thao tác, giúp người dân, đặc biệt là giới trẻ, có thể tự thao tác toàn bộ quá trình kiểm tra sức khỏe.
Bên cạnh y tế số, Trạm Công dân số còn tích hợp nhiều tiện ích đa dạng khác như giải quyết các thủ tục dịch vụ công trực tuyến, đặt lịch khám chữa bệnh và thanh toán viện phí online, đăng ký dịch vụ y tế tại nhà, đi chợ trực tuyến, mua thuốc trực tuyến ngay tại máy... Những tiện ích này mang đến sự trải nghiệm thuận tiện cho người dân, nhất là giới trẻ. Ngoài ra, Trạm công dân số còn tích hợp ngân hàng tạo tiện ích cho người dùng.
Sự xuất hiện của Trạm Công dân số, không chỉ thu hút người lớn tuổi vốn đã quan tâm đến sức khỏe mà còn tạo sức hút với giới trẻ, góp phần lan tỏa thói quen chủ động chăm sóc sức khỏe và tiếp cận các tiện ích chuyển đổi số trong đời sống hằng ngày.
Sau khi kiểm tra sức khỏe xong, Nguyễn Kim Thư, sinh viên Trường ĐH Luật TP.HCM, chia sẻ mình thấy mô hình này rất hiện đại và tiện lợi, giúp mọi người tiết kiệm tối đa thời gian thay vì phải trực tiếp đến các cơ sở y tế như trước. Các bước thao tác trên máy đều có hướng dẫn rõ ràng, nên ngay cả những người không rành về công nghệ như người cao tuổi vẫn có thể dễ dàng tiếp cận và sử dụng.
Theo Thư, tính năng đo chỉ số oxy trong máu và kiểm tra cân nặng kèm theo bảng đánh giá sức khỏe tự động để lại ấn tượng mạnh sâu sắc cho bản thân.
Lần đầu tiên trải nghiệm, Nguyễn Hữu Tài, sinh viên Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, cho biết: "Sau khi đo, khá bất ngờ khi biết cân nặng của mình đã giảm xuống chỉ còn 50kg. Nhờ những lời khuyên từ máy đo sức khỏe, mình biết mình cần phải điều chỉnh ngay chế độ ăn uống để cải thiện vóc dáng và sức khỏe".
Trước khi nhận học bổng toàn phần tiến sĩ, Trần Quốc Khánh đã đạt được những thành tựu: tốt nghiệp cử nhân Trường ĐH Công nghệ thông tin TP.HCM (UIT) và chuẩn bị hoàn thành chương trình thạc sĩ tại Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM (HCMUS), đồng thời làm việc nghiên cứu chuyên sâu tại AISIA Research Lab và trợ giảng ở UIT.
Quyết định ra quốc tế học tiếp không phải bước đi ngẫu nhiên. Khánh nhận thấy Việt Nam đang có bước tiến ấn tượng về trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng phần lớn các công nghệ nền tảng vẫn được tối ưu cho tiếng Anh. Trong khi đó, việc xây dựng những mô hình có khả năng thấu hiểu tiếng Việt, tuân thủ luật pháp, văn hóa bản địa và đảm bảo an toàn vẫn là một bài toán cần sự đầu tư khổng lồ.
"Mình muốn đi để học hỏi cách quốc tế xây dựng nền tảng, với khát vọng sau này có thể mang những tư duy đó về, góp phần tự chủ công nghệ AI lõi cho nước nhà", chàng trai 26 tuổi bày tỏ.
Quá trình ứng tuyển diễn ra trong nhiều tháng, với sự cạnh tranh rất lớn từ các ứng viên xuất sắc trên toàn thế giới. "Ban ngày, bước lên bục giảng hay đến lab, mình vẫn phải là một người hướng dẫn đầy năng lượng, là điểm tựa tinh thần vững chắc cho các bạn sinh viên, nhưng khi đối diện với dự án cá nhân, mình cũng không khỏi tự đấu tranh với sự hoài nghi về năng lực của chính mình", Khánh tâm sự.
Nhớ lại khoảnh khắc biết tin đậu học bổng sau 5 tháng chờ đợi mòn mỏi, Khánh bộc bạch: "Thành thật mà nói, cảm xúc đầu tiên của mình là sự bình an và trút bỏ được một gánh nặng tâm lý rất lớn. Cơ hội này mang một ý nghĩa rất đặc biệt. Nó không chỉ ghi nhận nỗ lực của cá nhân mà mang theo niềm tin và hy vọng của rất nhiều người đã kiên nhẫn đồng hành cùng mình".
Để chinh phục hội đồng giáo sư khắt khe của NUS, Trần Quốc Khánh cho rằng thành tích học tập, công bố quốc tế hay ngoại ngữ chỉ là những "điều kiện cần": "Điều kiện đủ và mang tính quyết định nhất, theo mình, là sự kiên định và sự phù hợp về tầm nhìn. Sự đồng điệu về lý tưởng nghiên cứu với giáo sư hướng dẫn quan trọng và bền vững hơn bất kỳ một bảng điểm đẹp nào".
Về điểm nhấn quan trọng trong hồ sơ, Khánh chia sẻ chính là dự án VietCheckMed, được thông qua tại Hội nghị Trí tuệ nhân tạo thế giới AAAI 2026.
Dự án xuất phát từ thực trạng tràn lan các quảng cáo y tế sai sự thật trên mạng xã hội, như "cam kết chữa bách bệnh" hay "thần dược gia truyền", gây ra những hệ lụy khôn lường cho người bệnh. Với vai trò đồng tác giả, Khánh cùng nhóm nghiên cứu đã phát triển VietCheckMed thành một hệ thống tự động đối chiếu các lời quảng cáo y tế với kho dữ liệu luật pháp và các nghị định của Việt Nam.
Thử thách lớn nhất, theo Khánh, là khắc phục hiện tượng các mô hình AI hiện nay hay "tự bịa ra thông tin". "Đóng góp cụ thể của mình nằm ở việc hỗ trợ thiết kế các giải pháp kỹ thuật, buộc AI phải suy luận dựa trên bằng chứng và logic pháp lý rõ ràng, xác thực", Khánh nói.
Chính từ dự án này, Khánh xác định rõ hướng đi sắp tới là trustworthy AI (AI đáng tin cậy): "Mình muốn nghiên cứu cách để đảm bảo các hệ thống AI trong tương lai, đặc biệt là trong các lĩnh vực đòi hỏi sự tuyệt đối minh bạch như y tế, pháp luật, có khả năng giải thích và an toàn cho người sử dụng".
Tấm vé vào trường top thế giới không chỉ là kết quả cá nhân mà là "trái ngọt" của hành trình nỗ lực mà Khánh đi cùng rất nhiều người luôn yêu thương và ủng hộ. Khánh dành sự tri ân sâu sắc đến những người thầy, cô tâm huyết: Tiến sĩ Nguyễn Văn Kiệt - người thầy phát hiện và hướng dẫn từ những ngày đầu chập chững bước vào con đường nghiên cứu, PGS.TS Nguyễn Thanh Bình - người giúp cậu tự tin bứt phá những giới hạn của bản thân, PGS.TS Nguyễn Lưu Thùy Ngân, người giúp Khánh học sự điềm tĩnh và sắc bén trong tư duy học thuật và thầy Tuấn Anh với những lời khuyên nền tảng quý giá.
Là người trực tiếp làm việc cùng Quốc Khánh tại AISIA Lab, viết thư giới thiệu cho Khánh ứng tuyển học bổng, đồng thời hướng dẫn cậu thực hiện luận văn thạc sĩ, PGS.TS Nguyễn Thanh Bình đánh giá: "Khánh có năng lực học thuật tốt, tinh thần cầu tiến và đặc biệt nghiêm túc với định hướng nghiên cứu khoa học. Điều tôi đánh giá cao ở Khánh không chỉ là khả năng tiếp thu kiến thức nhanh mà còn là sự kiên trì khi theo đuổi các bài toán khó và thái độ làm việc rất nghiêm túc trong nghiên cứu".
Theo PGS.TS Bình, việc một bạn trẻ Việt Nam nhận được học bổng toàn phần tại NUS có ý nghĩa rất lớn. "Đây là sự ghi nhận cho năng lực học tập, nghiên cứu và khả năng cạnh tranh quốc tế của sinh viên Việt Nam trong các lĩnh vực công nghệ và khoa học dữ liệu. Đồng thời, điều này cũng góp phần khẳng định chất lượng đào tạo và nghiên cứu của các nhóm nghiên cứu, trường đại học tại Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế", ông nói.
Về mục tiêu dài hạn, Trần Quốc Khánh kiên định: "Mình tâm niệm rằng, đích đến cuối cùng của việc đi học là để mang tri thức trở về và xây dựng cho đất nước mình". Xa hơn nữa, cậu khao khát nối tiếp tinh thần kế thừa của các thầy cô, anh chị đi trước. "Bản thân mình cũng trở thành một nhịp cầu hỗ trợ các bạn trẻ Việt Nam tự tin hơn trên hành trình chinh phục tri thức thế giới", Khánh tâm niệm.
Cơ duyên nào đã đưa Khánh Vy đến với vai trò đại sứ đồng hành của chương trình Tiếp sức mùa thi?
Mình rất may mắn vì ngay từ khi còn là sinh viên năm nhất đại học đã có cơ hội tham gia nhiều hoạt động của T.Ư Đoàn và T.Ư Hội Sinh viên VN, khởi đầu là từ các chương trình về tiếng Anh. Đến nay, Vy đã gắn bó với Tiếp sức mùa thi được gần 5 năm.
Chương trình Tiếp sức mùa thi ra đời từ năm 2001, cũng là thời điểm Vy sinh ra và lớn lên. Vì vậy, chương trình giống như một người bạn đồng trang lứa với Vy. Từ ngày còn học phổ thông, khi đi thi thấy các anh chị sinh viên mặc chiếc áo xanh thanh niên tình nguyện, hình ảnh ấy đã in sâu vào tâm trí Vy.
Các anh chị vô cùng thân thiện và nhiệt tình hỗ trợ thí sinh hết mình. Chính hình ảnh đẹp đẽ ấy đã nuôi dưỡng trong Vy một mong ước: khi lớn lên, nếu có đủ khả năng sẽ khoác lên mình màu áo xanh ấy, để hỗ trợ lại các em học sinh khóa dưới. Vy tin rằng bất cứ ai đã từng trải qua thời sinh viên cũng đều mong muốn mang lại những điều tốt đẹp và những giá trị bền vững nhất cho việc học tập của các thế hệ học sinh VN.
Là đại sứ của chương trình, nhân dịp bước sang cột mốc 25 năm, Khánh Vy cảm nhận như thế nào về hành trình bền bỉ của một hoạt động đã trở thành điểm tựa quen thuộc với nhiều bạn trẻ VN?
Đi qua một phần tư thế kỷ, Vy thấy chương trình đã làm trọn vẹn đúng với ý nghĩa của hai từ "tiếp sức". Ngày nay, các bạn học sinh không chỉ cần được tiếp sức về mặt kiến thức sách vở, mà quan trọng hơn cả là sự nối dài về mặt tinh thần.
Nhờ có chương trình, các thí sinh nhận ra rằng các em không hề cô đơn trên chặng hành trình cam go này. Xung quanh các em luôn có những người bạn thi cùng, có các anh chị tình nguyện viên, các chuyên gia đồng hành. Trong một chương trình cách đây vài năm, Vy cực kỳ tâm đắc với thông điệp: "Vì một kỳ thi hạnh phúc - Một trải nghiệm thi cử hạnh phúc".
Giai đoạn ôn thi luôn là khoảng thời gian nước rút đầy áp lực. Thế nhưng khi nhìn lại, Vy hy vọng các em sẽ thấy đây là quãng thời gian thực sự hạnh phúc vì bản thân đã nỗ lực hết sức mình, không có gì hối tiếc và đặc biệt là nhận được quá nhiều tình yêu thương, sự hỗ trợ từ cộng đồng và toàn xã hội.
Theo Khánh Vy, trong bối cảnh áp lực thi cử ngày càng lớn và nhu cầu của thí sinh thay đổi, Tiếp sức mùa thi hôm nay cần được đổi mới ra sao để tiếp tục đồng hành hiệu quả với các bạn trẻ?
Vy nhận thấy mỗi năm chương trình đều có những bước cải tiến mới mẻ và vô cùng thiết thực. Sống trong thời đại công nghệ số, Tiếp sức mùa thi đã nhanh chóng chuyển mình. T.Ư Đoàn và ban tổ chức đã xây dựng các nền tảng như app, website trực tuyến để học sinh có thể ôn tập, làm các đề thi thử bám sát với chương trình của Bộ GD-ĐT.
Bên cạnh đó, chương trình tổ chức rất nhiều buổi livestream, podcast kết hợp cùng các chuyên gia, các KOL để trực tiếp lắng nghe, tâm sự và giải đáp thắc mắc tâm lý cho không chỉ các bạn thí sinh mà còn cho cả các bậc phụ huynh. Hơn thế nữa, chương trình còn tổ chức các "School tour", trực tiếp đến các trường cấp 3 trên cả nước để gặp gỡ, động viên, định hướng truyền lửa và trao tặng học bổng cho các em. Có rất nhiều điểm mới, nhưng tựu trung lại, tất cả đều đang đặt lợi ích thực tế và sự hiệu quả vững bền cho các bạn học sinh lên trên hết.
Từ góc nhìn của một người trẻ có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, Khánh Vy đánh giá thế nào về việc chương trình đang mở rộng từ hỗ trợ trực tiếp tại điểm thi sang các nền tảng số?
Theo Vy, đây là một kết quả tất yếu của sự phát triển mạng xã hội và thời đại số. Nó cho thấy cách tiếp cận rất nhạy bén, chứng tỏ sự quan tâm và thấu hiểu sâu sắc tâm lý, nhu cầu của gen Z từ phía T.Ư Đoàn và Hội Sinh viên VN.
Chúng ta phải thừa nhận rằng các bạn trẻ ngày nay sử dụng mạng xã hội rất nhiều. Nhờ sự mở rộng của chương trình trên không gian mạng, những định kiến cho rằng "dùng mạng xã hội nhiều gây xao nhãng học tập" dần được xóa bỏ. Thay vào đó, nó hoàn toàn có thể trở thành một môi trường văn minh, tích cực. Các em vừa có thể lên mạng để ôn tập kiến thức, vừa được tiếp thêm tinh thần, niềm vui thông qua những nội dung chất lượng, nhân văn được sản xuất riêng cho sĩ tử. Đây là một phương pháp đi đúng vào tâm lý giới trẻ và cực kỳ hợp với xu thế thời đại.
Nhìn lại 25 năm của Tiếp sức mùa thi, theo Khánh Vy, giá trị lớn nhất mà chương trình mang lại là gì?
Theo Vy, giá trị lớn nhất mà chương trình Tiếp sức mùa thi mang lại chính là sự nối dài của những giá trị bền vững, đặc biệt là giáo dục. Khi VN bước vào kỷ nguyên mới, vươn mình mạnh mẽ hơn thì một trong những nền tảng cốt lõi nhất vẫn là học tập, giáo dục và phát triển tri thức. Điều đó bắt đầu từ chính các bạn học sinh phổ thông đang ngồi trên ghế nhà trường.
Vy luôn nghĩ cánh cửa đại học, cao đẳng hay học viện mở ra trước mắt các bạn không chỉ là một kỳ thi, mà còn là cánh cửa của cơ hội. Các bạn có thể chinh phục bản thân, theo đuổi ước mơ, rồi sau này khi đi làm sẽ mang những giá trị mình có được để đóng góp cho xã hội, cho đất nước. Vì vậy, với Vy, giá trị lớn nhất mà chương trình mang lại chính là góp phần tiếp sức cho giáo dục và cho hành trình phát triển của người trẻ VN.
Bên cạnh đó, Vy thấy chương trình còn mang lại rất nhiều giá trị cho chính những bạn tình nguyện viên tham gia. Những ngày tháng đội nắng dầm mưa tiếp sức cho đàn em chính là tiền đề, là bản lề để rèn luyện nhân cách, giúp các bạn sau này khi bước ra trường đời sẽ tiếp tục cống hiến nhiều điều to lớn hơn nữa cho xã hội.
