Tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ công tác xuất bản, in và phát hành năm 2026 ở Hà Nội hồi tháng 3, đại diện Cục Xuất bản, in và phát hành cho biết sách in giảm 1,5% về xuất bản phẩm và 8,8% số bản, sách dạng điện tử tăng 49,3% và khoảng 35 triệu lượt truy cập, tăng 66,7% so với năm trước. Những con số này cho thấy nhu cầu sử dụng sách điện tử tại Việt Nam đang tăng trưởng mạnh và thói quen đọc sách của giới trẻ đang dần thay đổi theo hướng linh hoạt, hiện đại hơn.
Sách điện tử là một trong những xu hướng được các bạn trẻ ưa chuộng vì sự tiện lợi, nhỏ gọn, dễ mang theo và có thể đọc trong mọi hoàn cảnh. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, người trẻ có thể dễ dàng tiếp cận kho tàng tri thức qua e-book, audiobook, podcast hay thậm chí là các bản tóm tắt từ trí tuệ nhân tạo.
Trần Ngọc Hân, sinh viên Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, nhìn nhận sách điện tử mang đến nhiều trải nghiệm đọc sách phong phú thông qua các hình thức mới mẻ. Bên cạnh đó, sách điện tử có giá rẻ hơn và không phải mất thời gian chờ đợi vận chuyển. “Sách điện tử mang tới cho mình cảm giác chân thực và mới mẻ. Điểm hay là có thêm giọng đọc hấp dẫn khiến mình hứng thú và tập trung hơn. Hơn nữa, với giá tiền khoảng 150.000 đồng mình đã có thể sở hữu được một cuốn sách điện tử”, Hân chia sẻ.
Anh Nguyễn Mạnh Hùng (30 tuổi, ở P.Tân Bình, TP.HCM) cho biết anh chọn sách điện tử và sách nói bởi sự tiện ích của loại hình này. Anh thường dùng ứng dụng để có thể dễ dàng tìm kiếm bất kỳ cuốn sách hoặc tác giả nào một cách nhanh chóng. “Trên đường về nhà sau một ngày làm việc, tôi thường mở app, nghe các cuốn sách chia sẻ kinh nghiệm kinh doanh hoặc các câu chuyện khởi nghiệp. Giọng đọc khá lôi cuốn, nếu bỏ lỡ đoạn nội dung nào cũng có thể nghe lại khá dễ dàng”, anh Hùng cho biết. Hơn nữa, việc đọc sách điện tử còn giúp tiết kiệm thời gian đối với người bận rộn như anh.
Dù bằng hình thức nào, mục đích cao nhất của việc đọc sách vẫn là tiếp thu kiến thức, tức là sự chủ động của người đọc đối với thông tin trong sách.
Theo tiến sĩ Phan Mạnh Hùng, Trưởng khoa Văn học và Ngôn ngữ học, Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn, ĐH Quốc gia TP.HCM, thói quen đọc sách của giới trẻ đang có nhiều thay đổi đáng chú ý. Thông qua sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và truyền thông đại chúng, người trẻ ngày càng có nhiều cơ hội tiếp xúc với môi trường đa phương tiện. Nhờ đó, họ có thể đọc hoặc nghe nội dung trực tuyến thông qua các nền tảng số.
Tiến sĩ Hùng cũng cho rằng việc đọc thông tin ngắn, nhanh, trên thực tế có nhiều lợi ích, giúp người trẻ tiếp cận nhanh, nắm được khái quát các chủ đề phức tạp, đa dạng, phù hợp với lối sống hiện đại, nhanh chóng và linh hoạt. Tuy nhiên, chuyên gia này lưu ý không nên xem việc đọc thông tin nhanh, ngắn trên mạng xã hội là phương thức duy nhất để tiếp cận thông tin. Người đọc cần xây dựng nền tảng tri thức thuần túy của bản thân dựa trên việc kiên nhẫn đọc dài, đọc sâu để tăng khả năng tư duy, phản biện một cách thận trọng và toàn diện.
Theo tiến sĩ Hùng, nên tận dụng lợi thế của công nghệ số để duy trì và phát triển văn hóa đọc thông qua việc xây dựng hệ sinh thái đọc đa dạng giúp người trẻ tự do và thoải mái trong việc đọc.
Đồng quan điểm, PGS-TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục, ĐH Quốc gia Hà Nội, nhìn nhận tốc độ sống nhanh, thói quen xử lý đồng thời nhiều luồng thông tin đã ảnh hưởng đến cách gen Z tiếp cận tri thức. Thực tế, nhiều người có khi tương tác với 3 – 4 màn hình cùng lúc, vừa làm bài tập, vừa nhắn tin, nghe nhạc… khiến giảm khả năng tập trung lâu dài vào một hoạt động như đọc sách truyền thống. Họ sẵn sàng đọc lướt, nắm lấy ý chính một cách nhanh nhất, ưu tiên những đoạn trích, hình ảnh hoặc âm thanh thay vì ngồi nghiền ngẫm hàng trăm trang giấy.
“Thói quen đa nhiệm và tốc độ khiến việc đọc lướt tăng, đọc nghiền ngẫm đi xuống”, PGS-TS Trần Thành Nam nhận định.
Dẫu vậy, chuyên gia này nhấn mạnh chúng ta không thể quay lưng với công nghệ số mà cần biến chúng thành kênh học tập bổ trợ cho sách. Dù người trẻ có thay đổi hình thức đọc ra sao thì cốt lõi văn hóa đọc vẫn là nuôi dưỡng chiều sâu nhận thức, tình yêu tri thức. Do đó, cần cân bằng giữa tốc độ và chiều sâu, giữa công nghệ và giá trị cốt lõi cho việc đọc. Đồng thời, văn hóa đọc cũng không thể tách rời môi trường giáo dục. Nhà trường cần khuyến khích các hình thức sáng tạo như thảo luận nhóm, bài tập đọc hay ứng dụng công nghệ để học sinh tự xuất bản dự án cá nhân… nhằm gắn kết người trẻ với hành vi đọc.
Tin Gốc: Thanh Niên




