Văn bản này được CNN thu thập từ một quan chức Mỹ. Ba nguồn tin cấp cao khác đã xác nhận nội dung của bản dự thảo này.
Tuy nhiên, không loại trừ khả năng bản ghi nhớ chính thức giữa Mỹ và Iran dự kiến ký kết vào cuối tuần này có thể có một số thay đổi về mặt điều khoản và câu chữ.
Bản dự thảo gồm 14 điều, dự kiến ký kết vào ngày 19-6 và mở ra giai đoạn 60 ngày đàm phán về các điều khoản cuối cùng của thỏa thuận. Văn bản mà CNN thu thập được gồm:
1. Iran, Mỹ và các đồng minh trong cuộc chiến sẽ chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn chiến tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon và cam kết từ nay sẽ không phát động bất kỳ hành động thù địch nào nhằm vào nhau.
2. Iran và Mỹ cam kết tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và kiềm chế can thiệp vào nội bộ của nhau.
3. Iran và Mỹ cam kết đàm phán và đạt được thỏa thuận cuối cùng trong thời hạn tối đa 60 ngày, có thể kéo dài thêm nếu hai bên đồng thuận.
4. Ngay khi ký kết biên bản này, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân và ngăn chặn mọi sự can thiệp hoặc cản trở đối với Iran, đồng thời khôi phục lưu thông trong thời hạn tối đa 30 ngày về mức tương ứng với khối lượng lưu thông trước chiến tranh.
Ngoài ra, Mỹ cũng cam kết rút quân khỏi các khu vực xung quanh trong vòng 30 ngày sau khi đạt được thỏa thuận cuối cùng.
5. Ngay khi ký kết biên bản này, Iran sẽ ngay lập tức tiến hành các biện pháp đảm bảo việc lưu thông của các tàu thương mại từ vịnh Ba Tư sang biển Oman và ngược lại trong vòng 30 ngày.
6. Mỹ, cùng các đối tác trong khu vực, cam kết xây dựng một kế hoạch toàn diện nhằm tái thiết và phát triển kinh tế cho Iran, đồng thời đảm bảo nguồn tài trợ tối thiểu 300 tỉ đô la.
Tuy nhiên, Washington cũng lưu ý khoản ngân sách này không đến từ Mỹ, mà đến từ các nhà tài trợ trong khu vực.
7. Mỹ cam kết chấm dứt tất cả các biện pháp trừng phạt đang áp lên Iran, bao gồm nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), cùng các biện pháp trừng phạt của Washington.
8. Iran tái khẳng định sẽ không bao giờ sản xuất vũ khí hạt nhân. Các vấn đề liên quan đến hạt nhân sẽ được thống nhất trong thỏa thuận cuối cùng.
9. Trong thời gian chờ đạt được thỏa thuận cuối cùng, Iran và Mỹ thống nhất Tehran sẽ duy trì hiện trạng đối với chương trình hạt nhân của mình.
Còn Mỹ sẽ không áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran hoặc tăng cường lực lượng quân sự trong khu vực.
10. Từ khi ký kết bản ghi nhớ đến khi các biện pháp trừng phạt được dỡ bỏ, Bộ Tài chính Mỹ sẽ cấp giấy miễn trừ cho hoạt động xuất khẩu dầu thô, sản phẩm hóa dầu và dẫn xuất của Iran, cùng tất cả các dịch vụ liên quan.
11. Căn cứ vào tiến triển của quá trình đàm phán sau đó, Mỹ cam kết các khoản tiền và tài sản bị đóng băng hoặc bị hạn chế của Iran sẽ được giải phóng và cung cấp đầy đủ.
12. Mỹ và Iran thống nhất thiết lập một cơ chế để giám sát việc thực hiện và duy trì thỏa thuận.
13. Sau khi ký kết và có đảm bảo về việc bắt đầu thực hiện điều 4, 5, 10 và 11, Mỹ và Iran sẽ tiến hành đàm phán về các điều còn lại trong thỏa thuận cuối cùng.
14. Thỏa thuận cuối cùng sẽ được phê chuẩn thông qua một nghị quyết ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Gần đây, Washington và Tehran đã trao đổi các đề xuất hòa bình trong nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột do Mỹ và Israel phát động vào ngày 28.2. Hiện tại, các bên vẫn duy trì tình trạng ngừng bắn.
"Như chúng tôi đã thông báo hôm qua, những lo ngại của chúng tôi đã được truyền đạt đến phía Mỹ", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baqaei cho biết trong cuộc họp báo ngày 18.5, đồng thời nói thêm rằng các cuộc trao đổi "vẫn đang tiếp diễn thông qua nước trung gian hòa giải Pakistan", theo AFP.
Ông Baqaei bảo vệ các yêu cầu của Iran, bao gồm việc hoàn trả các tài sản của Iran bị đóng băng ở nước ngoài và dỡ bỏ các lệnh cấm vận lâu dài. "Những điểm được nêu ra là những yêu cầu đã được nhóm đàm phán Iran kiên quyết bảo vệ trong mọi vòng đàm phán", ông nói.
Người phát ngôn cũng nhấn mạnh điều kiện là Mỹ phải trả tiền bồi thường chiến sự, mô tả cuộc xung đột là "bất hợp pháp và vô căn cứ".
Về khả năng chiến sự tái bùng phát, ông Baqaei nói rằng Iran "đã hoàn toàn sẵn sàng cho mọi tình huống".
Hôm 17.5, hãng thông tấn Fars của Iran cho biết Washington đã đưa ra một danh sách 5 điểm, trong đó bao gồm yêu cầu Iran chỉ giữ lại một địa điểm hạt nhân đang hoạt động và chuyển giao kho dự trữ uranium được làm giàu cao cho Mỹ.
Theo Fars, Mỹ đã từ chối trả dù chỉ là 25% tài sản bị đóng băng của Iran cũng như bất kỳ khoản bồi thường nào cho thiệt hại xung đột.
Trong khi đó, hãng thông tấn Mehr chỉ trích Mỹ không đưa ra bất kỳ nhượng bộ cụ thể nào nhưng lại muốn đạt được những nhượng bộ mà họ đã không đạt được thông qua chiến sự. "Điều này sẽ dẫn đến bế tắc trong các cuộc đàm phán", Mehr nhận xét.
Tuần trước, Iran đã kêu gọi chấm dứt giao tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả chiến dịch của Israel ở Lebanon, cũng như chấm dứt lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran kể từ ngày 13.4. Tehran cũng kêu gọi dỡ bỏ tất cả các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran và thả các tài sản bị đóng băng ở nước ngoài.
Trong một diễn biến liên quan, hãng thông tấn Tasnim ngày 18.5 dẫn lời một nguồn tin giấu tên thân cận với nhóm đàm phán của Iran cho biết người Mỹ đã đồng ý miễn trừ các lệnh trừng phạt dầu mỏ của Iran trong thời gian hai bên đàm phán. Hãng thông tấn cho rằng quyết định này trái ngược hoàn toàn với quan điểm trước đó của Mỹ.
Nguồn tin lưu ý rằng Iran nhấn mạnh yêu cầu dỡ bỏ toàn bộ lệnh cấm vận trong khi Mỹ chỉ sẵn sàng tạm hoãn các lệnh cấm vận do Bộ Tài chính Mỹ ban hành, trừ khi đạt thỏa thuận cuối cùng.
“Các cuộc đàm phán đã tiến triển theo cơ chế Iran có thể rút khỏi thỏa thuận nếu Tehran nhận thấy bất kỳ sự gián đoạn nào trong việc tiếp cận các tài sản bị đóng băng.
Nói cách khác, cơ chế tiếp cận 12 tỉ USD này phải đóng vai trò cho sự đảm bảo việc thực thi thỏa thuận”, truyền thông Iran nhấn mạnh.
Trong 12 tỉ USD này, 6 tỉ USD là “các khoản tiền của Iran đã bị đóng băng trước đây” và 6 tỉ USD còn lại là “khoản tiền mới phải được giải phóng trong giai đoạn này”.
Theo truyền thông Iran, quốc gia Hồi giáo này "không có ý tưởng bước vào tiến trình đàm phán, ký kết thỏa thuận và rồi một lần nữa lại mất quyền tiếp cận tài sản của mình nếu một cuộc chiến khác nổ ra".
Trong khi đó, Hãng thông tấn Tasnim cho hay tổng cộng 24 tỉ USD tài sản của Iran có thể được giải phóng nếu Tehran và Washington đạt thỏa thuận. Một nửa trong số đó sẽ được giải phóng khi thỏa thuận được công bố.
Cùng ngày, các hãng truyền thông Iran đưa tin Mỹ và Iran vẫn đang tiếp tục đàm phán, bất chấp việc nhiều quan chức cấp cao của nước này đe dọa leo thang nếu Israel tiếp tục triển khai các đợt tấn công vào Lebanon.
Theo đó, Hãng tin Mehr cho biết Iran vẫn đang xem xét bản dự thảo đề xuất cuối cùng về một thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ và chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố nào với các bên trung gian. Giới chức Iran đang xem xét đề xuất này một cách thận trọng vì “thiếu niềm tin” ở Mỹ.
“Lịch sử hành động thiếu thiện chí của Mỹ và sự mất lòng tin lâu dài khiến Iran nhìn nhận vấn đề này hết sức nghiêm ngặt. Dựa trên những kinh nghiệm trước đây, Iran đang tìm kiếm những lợi ích cụ thể và thực chất”, một quan chức nói với Mehr.
Về phía Mỹ, Hãng tin Reuters dẫn lời Tổng thống Trump khẳng định các cuộc đàm phán với Iran vẫn đang diễn ra, bất chấp có thông tin cho rằng Tehran đã tạm dừng các cuộc thương lượng gián tiếp với Washington.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt thông báo trên mạng xã hội X rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ phát biểu về Iran vào lúc 21h ngày 1/4 (9h ngày 2/4 giờ Hà Nội).
Bà Leavitt không cung cấp thêm thông tin về bài phát biểu của ông Trump, nhưng điều này diễn ra khi cuộc xung đột Mỹ - Israel và Iran đã kéo dài một tháng. Tổng thống Mỹ gần đây phát tín hiệu rằng ông đang tìm cách đạt thỏa thuận với Tehran.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth hôm 31/3 cũng cho biết "những ngày sắp tới sẽ mang tính quyết định".
Tổng thống Trump hôm 31/3 nói rằng cuộc chiến với Iran có thể kết thúc trong 2-3 tuần, lập luận rằng mục tiêu cốt lõi của Mỹ là "làm suy yếu quân đội Iran" về cơ bản đã đạt được.
Ông cũng nói thêm bất kỳ quốc gia nào phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông nên tự chịu trách nhiệm vận chuyển dầu của họ qua eo biển Hormuz, dường như ám chỉ rằng Mỹ có thể sẽ không đóng vai trò lãnh đạo trong việc mở lại tuyến đường thủy quan trọng này.
Sau khi bị Mỹ - Israel tấn công hôm 28/2, Iran đã phát động chiến dịch trả đũa bằng cách nhắm vào các mục tiêu quân sự và hạ tầng năng lượng ở Trung Đông bằng tên lửa, máy bay không người lái.
Tehran cũng phong tỏa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz, nơi có khoảng 20% lượng dầu thô của thế giới đi qua. Iran cho biết "tàu không thù địch" có thể di chuyển qua eo biển này nếu phối hợp với Tehran và tuân thủ các quy định an ninh đã được công bố.
Cuộc xung đột đã khiến hơn 3.000 người chết trên toàn Trung Đông, chủ yếu ở Iran và Lebanon.
