Một trong số quan chức Mỹ nói trên khẳng định với The New York Times rằng trong 3 tuần qua, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã hướng dẫn khoảng 70 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, ra vào Vịnh Ba Tư. Các quan chức Mỹ cho biết thêm hầu hết các tàu đã tắt thiết bị phát tín hiệu để tránh bị phát hiện khi đi qua tuyến đường thủy này.
Giới chức từ chối cho biết loại tàu nào đang đi qua và lộ trình của tàu, nhưng một quan chức cho hay ít nhất một tuyến đường không gần bờ biển Iran.
Các tàu đi qua gần Iran mà không được sự chấp thuận của Tehran đối mặt với nguy cơ gần như chắc chắn bị tấn công bằng máy bay không người lái hoặc tên lửa Iran. Các nhà phân tích hàng hải cho rằng các chuyến tàu vượt eo biển do Mỹ hướng dẫn dường như đi theo những tuyến đường gần Oman hơn.
Trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran từ cuối tháng 2, mỗi ngày có hơn 100 tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Vì vậy, những chuyến đi do Mỹ điều phối, trung bình 3 chuyến/ngày trong suốt 3 tuần, không thể hiện sự phục hồi mạnh mẽ của ngành vận tải biển.
Tuy nhiên, việc các tàu liên tục đi qua eo biển Hormuz dưới sự hướng dẫn của Mỹ cho thấy một số chủ tàu sẵn sàng chấp nhận rủi ro để ra vào vịnh Ba Tư, nơi nhiều tàu đã bị mắc kẹt trong nhiều tuần, mất tiền và khiến thủy thủ đoàn rơi vào điều kiện khó khăn.
Tuyến đường do Mỹ điều phối cũng là một lựa chọn thay thế cho những chủ tàu không muốn phải xin phép Iran hoặc trả phí để đi qua eo biển Hormuz, theo The New York Times.
Vào đầu tháng 5, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố một chiến dịch quân sự lớn mang tên Dự án Tự do nhằm giúp các tàu đi qua tuyến đường này, nhưng sau đó nhanh chóng chấm dứt chiến dịch, một phần do sự phản đối từ Ả Rập Xê Út.
Kể từ đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã khuyến khích các tàu đi qua eo biển Hormuz nhưng không cung cấp lực lượng hải quân hộ tống.
“Dù lực lượng Mỹ không hộ tống, chúng tôi vẫn tiếp tục liên lạc và phối hợp với các tàu thương mại muốn tự do và an toàn đi qua eo biển Hormuz, một hành lang quốc tế quan trọng đối với nền kinh tế khu vực và toàn cầu”, phát ngôn viên Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ Tim Hawkins nhấn mạnh trong một tuyên bố hôm 30.5.
Các quan chức Mỹ cho rằng nguy cơ từ Iran đã bị phóng đại và đã tìm cách thuyết phục các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn. Dù sự hỗ trợ này đã được biết đến trong giới vận tải biển, các quan chức Mỹ thừa nhận rằng họ chưa công khai rộng rãi để tránh việc Iran nhắm mục tiêu vào các tàu thuyền đi qua dưới sự hướng dẫn của Mỹ.
Trong khi đó, lực lượng hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) ngày 31.5 thông báo 28 tàu, bao gồm tàu chở dầu, tàu container và các tàu thương mại khác, đã đi qua eo biển Hormuz trong 24 giờ trước đó sau khi nhận được giấy phép, theo Đài Press TV.
Lực lượng Hải quân IRGC cho hay số tàu này đã đi qua eo biển Hormuz với sự phối hợp và hỗ trợ an ninh của họ. Lực lượng này nói rằng vịnh Ba Tư thuộc về các quốc gia Hồi giáo trong khu vực và cáo buộc quân đội Mỹ là nguyên nhân chính gây mất an ninh ở đó.
Ngày 4-5, Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết các nước châu Âu đã "nghe thấy" thông điệp của Tổng thống Mỹ Donald Trump gửi tới các đồng minh về cuộc chiến với Iran, và đang "tăng cường hành động".
"Các nhà lãnh đạo châu Âu đã nhận được thông điệp. Họ đã nghe thấy thông điệp rất rõ ràng", Hãng tin AFP dẫn lời ông Rutte phát biểu trước cuộc hội đàm với các nhà lãnh đạo châu Âu tại Armenia. Thông điệp đó là "sự thất vọng từ phía Mỹ" khi các đồng minh châu Âu phản đối tham gia cuộc chiến với Iran.
Nhà lãnh đạo NATO nhấn mạnh các nước châu Âu đang nỗ lực hướng đến một châu Âu có vai trò lớn hơn và một NATO mạnh mẽ hơn.
"Chúng tôi đang đảm bảo các thỏa thuận về việc sử dụng căn cứ quân sự được triển khai", ông nói và cho biết các thành viên NATO gồm Montenegro, Croatia, Romania, Bồ Đào Nha, Hy Lạp, Ý, Anh, Pháp và Đức đang thực hiện các yêu cầu cho phép sử dụng căn cứ trên lãnh thổ nước mình và các hỗ trợ hậu cần khác.
Trước đó Tây Ban Nha, thành viên NATO, đã tuyên bố không cho phép sử dụng các căn cứ quân sự trên lãnh thổ nước này cho cuộc chiến với Iran.
Ông Rutte cũng cho biết "ngày càng nhiều" quốc gia châu Âu đang bố trí trước các khí tài như tàu dò mìn và tàu quét mìn gần vịnh Ba Tư, để sẵn sàng cho "giai đoạn tiếp theo".
Nhiều quốc gia châu Âu đã tuyên bố sẵn sàng tham gia đảm bảo tự do hàng hải qua eo biển Hormuz sau khi chiến tranh kết thúc.
Cuối tuần trước, ông Trump tuyên bố kế hoạch rút 5.000 quân khỏi Đức, trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang căng thẳng nghiêm trọng vì cuộc chiến với Iran.
Nói về quyết định này, nhà ngoại giao hàng đầu của Liên minh châu Âu Kaja Kallas gọi "thời điểm" công bố là một "bất ngờ".
"Đã có những cuộc thảo luận về việc rút quân Mỹ khỏi châu Âu từ lâu. Nhưng tất nhiên, thời điểm công bố này là một bất ngờ. Tôi nghĩ điều này cho thấy chúng ta thực sự phải củng cố trụ cột châu Âu trong NATO, và chúng ta thực sự phải làm nhiều hơn nữa", bà Kallas nói, đồng thời nhấn mạnh "quân đội Mỹ không chỉ ở châu Âu để bảo vệ lợi ích của châu Âu, mà còn cả lợi ích của Mỹ".
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng nhấn mạnh châu Âu cần nắm lấy vận mệnh của mình và xây dựng các giải pháp phòng thủ chung.
"Chúng ta phải tăng cường năng lực quân sự để có thể tự vệ và bảo vệ mình", Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nói thêm.
Ngày 16-6 vừa qua, Tòa Phá án Pháp đã mở phiên giám đốc thẩm vụ bà Trần Tố Nga kiện 14 tập đoàn hóa chất Mỹ liên quan đến chất độc da cam/dioxin.
Liên quan vấn đề này, tại họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao chiều 25-6, phóng viên đề nghị người phát ngôn Phạm Thu Hằng cho biết phản ứng của Việt Nam trước động thái trên.
Phản hồi, bà Hằng cho biết dù chiến tranh đã đi qua nhưng những hậu quả nặng nề vẫn còn tác động sâu sắc đến đất nước và người dân Việt Nam, trong đó có những hậu quả hết sức lâu dài và nghiêm trọng đối với các nạn nhân chất độc da cam/dioxin.
"Một lần nữa chúng tôi ủng hộ việc các nạn nhân của chất độc da cam/dioxin yêu cầu các công ty hóa chất sản xuất và cung cấp chất độc da cam/dioxin cho Mỹ trong cuộc chiến tranh tại Việt Nam có trách nhiệm khắc phục hậu quả đã gây ra", đại diện Bộ Ngoại giao nhấn mạnh.
Năm 2014, bà Trần Tố Nga gửi đơn kiện 26 công ty hóa chất Mỹ tại Tòa Evry. Đơn kiện được chấp thuận và gửi đi.
Cuộc chiến pháp lý về chất độc da cam tiếp tục từ đó tới nay. Ở tuổi đã hơn 80, bà Trần Tố Nga vẫn kiên định trong cuộc đấu tranh chống lại 14 gã khổng lồ của ngành hóa chất nông nghiệp, bao gồm cả Bayer-Monsanto.
Chất độc da cam là một loại thuốc khai quang cực kỳ độc hại, đã gây ra hậu quả khủng khiếp cho hàng triệu người, trong đó có bà Trần Tố Nga. Theo ước tính, có từ 2,1 đến 4,8 triệu người đã chết hoặc mắc các bệnh nghiêm trọng sau khi tiếp xúc với chất độc này.
Trong cuộc họp báo ngày 11-6 vừa qua tại Pháp, luật sư Bertrand Repolt - thành viên nhóm luật sư bảo vệ quyền lợi cho bà Trần Tố Nga - cho biết trong quá trình xem xét đơn giám đốc thẩm, bên cạnh báo cáo của thẩm phán phụ trách hồ sơ, đại diện công tố tại Tòa Phá án cũng đưa ra ý kiến tư vấn pháp lý đối với vụ việc.
Theo ông, ý kiến vừa được ban hành đã kiến nghị hủy phán quyết của Tòa Phúc thẩm Paris.
Cũng theo luật sư Repolt, vấn đề trung tâm mà Tòa Phá án sẽ xem xét là liệu các công ty thương mại sản xuất và cung cấp chất độc da cam/dioxin cho quân đội Mỹ trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam có được hưởng quyền miễn trừ tài phán hay không.
Ông Repolt cho rằng các bị đơn là những công ty hóa chất hoạt động vì mục đích thương mại, sản xuất và cung cấp chất độc da cam như một phần hoạt động kinh doanh thông thường của họ trước, trong và sau cuộc chiến ở Việt Nam.
Vì vậy theo phía nguyên đơn, các công ty này không thể được hưởng quyền miễn trừ tài phán chỉ vì sản phẩm của họ đã được quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh.
Luật sư Repolt nhận định phán quyết sắp tới không chỉ có ý nghĩa đối với vụ kiện của bà Trần Tố Nga, mà còn có thể tác động đến nhiều vụ việc khác liên quan tới câu hỏi liệu các doanh nghiệp tư nhân có phải chịu trách nhiệm đối với những sản phẩm mà họ cung cấp cho quân đội hay không.
Luật sư Repolt cũng cho biết Tòa Phá án đã quyết định tổ chức phiên tranh tụng công khai đối với vụ việc và dự kiến công bố rộng rãi phán quyết.
Đây là dấu hiệu cho thấy tầm quan trọng đặc biệt của hồ sơ này. Nếu Tòa Phá án hủy phán quyết của Tòa Phúc thẩm Paris, vụ việc nhiều khả năng sẽ được chuyển trở lại Tòa Phúc thẩm Paris với thành phần xét xử khác để xem xét nội dung vụ kiện.
Theo Hội đồng Tham mưu trưởng liên quân Hàn Quốc (JCS), vụ phóng diễn ra khoảng 13 giờ ngày 26.5 từ khu vực gần Chongju, tỉnh Bắc Pyongan của Triều Tiên. Tên lửa bay khoảng 80 km trước khi rơi xuống biển.
Đây là vụ phóng tên lửa đầu tiên của Triều Tiên kể từ ngày 19.4, khi Bình Nhưỡng thử một số tên lửa đạn đạo tầm ngắn mà nước này tuyên bố có thể mang đầu đạn chùm. Vụ việc mới nhất cũng đánh dấu lần phóng tên lửa đạn đạo thứ 8 của Triều Tiên trong năm nay, theo Reuters.
"Chúng tôi đã tăng cường giám sát và theo dõi để chuẩn bị cho khả năng Triều Tiên tiếp tục phóng thêm, đồng thời chia sẻ chặt chẽ thông tin liên quan với Mỹ và Nhật Bản, trong khi duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao nhất", JCS cho biết.
Vụ phóng tên lửa diễn ra giữa lúc có nhiều thông tin rằng Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình có thể thăm Triều Tiên vào cuối tháng 5 hoặc đầu tháng 6, sau cuộc hội đàm thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Bắc Kinh gần đây, theo Yonhap.
Đầu tháng 4, Triều Tiên tuyên bố đã thử đầu đạn chùm mới trên tên lửa đạn đạo và vũ khí điện từ. Giới quan sát cho rằng động thái này nằm trong nỗ lực của Bình Nhưỡng nhằm phô diễn năng lực tác chiến trong chiến tranh hiện đại.
Hồi tháng 3, lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un tuyên bố vị thế quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân của nước này là "không thể đảo ngược", đồng thời nhấn mạnh việc mở rộng năng lực răn đe hạt nhân tự vệ là thiết yếu đối với an ninh quốc gia.
Sau vụ phóng tên lửa, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Hàn Quốc ngày 26.5 kêu gọi Triều Tiên đáp lại các nỗ lực hòa bình và giảm căng thẳng của Seoul. Quan chức này khẳng định Hàn Quốc sẽ tiếp tục theo đuổi mục tiêu phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên, đồng thời áp dụng cách tiếp cận từng bước, thực dụng và phối hợp chặt chẽ với cộng đồng quốc tế.
Cùng ngày, Hàn Quốc cho biết nước này đặt mục tiêu hạ thủy tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân đầu tiên vào giữa những năm 2030, trong khuôn khổ chương trình mới nhằm đối phó các mối đe dọa hạt nhân và tên lửa phóng từ tàu ngầm của Triều Tiên.
"Tàu ngầm hạt nhân, được chế tạo trên nền tảng liên minh vững mạnh Hàn Quốc - Mỹ, là biểu tượng cho ý chí của chúng ta trong việc gánh vác trách nhiệm đối với hòa bình và an ninh trên bán đảo Triều Tiên", theo Reuters dẫn lời Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung.
Bộ trưởng Quốc phòng Ahn Gyu-back cho biết tàu ngầm sẽ sử dụng nhiên liệu uranium làm giàu thấp, được phát triển và chế tạo tại Hàn Quốc. Ông nhấn mạnh chương trình này sẽ tận dụng thế mạnh của Hàn Quốc trong lĩnh vực hạt nhân dân sự, đóng tàu và công nghiệp quốc phòng, đồng thời Seoul vẫn duy trì cam kết không sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo ông Ahn, Hàn Quốc sẽ phối hợp chặt chẽ với Mỹ để bảo đảm nguồn cung uranium làm giàu thấp, đồng thời làm việc với Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) nhằm bảo đảm các nguyên tắc không phổ biến vũ khí hạt nhân.
Chính phủ Hàn Quốc cho rằng động cơ đẩy hạt nhân sẽ giúp tàu ngầm mới hoạt động dưới nước lâu hơn và có độ cơ động cao hơn so với các tàu ngầm hiện nay.
