Phát biểu tại lễ bế mạc hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp ngày 17/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết lưu lượng giao thông hàng hải ở eo biển Hormuz đã tăng mạnh kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố, đồng thời bày tỏ hy vọng rằng điều này có thể đánh dấu sự khởi đầu của một nền hòa bình rộng lớn hơn trên khắp Trung Đông.
“Chúng ta sẽ ném bom dữ dội vào họ (Iran) nếu họ vi phạm thỏa thuận. Tôi không muốn họ làm vậy. Tôi muốn họ tôn trọng thỏa thuận”, ông Trump nói trong một cuộc họp báo, đồng thời nói thêm rằng người Iran là “những người thông minh”.
Tổng thống Trump tuyên bố bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran “không cần thiết” phải có các điều khoản cụ thể nêu rõ trách nhiệm của Iran nếu nước này sở hữu vũ khí hạt nhân, bởi vì Mỹ sẽ tiếp tục ném bom nếu quốc gia Trung Đông này không tuân thủ thỏa thuận.
“Khi tôi nói vĩnh viễn, thì nó phải là vĩnh viễn”, ông Trump nói, đề cập đến điều kiện Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân. “Còn nếu không phải là vĩnh viễn, chúng ta sẽ ném bom họ. Họ sẽ bị ném bom”, ông cảnh báo.
Tổng thống Trump cho biết ông không muốn tiếp tục cuộc chiến, ngay cả khi Iran vẫn giữ lại một số tên lửa đạn đạo, vì việc tiếp tục xung đột sẽ “phá hủy thị trường thế giới” và “sẽ là một việc làm sai lầm”.
“Chúng ta đã phá hủy khoảng 84, 85% tên lửa của họ. Phần còn lại nằm dưới lòng đất. Họ thậm chí không thể đưa chúng ra ngoài”, ông Trump nhận định.
Ông nói thêm rằng Iran không “muốn phóng tên lửa vào lúc này”.
Theo Tổng thống Trump, Iran sẽ gặp “khó khăn trong việc tái thiết” và quá trình này sẽ mất một thời gian dài, nhưng Iran vẫn có tương lai nhờ dầu mỏ.
Ông Trump khẳng định Mỹ sẽ không chi bất kỳ khoản tiền nào cho Iran, kể cả trong quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD, trừ khi Iran tôn trọng các điều khoản của thỏa thuận, đặc biệt là về vấn đề hạt nhân.
Tổng thống Trump cho rằng việc Mỹ phong tỏa các tàu của Iran ở eo biển Hormuz có tác động “mạnh mẽ hơn” so với hành động quân sự.
“Cuộc phong tỏa thật đáng kinh ngạc, cuộc phong tỏa hải quân, toàn bộ mọi thứ, không một con tàu nào đi qua được, điều đó có nghĩa là không có khoản tiền nào đến được. Họ đã hết tiền; họ không còn tiền nữa. Họ bị lạm phát 250 hoặc 300%. Họ không còn tiền. Chúng ta có đòn bẩy rất lớn. Chúng ta có đòn bẩy về kinh tế”, ông Trump nói thêm.
Ông chủ Nhà Trắng cảnh báo nếu không đạt được thỏa thuận với Iran, Mỹ có thể tiếp tục cuộc chiến thêm 2 năm nữa.
Trong phát biểu trước đó, Tổng thống Trump cũng cảnh báo: “Nếu tôi không thích, nếu họ (Iran) không cư xử đúng mực, chúng ta sẽ quay lại việc ném bom thẳng vào họ”.
Theo Tổng thống Trump, điều duy nhất ông không muốn thấy là “thảm họa kinh tế”. “Nếu cứ tiếp tục như thế này, điều đó có thể đã xảy ra”, ông cho biết.
Tổng thống Trump tuyên bố lực lượng Mỹ sẽ tiếp tục hiện diện tại vịnh Ba Tư “trong một thời gian ngắn” sau khi đạt được thỏa thuận với Iran.
Theo một quan chức Mỹ, Tổng thống Trump đã chính thức ký bản sao thỏa thuận Mỹ – Iran trong bữa tối tại Cung điện Versailles của Pháp vào tối 17/6.
Trước đó, một quan chức cấp cao khác của chính quyền Mỹ cho biết, Tổng thống Trump và Phó Tổng thống JD Vance đã cùng ký trực tuyến bản ghi nhớ với Iran. Quan chức này nói rằng ông Trump hiện đã ký bản cứng.
Một quan chức xác nhận, đầu tuần này, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã thay mặt phía Iran ký trực tuyến văn bản này.
Một lễ ký kết chính thức dự kiến vẫn sẽ diễn ra vào ngày 19/6.
Phản ứng cứng rắn của Iran
Sau các tuyên bố của Tổng thống và các quan chức Mỹ về thỏa thuận hòa bình với Iran, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng Tehran vẫn “đặt tay lên cò súng” trong bối cảnh sự ngờ vực ngày càng gia tăng với Mỹ.
“Tôi là người bi quan và mất lòng tin vào nước Mỹ nhiều nhất. Ngay cả khi thỏa thuận được hoàn tất và được thông qua bằng một nghị quyết của Hội đồng Bảo an, thì nó vẫn hoàn toàn không đáng tin cậy”, nhà đàm phán hàng đầu của Iran tuyên bố.
“Khoảng cách giữa tôi với mặt trận đấu tranh ngoại giao không xa so với mặt trận đấu tranh quân sự, và tay chúng tôi vẫn đặt trên cò súng”, ông nói thêm.
Phát biểu này cho thấy Iran vẫn duy trì cảnh giác cao độ đối với Mỹ, đồng thời nhấn mạnh rằng dù các nỗ lực ngoại giao có tiếp diễn, Tehran vẫn sẵn sàng duy trì năng lực và lựa chọn quân sự nếu cần thiết.
Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei, Iran sẽ xây dựng một cơ chế quản lý eo biển Hormuz với Oman và hai nước sẽ hợp tác, tham vấn với các quốc gia khác khi cần thiết.
“Về eo biển Hormuz, hai bên đã nhất trí rằng giao thông hàng hải sẽ được khôi phục bình thường trong một thời gian nhất định. Đây là trách nhiệm của riêng chúng tôi, và chỉ chúng tôi mới thực hiện; sẽ không cần sự tham gia hay can thiệp của các bên khác”, ông Baghaei nói thêm.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei xác nhận bản ghi nhớ với Mỹ đã được ký trực tuyến.
Ông Baghaei nói thêm rằng kế hoạch của Iran về việc tham dự lễ ký kết bản ghi nhớ chính thức vào ngày 19/6 tại Thụy Sĩ vẫn “không thay đổi”.
Ông Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ tối cao Iran, nhận định việc kiểm soát eo biển Hormuz mang giá trị chiến lược tương đương sở hữu "bom nguyên tử", trong bối cảnh căng thẳng tại tuyến hàng hải trọng yếu này tiếp tục leo thang.
"Eo biển Hormuz là một cơ hội quý giá chẳng khác nào bom nguyên tử", ông Mokhber phát biểu. "Việc nắm trong tay vị trí cho phép tác động đến nền kinh tế toàn cầu chỉ bằng một quyết định thực sự là một lợi thế rất lớn".
Ông cũng tuyên bố Iran sẽ không "đánh mất thành quả của cuộc chiến này", đồng thời cho biết Tehran sẽ "thay đổi chế độ pháp lý của eo biển" - thông qua luật pháp quốc tế nếu có thể, hoặc đơn phương hành động nếu cần thiết.
Tổng thống Trump ngày 8-5 cho biết Mỹ có thể khôi phục chiến dịch "Dự án Tự do" (Project Freedom) - hoạt động quân sự ngắn hạn nhằm hỗ trợ tự do hàng hải tại eo biển Hormuz - nếu các nỗ lực đàm phán với Iran không đạt kết quả.
Phát biểu trước khi rời Nhà Trắng, ông Trump nói Mỹ "có nhiều cách khác nhau" để xử lý tình hình và nếu nối lại chiến dịch, dự án sẽ là phiên bản rộng hơn kết hợp với các biện pháp khác.
"Dự án Tự do" được Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố hôm 3-5, với mục tiêu khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi xung đột khu vực. Một quan chức Mỹ khi đó cho biết đây không phải nhiệm vụ hộ tống tàu thuyền.
Tuy nhiên ông Trump đã tạm dừng chiến dịch hôm 5-5 sau khi tuyên bố có "tiến triển lớn" hướng tới một thỏa thuận chấm dứt chiến sự. Nhà lãnh đạo cho biết kỳ vọng sẽ nhận được phản hồi từ Iran vào tối 8-5 (sáng 9-5 theo giờ Việt Nam).
Tờ Wall Street Journal dẫn các nguồn thạo tin cho biết Mỹ và Iran có thể nối lại đàm phán sớm nhất vào tuần tới tại thủ đô Islamabad của Pakistan, trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột giữa hai bên.
Theo nguồn tin, Washington và Tehran đang làm việc với các bên trung gian để xây dựng một bản ghi nhớ gồm 14 điểm, đóng vai trò khuôn khổ cho một tháng thương lượng ban đầu.
Dự thảo được cho là bao gồm các nội dung liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, việc hạ nhiệt căng thẳng tại eo biển Hormuz và phương án xử lý kho uranium làm giàu cấp độ cao của Tehran, trong đó có khả năng chuyển số uranium này sang một quốc gia khác.
Tuy nhiên nhiều bất đồng quan trọng vẫn chưa được giải quyết, đặc biệt là vấn đề nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran. Đây được xem là một trong những trở ngại lớn có thể ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán.
Theo Đài CNN, lực lượng Hezbollah ngày 8-5 tuyên bố đã tiến hành nhiều cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu quân sự của Israel, đánh dấu lần đầu tiên nhóm này công khai nhận trách nhiệm về một vụ tấn công xuyên biên giới kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon có hiệu lực hồi giữa tháng 4.
Trong thông báo, Hezbollah cho biết đã phóng "loạt tên lửa tiên tiến" vào một căn cứ quân sự phía nam thành phố Nahariya ở miền bắc Israel. Nhóm này sau đó tiếp tục tuyên bố tấn công căn cứ quân sự Meron và sử dụng máy bay không người lái nhằm vào các phương tiện quân sự Israel tại Tayr Harfa, miền nam Lebanon.
Quân đội Israel xác nhận đã phát hiện nhiều vụ phóng từ Lebanon và đánh chặn được một số đầu đạn, trong khi các quả đạn khác rơi xuống khu vực trống, không gây thương vong.
Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) Jamieson Greer ngày 2/6 đã thông báo về kế hoạch áp thuế bổ sung, sau khi tiến hành các cuộc điều tra đối với 60 đối tác thương mại. Các mức thuế này vẫn cần phải trải qua một quy trình lấy ý kiến đóng góp trước khi chính thức có hiệu lực.
Phần lớn các đối tác thương mại này đang phải đối mặt với mức thuế đề xuất là 12,5% đối với hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Brazil. Mức thuế thấp hơn là 10% được áp dụng cho 16 đối tác thương mại, bao gồm Vương quốc Anh, Canada, Mexico, Liên minh châu Âu (EU), Đài Loan và Argentina.
Một số mặt hàng sẽ được miễn trừ thuế, bao gồm thịt bò, cà chua và cà phê. Cơ quan này cũng cho biết đang xem xét một quy định cho phép một số sản phẩm dệt may được vào Mỹ với mức thuế ưu đãi nếu các đối tác đó nhập khẩu một lượng dệt may tương đương từ Mỹ.
Thuế quan vốn là một phần cốt lõi trong chương trình nghị sự kinh tế của Tổng thống Trump. Ông lập luận, các mức thuế đánh vào hàng nhập khẩu có thể làm giảm thâm hụt thương mại và ngăn chặn những gì ông coi là hành vi thương mại không công bằng, mặc dù nhiều nhà kinh tế cảnh báo rằng thuế quan sẽ khiến giá cả leo thang và làm chậm tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, các biện pháp áp thuế sâu rộng theo từng quốc gia của ông Trump được triển khai vào năm ngoái đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ vào tháng 2, với phán quyết rằng luật về quyền lực khẩn cấp được chính phủ viện dẫn không bao gồm thẩm quyền áp đặt thuế quan.
Kể từ đó, ông Trump đã tìm cách khôi phục hệ thống thuế quan của mình bằng cách sử dụng các đạo luật khác. Các mức thuế được công bố hôm 2/6 dựa trên Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép chính phủ điều tra các hành vi thương mại không công bằng bị cáo buộc và áp đặt thuế quan cùng các hạn chế khác. Văn phòng của ông Greer cũng đã đưa ra một loạt cuộc điều tra theo Điều 301 riêng biệt vào tháng 3 nhằm vào 16 đối tác vì hành vi "dư thừa công suất mang tính cấu trúc", tức là sản xuất nhiều hàng hóa hơn mức họ có thể tiêu thụ.
Tổng thống Trump cũng sử dụng một điều khoản khác của luật thương mại năm 1974 là Điều 122 để tạm thời áp thuế 10% lên hầu hết hàng nhập khẩu gần như ngay lập tức sau phán quyết của Tòa án Tối cao. Tuy nhiên, luật đó chỉ cho phép áp thuế tối đa 150 ngày để ứng phó với tình trạng "thâm hụt cán cân thanh toán lớn và nghiêm trọng". Một tòa án thương mại vào tháng trước ra phán quyết các mức thuế đó không có hiệu lực pháp lý.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã gợi ý rằng các mức thuế tạm thời đó cuối cùng có thể được thay thế bằng các mức thuế theo Điều 301 giống như các biện pháp vừa được công bố vào hôm 2/6.
Các nước phản ứng
Kế hoạch áp thuế mới của chính quyền ông Trump ngay lập tức vấp phải sự phản đối của Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc.
Người phát ngôn của Ủy ban châu Âu (EC) Bernd Lange tuyên bố rằng các biện pháp thuế quan mới là "không chính đáng", "vô căn cứ" và đe dọa làm xói mòn các thỏa thuận thương mại xuyên Đại Tây Dương.
Ông Bernd Lange nhấn mạnh rằng tính đến cuối năm 2024, EU đã ban hành quy định được coi là nghiêm ngặt nhất thế giới đối với các sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức. Các doanh nghiệp châu Âu hiện cũng được yêu cầu phải tuân thủ các quy định khắt khe về tính minh bạch của chuỗi cung ứng và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Do đó, theo Brussels, lý do mà Mỹ đưa ra để áp thuế đối với hàng hóa châu Âu dựa trên vấn đề lao động cưỡng bức là không có sức thuyết phục.
Lập trường của EU cũng dựa trên các thỏa thuận thương mại song phương mà hai bên đã đạt được trước đó. Một thỏa thuận được ký kết vào năm ngoái quy định rằng thuế nhập khẩu của Mỹ đối với hàng hóa châu Âu sẽ được giới hạn ở mức 15%, đổi lại EU sẽ từng bước dỡ bỏ một số rào cản thương mại.
Tuy nhiên, nhiều điều khoản của thỏa thuận này vẫn chưa hoàn tất quy trình phê chuẩn, khiến cho sự cân bằng đạt được giữa hai bên trở nên mong manh.
Không chỉ có châu Âu phản đối kế hoạch của Washington. Trung Quốc cũng lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ, lập luận rằng các mức thuế mới mang tính chất đơn phương.
"Dù tôi rất muốn ở bên con trai mình, Don Jr., và thành viên mới nhất của gia đình Trump, vị hôn thê của con trai tôi, Bettina, nhưng những vấn đề liên quan chính phủ và tình yêu của tôi dành cho nước Mỹ không cho phép tôi làm điều đó", theo Reuters dẫn bài viết của ông Trump trên mạng xã hội ngày 22.5.
"Tôi cảm thấy việc ở lại Washington D.C, tại Nhà Trắng trong giai đoạn quan trọng này là rất cần thiết. Chúc mừng Don và Bettina!", ông cho hay thêm.
Trước đó, Tổng thống Trump hôm 21.5 nói ông sẽ "cố gắng" tham dự lễ cưới, nhưng thừa nhận thời điểm này không thuận lợi vì phải xử lý nhiều vấn đề, trong đó có hồ sơ Iran. "Tôi có một việc gọi là Iran và nhiều việc khác nữa", ông Trump nói tại Phòng Bầu dục trong Nhà Trắng.
Chính quyền Trump đã tham gia các cuộc đàm phán ngoại giao do Pakistan làm trung gian nhằm đạt được thỏa thuận chấm dứt cuộc xung đột với Iran.
Theo CNN ngày 22.5 dẫn 2 nguồn thạo tin, lễ cưới dự kiến diễn ra vào cuối tuần này trên một hòn đảo nhỏ ở Bahamas. Trước đó, giấy phép kết hôn được nộp tại hạt Palm Beach, bang Florida (Mỹ), cho thấy ông Trump Jr. và bà Bettina Anderson đã hoàn tất thủ tục kết hôn hợp pháp.
Tổng thống Mỹ cho biết con trai muốn ông tham dự, nhưng đây là "một buổi lễ nhỏ, riêng tư". "Nếu tôi đi, tôi sẽ bị chỉ trích. Nếu tôi không đi, tôi cũng sẽ bị thông tin giả tấn công", ông Trump nói, đồng thời chúc con trai và vị hôn thê "có một cuộc hôn nhân tuyệt vời".
Ông Donald Trump Jr. là con trai cả của Tổng thống Trump. Ông từng kết hôn với bà Vanessa Trump trong 12 năm và có 5 người con chung trước khi bà Vanessa nộp đơn ly hôn vào năm 2018.
Sau đó, ông Trump Jr. đính hôn với bà Kimberly Guilfoyle, cựu nhân vật truyền hình Mỹ, trước khi hai người chia tay vào năm 2024. Bà Bettina Anderson là vị hôn thê hiện tại của ông Trump Jr..
