Ông Mohammad Mokhber, cố vấn của Lãnh tụ tối cao Iran, nhận định việc kiểm soát eo biển Hormuz mang giá trị chiến lược tương đương sở hữu “bom nguyên tử”, trong bối cảnh căng thẳng tại tuyến hàng hải trọng yếu này tiếp tục leo thang.
“Eo biển Hormuz là một cơ hội quý giá chẳng khác nào bom nguyên tử”, ông Mokhber phát biểu. “Việc nắm trong tay vị trí cho phép tác động đến nền kinh tế toàn cầu chỉ bằng một quyết định thực sự là một lợi thế rất lớn”.
Ông cũng tuyên bố Iran sẽ không “đánh mất thành quả của cuộc chiến này”, đồng thời cho biết Tehran sẽ “thay đổi chế độ pháp lý của eo biển” – thông qua luật pháp quốc tế nếu có thể, hoặc đơn phương hành động nếu cần thiết.
Tổng thống Trump ngày 8-5 cho biết Mỹ có thể khôi phục chiến dịch “Dự án Tự do” (Project Freedom) – hoạt động quân sự ngắn hạn nhằm hỗ trợ tự do hàng hải tại eo biển Hormuz – nếu các nỗ lực đàm phán với Iran không đạt kết quả.
Phát biểu trước khi rời Nhà Trắng, ông Trump nói Mỹ “có nhiều cách khác nhau” để xử lý tình hình và nếu nối lại chiến dịch, dự án sẽ là phiên bản rộng hơn kết hợp với các biện pháp khác.
“Dự án Tự do” được Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố hôm 3-5, với mục tiêu khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi xung đột khu vực. Một quan chức Mỹ khi đó cho biết đây không phải nhiệm vụ hộ tống tàu thuyền.
Tuy nhiên ông Trump đã tạm dừng chiến dịch hôm 5-5 sau khi tuyên bố có “tiến triển lớn” hướng tới một thỏa thuận chấm dứt chiến sự. Nhà lãnh đạo cho biết kỳ vọng sẽ nhận được phản hồi từ Iran vào tối 8-5 (sáng 9-5 theo giờ Việt Nam).
Tờ Wall Street Journal dẫn các nguồn thạo tin cho biết Mỹ và Iran có thể nối lại đàm phán sớm nhất vào tuần tới tại thủ đô Islamabad của Pakistan, trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp chấm dứt xung đột giữa hai bên.
Theo nguồn tin, Washington và Tehran đang làm việc với các bên trung gian để xây dựng một bản ghi nhớ gồm 14 điểm, đóng vai trò khuôn khổ cho một tháng thương lượng ban đầu.
Dự thảo được cho là bao gồm các nội dung liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran, việc hạ nhiệt căng thẳng tại eo biển Hormuz và phương án xử lý kho uranium làm giàu cấp độ cao của Tehran, trong đó có khả năng chuyển số uranium này sang một quốc gia khác.
Tuy nhiên nhiều bất đồng quan trọng vẫn chưa được giải quyết, đặc biệt là vấn đề nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran. Đây được xem là một trong những trở ngại lớn có thể ảnh hưởng đến tiến trình đàm phán.
Theo Đài CNN, lực lượng Hezbollah ngày 8-5 tuyên bố đã tiến hành nhiều cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu quân sự của Israel, đánh dấu lần đầu tiên nhóm này công khai nhận trách nhiệm về một vụ tấn công xuyên biên giới kể từ khi thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon có hiệu lực hồi giữa tháng 4.
Trong thông báo, Hezbollah cho biết đã phóng “loạt tên lửa tiên tiến” vào một căn cứ quân sự phía nam thành phố Nahariya ở miền bắc Israel. Nhóm này sau đó tiếp tục tuyên bố tấn công căn cứ quân sự Meron và sử dụng máy bay không người lái nhằm vào các phương tiện quân sự Israel tại Tayr Harfa, miền nam Lebanon.
Quân đội Israel xác nhận đã phát hiện nhiều vụ phóng từ Lebanon và đánh chặn được một số đầu đạn, trong khi các quả đạn khác rơi xuống khu vực trống, không gây thương vong.
Viết trên Telegram, Không quân Ukraine cho biết đã bắn hạ 580 UAV và 30 tên lửa. Trang tin The Kyiv Independent dẫn lời giới chức Ukraine cho hay ít nhất 5 người thiệt mạng và 32 người bị thương trong đợt tấn công trên. Ngoài Dnipropetrovsk, Nga còn tập kích tại các tỉnh Kharkiv, Chernihiv, Sumy, Odessa và Kyiv.
Theo Tỉnh trưởng Dnipropetrovsk, ông Oleksandr Hanzha, một tòa nhà 4 tầng và một cơ sở hạ tầng công nghiệp đã bị tấn công ở Dnipro. Ba thi thể đã được tìm thấy, trong khi chính quyền khu vực cho biết có thể vẫn còn nhiều người bị mắc kẹt dưới đống đổ nát. Tại tỉnh Chernihiv, cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa của Nga tại TP.Nizhyn khiến 2 người thiệt mạng và 7 người bị thương.
Theo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Nga vẫn dùng chiến thuật cũ là tập kích bằng UAV kết hợp tên lửa hành trình và nhiều tên lửa đạn đạo nhằm vào các thành phố của Ukraine. Ông kêu gọi các đối tác cần quyết đoán và nhanh chóng hỗ trợ Ukraine củng cố phòng không.
Đợt tấn công trên của Nga còn khiến Không quân Ba Lan điều động các tiêm kích của nước này và đồng minh nhằm bảo vệ không phận. Tại Romania, 2 chiếc Eurofighter Typhoon của Anh được điều động sau khi UAV Nga tiếp cận khu vực biên giới giữa Romania và Ukraine, theo Bộ Quốc phòng Romania. Giới chức Romania cho hay các mảnh vỡ UAV được tìm thấy tại khu vực biên giới trên lãnh thổ nước này, gây thiệt hại nhỏ cho hạ tầng dân sự nhưng không có thương vong.
Nga chưa bình luận về thông tin trên nhưng trước nay luôn bác bỏ mọi cáo buộc tấn công nhắm vào dân thường.
Trong một diễn biến khác, Tổng thống Zelensky vừa đến Azerbaijan để gặp người đồng cấp Ilham Aliyev. Đây là lần đầu tiên ông đến khu vực này kể từ khi xung đột nổ ra vào năm 2022. AFP dẫn lời một quan chức Ukraine cho hay những vấn đề ông Zelensky tập trung thảo luận gồm an ninh và năng lượng.
Điều hòa không khí rất phổ biến trong các tòa nhà, phương tiện giao thông và nhà ở tại các thành phố lớn trên khắp châu Á, nhưng lại hiếm gặp ở các nước châu Âu, nơi đang phải trải qua đợt nắng nóng như thiêu đốt gây thiệt hại về người, làm gián đoạn nguồn cung cấp điện và buộc đóng cửa trường học.
Số liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho thấy điều hòa không khí hiện mới chỉ phổ biến ở khoảng 20% hộ gia đình tại châu Âu.
Để chống chọi nắng nóng, người dân và các công ty trên khắp châu Âu đang đổ xô mua máy điều hòa không khí di động và cố định. khi một số quốc gia cảnh báo rằng đợt nắng nóng còn có thể dữ dội hơn.
"Dự báo nhiệt độ sẽ còn tăng cao hơn nữa từ tháng 6 trở đi, chúng tôi dự đoán nhu cầu sẽ duy trì ổn định trong suốt mùa làm mát cao điểm", Samsung Electronics cho biết. Các thị trường trọng điểm, bao gồm Italy, Tây Ban Nha và Pháp, đã ghi nhận mức tăng trưởng doanh số hai con số trong nửa đầu năm nay.
LG Electronics, đối thủ cạnh tranh của Samsung Electronics, cho biết các dây chuyền sản xuất máy điều hòa không khí tại một trong những cơ sở của công ty ở Hàn Quốc đã hoạt động hết công suất kể từ tháng 4 để chuẩn bị cho nhu cầu ở khắp Hàn Quốc và thị trường toàn cầu.
Công ty Midea của Trung Quốc cũng ghi nhận nhu cầu máy điều hòa không khí PortaSplit tăng vọt. Lượng đơn đặt hàng lớn đến mức sản phẩm này rơi vào tình trạng khan hiếm, khiến giá mua lại máy cũ thậm chí còn đắt hơn cả giá niêm yết của máy mới.
"Đợt nắng nóng trong hai tuần cuối tháng 5 đã thúc đẩy doanh số bán hàng đáng kể, đặc biệt là đối với PortaSplit, khiến một số kênh phân phối gần như cháy hàng", Midea của Trung Quốc cho biết.
Doanh số bán hàng thông qua các kênh thương mại điện tử của Đức đã tăng khoảng 37% trong tháng 5 so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi lượng hàng xuất khẩu sang Tây Ban Nha và Pháp tăng vọt 108% so với cùng kỳ năm ngoái, công ty cho biết thêm.
Tuy nhiên, tại châu Âu, ở các tòa nhà cũ, việc lắp đặt máy điều hòa không khí thường tốn kém và phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian.
Midea cho biết chi phí lắp đặt máy điều hòa không khí ở châu Âu có thể lên tới hơn 1.137 USD (khoảng 1.000 euro), khiến nhiều hộ gia đình không đủ khả năng chi trả.
Tổ chức Khí tượng Thế giới cho biết châu Âu đang ấm lên với tốc độ gấp đôi mức trung bình toàn cầu.
Công ty Mitsubishi Electric của Nhật Bản cũng ghi nhận sự gia tăng nhu cầu từ khu vực này
"Tại châu Âu, doanh số bán máy điều hòa không khí rất mạnh, đặc biệt là ở Pháp, Tây Ban Nha, Anh và Đức, những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề trong đợt nắng nóng", công ty cho biết.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi ngày 10/5 tuyên bố tàu chiến Anh, Pháp hoặc bất kỳ quốc gia nào xuất hiện ở eo biển Hormuz sẽ đối mặt với "phản ứng ngay lập tức và dứt khoát". "Chúng tôi nhắc nhở họ rằng cả trong thời chiến lẫn thời bình, chỉ Iran có thể thiết lập an ninh tại eo biển này và sẽ không cho phép nước ngoài can thiệp vào các vấn đề đó", ông cho hay.
Tổng thống Emmanuel Macron cùng ngày cho biết Pháp "chưa bao giờ có kế hoạch" triển khai lực lượng hải quân ở eo biển Hormuz, thay vào đó là sứ mệnh an ninh "có sự phối hợp với Iran".
Ông cho biết vẫn bảo lưu quan điểm phản đối hành động phong tỏa từ cả hai bên, đồng thời bác bỏ "mọi khoản phí" được áp đặt để đảm bảo tàu thuyền có thể di chuyển an toàn qua eo biển Hormuz.
Bộ Quốc phòng Anh thông báo nước này và Pháp sẽ chủ trì hội nghị đa quốc gia cấp bộ trưởng quốc phòng, nhằm thảo luận về các kế hoạch quân sự để khôi phục hoạt động giao thương qua khu vực. Hơn 40 quốc gia sẽ tham dự cuộc họp được tổ chức theo hình thức trực tuyến.
"Chúng tôi đang biến thỏa thuận ngoại giao thành kế hoạch quân sự thực tiễn để khôi phục niềm tin cho hoạt động vận chuyển hàng hải qua eo biển Hormuz", Bộ Quốc phòng Anh cho biết.
Các phát biểu được đưa ra sau khi Pháp điều động tàu sân bay hạt nhân Charles de Gaulle đến Trung Đông. Anh hôm 9/5 cũng thông báo đang triển khai khu trục hạm phòng không HMS Dragon đến khu vực.
Cả hai quốc gia đều cho biết đây là động thái "bố trí sẵn lực lượng" trước khi diễn ra sứ mệnh quốc tế nhằm bảo vệ hoạt động hàng hải. Theo người phát ngôn Bộ Quốc phòng Anh, triển khai HMS Dragon là một phần của "kế hoạch thận trọng" nhằm sẵn sàng hỗ trợ bảo đảm an ninh ở eo biển Hormuz khi điều kiện cho phép.
Cơ quan này thêm rằng động thái sẽ củng cố niềm tin về hoạt động vận chuyển thương mại và hỗ trợ nỗ lực rà phá thủy lôi sau khi giao tranh chấm dứt.
Trước khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran vào hôm 28/2, khoảng 1/5 lượng dầu mỏ trên thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Tehran sau đó gần như đóng cửa tuyến hàng hải này, khiến thị trường toàn cầu rơi vào hỗn loạn và giá dầu tăng vọt. Mỹ đã phong tỏa các cảng biển ở Iran để đáp trả.
