Mới đây, Ngân hàng TMCP Sài Gòn – Hà Nội (SHB) vinh dự được Bộ Công an trao tặng bằng khen vì những thành tích xuất sắc trong phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực của SHB trong công tác bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động ngân hàng, đồng thời khẳng định vai trò, trách nhiệm của một định chế tài chính luôn đồng hành cùng các nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảo vệ lợi ích quốc gia.
Không chỉ cấp độ tập thể, nhiều lãnh đạo và CBNV SHB cũng được các cấp, các ngành ghi nhận và biểu dương vì những thành tích, đóng góp tích cực cho phong trào này như Chủ tịch HĐQT Đỗ Quang Hiển, Phó chủ tịch HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc Đỗ Quang Vinh, Tổng giám đốc Ngô Thu Hà…
Phát biểu tại buổi lễ trao bằng khen cho SHB, Đại tá Nguyễn Tiến Đạt, Phó giám đốc Công an TP.Hà Nội đã biểu dương, ghi nhận và chúc mừng những thành tích mà tập thể cán bộ nhân viên SHB đã đạt được trong thời gian qua; đồng thời đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, sự chủ động phối hợp của ngân hàng trong việc triển khai hiệu quả phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc.
Theo Đại tá Nguyễn Tiến Đạt, Phó giám đốc Công an TP.Hà Nội, trong những năm qua, Ban lãnh đạo Ngân hàng SHB luôn quan tâm chỉ đạo triển khai thực hiện nghiêm túc, hiệu quả các chủ trương, đường lối chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, hướng dẫn của Bộ Công an, Thành ủy, UBND TP, Công an TP.Hà Nội về công tác bảo đảm an ninh tiền tệ và xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc; huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống ngân hàng trong xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, góp phần giữ vững ổn định an ninh tiền tệ với vị thế trong TOP 5 ngân hàng TMCP tư nhân lớn nhất Việt Nam.
Khi các hoạt động tài chính ngày càng được số hóa, những nguy cơ về lừa đảo trực tuyến, tấn công mạng hay đánh cắp dữ liệu cũng gia tăng với mức độ ngày càng tinh vi. Điều đó đặt ra yêu cầu quan trọng đối với các ngân hàng: cung cấp dịch vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn đồng thời phải bảo đảm an toàn hơn.
Nhận thức rõ điều đó, SHB đã xây dựng và triển khai mô hình “Tự phòng, tự quản về an ninh trật tự”, đầu tư các giải pháp bảo mật nhiều lớp và ứng dụng các công nghệ mới nhằm nâng cao năng lực giám sát, cảnh báo sớm và phòng ngừa rủi ro. Riêng năm 2025, hệ thống đã phát hiện và xử lý khoảng 10.000 sự cố an ninh mạng, góp phần bảo vệ an toàn hệ thống và dữ liệu khách hàng.
Những con số trên cho thấy một thực tế: phía sau mỗi giao dịch diễn ra trong vài giây là sự vận hành bền bỉ của cả một hệ thống công nghệ, quản trị và con người nhằm bảo vệ sự an toàn cho khách hàng. Đó chính là nội lực của một ngân hàng hiện đại.
Trong nền kinh tế số, các ngân hàng đang nắm giữ những dòng chảy tài chính quan trọng của xã hội. Mỗi giao dịch được bảo vệ an toàn không chỉ giúp khách hàng an tâm mà còn góp phần duy trì sự ổn định và minh bạch của thị trường.
Chính vì vậy, công tác bảo đảm an ninh, an toàn ngày nay không còn là nhiệm vụ riêng của từng doanh nghiệp mà đã trở thành một phần trong nỗ lực chung nhằm bảo vệ an ninh kinh tế và an ninh quốc gia.
SHB thường xuyên tổ chức đào tạo, tuyên truyền cho cán bộ nhân viên về phòng chống tội phạm, phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ và bảo vệ an toàn trong hoạt động ngân hàng. Đồng thời, ngân hàng tích cực phối hợp với lực lượng Công an trong công tác phòng ngừa, phát hiện và ngăn chặn các hành vi lừa đảo, gian lận công nghệ cao; triển khai kết nối hệ thống camera phục vụ công tác bảo đảm an ninh, trật tự trên địa bàn thủ đô.
Đầu năm 2026, Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Cà Mau đã trao giấy khen của giám đốc công an tỉnh cho 2 cán bộ ngân hàng SHB vì kịp thời ngăn chặn một vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Trước đó, tại nhiều chi nhánh khác như SHB Thái Nguyên, SHB Bắc Giang, SHB Lạng Sơn, SHB Hưng Yên… các cán bộ nhân viên ngân hàng cũng đã kịp thời phát hiện và ngăn chặn thành công nhiều vụ lừa đảo tinh vi.
Từ những hoạt động cụ thể của SHB, có thể thấy vai trò của ngân hàng đang ngày càng mở rộng. Ngân hàng không chỉ là nơi cung cấp vốn và dịch vụ tài chính. Trong một xã hội số hóa, ngân hàng còn là một mắt xích quan trọng trong hệ sinh thái bảo vệ an ninh quốc gia, nơi công nghệ, dữ liệu, dòng tiền và niềm tin được bảo vệ bằng những tiêu chuẩn ngày càng cao hơn.
Là một trong những ngân hàng TMCP tư nhân lớn nhất Việt Nam, SHB luôn gắn lợi ích của khách hàng, ngân hàng cùng lợi ích của quốc gia, dân tộc. Trong hoạt động kinh doanh, SHB bám sát các chỉ đạo của Chính Phủ, Ngân hàng nhà nước, hướng nguồn vốn tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, các lĩnh vực là động lực phát triển kinh tế đất nước. Dư nợ cho vay các lĩnh vực ưu tiên như cho vay nông nghiệp nông thôn, cho vay doanh nghiệp nhỏ và vừa luôn chiếm tỷ trọng cao trong tổng dư nợ. Các tỷ lệ an toàn trong hoạt động luôn đảm bảo tuân thủ tốt hơn so với mức quy định của Ngân hàng Nhà nước.
Bên cạnh đó, Ngân hàng tích cực đồng hành cùng công tác an sinh xã hội, dành hơn 1.000 tỉ đồng cho nhiều hoạt động như: chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát; xây dựng nhà ở cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, hỗ trợ giáo dục, y tế, hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai, bão lũ…, qua đó góp phần lan tỏa tinh thần nhân ái, trách nhiệm xã hội và đồng hành cùng người dân, đất nước.
Song hành với các hoạt động xã hội, SHB cũng tích cực hưởng ứng các phong trào thi đua do Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương phát động; xây dựng môi trường làm việc an toàn, ổn định, tuân thủ pháp luật và chú trọng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động.
Với những đóng góp trên hành trình vươn Tầm, SHB đã được nhận nhiều giải thưởng và vinh danh, xếp hạng bởi nhiều tổ chức uy tín như: Top 10 Ngân hàng Thương mại cổ phần uy tín nhất Việt Nam, Top 50 Doanh nghiệp xuất sắc nhất Việt Nam, Top 100 Ngân hàng khu vực ASEAN, Top 500 ngân hàng có giá trị thương hiệu lớn nhất toàn cầu… SHB vinh dự được trao tặng Huân chương Lao động hạng nhì (2 lần), Huân chương Lao động hạng ba và rất nhiều cờ, bằng khen, giấy khen của Chính Phủ, các bộ, ngành, đoàn thể và các giải thưởng cao quý khác.
Khát vọng trở thành “Ngân hàng tầm vóc quốc gia thế hệ mới” là mục tiêu lớn mà SHB đang theo đuổi trong giai đoạn phát triển mới. Đó không chỉ là mục tiêu về quy mô, thị phần hay năng lực cạnh tranh. Xa hơn, đó là khát vọng xây dựng một định chế tài chính hiện đại, an toàn, có năng lực quản trị tiên tiến, có trách nhiệm với cộng đồng và đồng hành cùng các mục tiêu phát triển của đất nước.
Trên hành trình ấy, mỗi bước tiến về công nghệ là một bước củng cố nội lực. Mỗi giải pháp bảo đảm an ninh, an toàn là một cách bảo vệ niềm tin. Mỗi hoạt động an sinh xã hội là một sự đầu tư cho tương lai bền vững.
Bởi với một tổ chức mang khát vọng Ngân hàng tầm quốc gia, thành công không chỉ được đo bằng những con số trên bảng cân đối tài chính, mà còn được đo bằng những giá trị mà ngân hàng tạo ra cho khách hàng, cho cộng đồng và cho sự phát triển bền vững của đất nước.
Trong phần góp ý về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều quy định của Nghị định 68/2026 về chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, UBND thành phố Cần Thơ để xuất cơ quan soạn thảo bổ sung quy định chuyển tiếp hướng dẫn thực hiện trong trường hợp người nộp thuế đã chọn phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân có lợi khi áp dụng mức doanh thu 500 triệu đồng nhưng khi áp dụng mức doanh thu 1 tỉ đồng thì phương pháp tính thuế còn lại có lợi hơn.
Cụ thể, UBND thành phố Cần Thơ cho rằng về hướng dẫn thay đổi phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân: Giả sử người nộp thuế có doanh thu năm là 3 tỉ đồng, chi phí hợp lý là 2 tỉ 917 triệu đồng và hoạt động trong ngành phân phối, cung cấp hàng hóa. Số thuế phải nộp nếu tính theo phương pháp thu nhập tính thuế là 12,45 triệu đồng (tính thuế 15% trên thu nhập chịu thuế = doanh thu - chi phí).
Nếu tính theo phương pháp doanh thu tính thuế là 12,5 triệu đồng nếu áp dụng theo ngưỡng chịu thuế trên 500 triệu đồng (doanh thu - 500 triệu đồng x 0,5%). Khi áp dụng ngưỡng chịu thuế trên 1 tỉ đồng thì số thuế phải nộp tính theo phương pháp thu nhập tính thuế là 12,45 triệu đồng; tính theo phương pháp doanh thu tính thuế là 10 triệu đồng (doanh thu - 1 tỉ đồng x 0,5%). Như vậy, trong trường hợp này, nếu được chọn phương pháp tính thuế có lợi, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ chọn phương pháp thu nhập tính thuế khi áp dụng ngưỡng 500 triệu đồng và chọn phương pháp doanh thu tính thuế khi áp dụng ngưỡng 1 tỉ đồng. Tuy nhiên, quy định tại điểm d khoản 5 điều 4 Nghị định số 68/2026/NĐ-CP yêu cầu người nộp thuế phải khai thuế ổn định, điều này tạo sự bất lợi cho người nộp thuế dù không phải lỗi của người nộp thuế mà do sự thay đổi chính sách của cơ quan nhà nước. Vì vậy cần có quy định chuyển tiếp hướng dẫn thực hiện đối với trường hợp kể trên.
Bên cạnh đó, UBND thành phố Cần Thơ cũng đề xuất bổ sung quy định chuyển tiếp hướng dẫn đối với trường hợp hộ kinh doanh thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng, phải nộp thuế thu nhập cá nhân theo Nghị định số 68/2026/NĐ-CP nếu chưa nộp hoặc không nộp tờ khai thuế mà khi áp dụng ngưỡng 1 tỉ đồng thì thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng, không phải nộp thuế thu nhập cá nhân thì không bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.
Một năm sau khi Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị xác lập kinh tế tư nhân là "một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế", khu vực doanh nghiệp tư nhân đang cho thấy nhiều chuyển động mới. Số doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng mạnh, niềm tin kinh doanh dần cải thiện, nhiều địa phương chủ động hơn trong cải cách và hỗ trợ doanh nghiệp.
Theo nhìn nhận của TS. Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI), năm 2025 là một năm rất đặc biệt khi diễn ra đồng thời nhiều thay đổi lớn, trong đó có việc tinh gọn, sắp xếp lại bộ máy hành chính địa phương và việc ban hành Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị.
"Lần đầu tiên vai trò của khu vực kinh tế tư nhân được xác lập, được khẳng định. Chưa bao giờ khu vực kinh tế tư nhân có cơ hội, có dư địa và có lực đẩy như hiện nay", ông Tuấn nói.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, đây cũng là giai đoạn các địa phương đặt ra mục tiêu tăng trưởng rất cao và đang có nhiều thay đổi trong điều hành, phát triển kinh tế. Điểm đáng chú ý nhất sau một năm không chỉ nằm ở các chính sách cụ thể, mà ở sự thay đổi trong tư duy phát triển. Nếu trước đây khu vực tư nhân chủ yếu được nhìn dưới góc độ "hỗ trợ", thì nay nhiều địa phương đã bắt đầu xem doanh nghiệp tư nhân là lực lượng trung tâm của tăng trưởng kinh tế địa phương.
TS. Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh, Việt Nam hiện đã có hơn 1 triệu doanh nghiệp tư nhân đang hoạt động. Riêng năm 2025, số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt khoảng 297.000 doanh nghiệp. Tuy nhiên, khu vực doanh nghiệp tư nhân hiện "đông về số lượng nhưng nhỏ về quy mô".
Theo số liệu được ông Tuấn dẫn lại, gần 80% doanh nghiệp tư nhân hiện dưới 50 lao động; khoảng 70% có quy mô vốn dưới 10 tỷ đồng. Tỉ lệ doanh nghiệp dưới 10 lao động vẫn chiếm hơn 45%.
Ông Tuấn cho rằng quy mô nhỏ có thể tạo sự linh hoạt, nhưng lại đặt ra thách thức lớn đối với việc tích lũy, đầu tư công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, số doanh nghiệp gia nhập thị trường tăng mạnh, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng ở mức cao.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, năm 2025 có khoảng 227.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường. Điều này cho thấy áp lực tồn tại và sức chống chịu của doanh nghiệp vẫn rất lớn. Kết quả khảo sát của VCCI tại Lễ công bố Báo cáo Kinh tế Tư nhân Việt Nam vừa qua cũng cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn giữ tâm lý thận trọng. Khoảng 55% doanh nghiệp cho biết dự định giữ nguyên quy mô hoạt động trong thời gian tới; tỉ lệ doanh nghiệp có kế hoạch mở rộng quy mô khoảng 30,9%.
Một điểm đáng chú ý khác là khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không còn là vốn như nhiều năm trước, mà là tìm kiếm khách hàng và thị trường đầu ra.
Theo ông Tuấn, tỉ lệ doanh nghiệp phản ánh khó khăn về tìm kiếm khách hàng đã tăng từ 45,3% năm 2024 lên 60,2% năm 2025. Khó khăn này xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, không chỉ với doanh nghiệp xuất khẩu mà cả các doanh nghiệp phục vụ thị trường nội địa.
Theo ông, đây là vấn đề các địa phương cần quan tâm hơn trong thời gian tới thông qua các chương trình kết nối thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các hiệp định thương mại tự do và mở rộng chuỗi cung ứng.
Bên cạnh thị trường đầu ra, tiếp cận vốn vẫn là khó khăn thường trực của doanh nghiệp tư nhân. Ông Đậu Anh Tuấn cho biết, hiện có khoảng 75% doanh nghiệp không thể vay vốn nếu không có tài sản thế chấp. Trong khi đó, theo số liệu điều tra của Ngân hàng Thế giới được ông dẫn lại, khoảng 93% khoản vay tại Việt Nam yêu cầu tài sản bảo đảm.
Ông cho rằng sự phụ thuộc lớn vào vốn tín dụng ngân hàng đang tạo áp lực lớn với doanh nghiệp tư nhân trong mở rộng sản xuất và đầu tư.
Một vấn đề khác được ông Tuấn nhắc tới là tình trạng khó dự báo của môi trường chính sách. Theo ông, tốc độ thay đổi chính sách hiện nay diễn ra rất nhanh, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa không có nhân sự chuyên trách để theo dõi và cập nhật.
Bên cạnh đó, đổi mới sáng tạo là một trong những thách thức lớn của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay. Hiện tỉ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo còn khá thấp so với nhiều nước trong khu vực; chỉ khoảng 17,5% doanh nghiệp giới thiệu sản phẩm mới trong 3 năm gần đây; khoảng 11% doanh nghiệp vừa và lớn có chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D).
Theo ông Tuấn, muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu thì đổi mới sáng tạo là yếu tố rất quan trọng. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp tư nhân hiện vẫn phát triển từ mô hình hộ kinh doanh cá thể, nên chất lượng quản trị còn hạn chế.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, trong nhiều năm qua, các địa phương đã có nhiều cải thiện trong cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường và giảm chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, sự thông thoáng của thủ tục hành chính là chưa đủ. Trong giai đoạn tới, sự khác biệt giữa các địa phương sẽ nằm ở vai trò kiến tạo của chính quyền, khả năng tạo lập môi trường kinh doanh bình đẳng, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực và triển khai các chính sách hỗ trợ hiệu quả hơn.
"Môi trường kinh doanh không chỉ là gạt bỏ rào cản hành chính thuận lợi hơn về thủ tục hành chính, mà còn phải tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng hơn, tiếp cận nguồn lực công khai minh bạch hơn", ông Đậu Anh Tuấn nói.
Ông cũng nhấn mạnh cần quan tâm nhiều hơn tới khu vực hộ kinh doanh - nơi hiện có hàng triệu lao động phụ thuộc sinh kế.
Theo ông Tuấn, để đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, điều quan trọng là tạo động lực để hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, thay vì tạo thêm áp lực về thủ tục và chi phí tuân thủ.
Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mới khi khu vực kinh tế tư nhân lần đầu tiên được xác định là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng cao và khát vọng trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào giữa thế kỷ này, điều quan trọng là phải giải phóng mạnh mẽ hơn sức sản xuất của khu vực tư nhân.
Theo tờ The Guardian, Google đã đệ đơn xin phép Chính phủ Mỹ để thả tới 32 triệu con muỗi đã được triệt sản tại 2 bang California và Florida.
Đây là một phần thuộc dự án Debug, chương trình y tế cộng đồng gặt hái được nhiều thành công của Google. Trong dự án này, hãng tận dụng thế mạnh chuyên môn về công nghệ để nuôi dưỡng một "đội quân" muỗi đực vô sinh nhằm kéo giảm số lượng loài côn trùng gieo rắc bệnh tật.
Muỗi hiện là loài động vật nguy hiểm nhất thế giới, cướp đi sinh mạng của nhiều người hơn bất kỳ sinh vật nào khác mỗi năm thông qua việc lây truyền các căn bệnh như sốt xuất huyết, virus Tây Sông Nile, Zika, chikungunya và sốt rét.
Tuy nhiên, muỗi đực vốn không đốt người và cũng không mang mầm bệnh. Một trong những phương pháp cốt lõi mà Google đang thử nghiệm là nuôi dưỡng muỗi đực nhiễm một loại vi khuẩn tự nhiên có tên là Wolbachia. Loại vi khuẩn này sẽ ngăn chặn chúng sinh sản khi giao phối với muỗi cái trong tự nhiên. Khi muỗi đực nhiễm khuẩn giao phối với muỗi cái hoang dã, trứng của muỗi cái sẽ không thể nở, khiến mật độ quần thể muỗi giảm dần qua từng thế hệ.
Dự án Debug đã bắt đầu khám phá các giải pháp định hướng công nghệ nhằm chống lại loài muỗi gây chết người từ giữa thập niên 2000. Google cho biết các phương pháp diệt muỗi truyền thống khác đều không mang lại hiệu quả triệt để. Thậm chí, việc phun thuốc trừ sâu có thể gây độc hại và ngày càng kém hiệu quả do muỗi kháng thuốc. Ngoài ra, việc tìm kiếm và làm sạch tất cả nguồn nước, vốn là nơi sinh sản của muỗi, cũng là một bài toán nan giải.
Dù việc một tập đoàn công nghệ tham gia vào phòng thí nghiệm để nuôi muỗi nhiễm khuẩn nghe có vẻ lạ lẫm, Alphabet - công ty mẹ của Google vốn đã đầu tư sâu vào khoa học từ lâu.
Verily Health, một công ty y tế và AI khởi nguồn từ dự án moonshot tại Google X, chính là đơn vị cốt lõi thúc đẩy chương trình Debug trong nhiều năm. Tính đến tháng 12/2024, Google đã mua lại hoàn toàn Debug và đưa dự án này ra khỏi danh mục đầu tư của Verily.
Google cho biết các phương pháp can thiệp truyền thống hiện không còn hiệu quả: Việc phun thuốc trừ sâu có thể gây độc hại và giảm tác dụng theo thời gian do muỗi kháng thuốc, trong khi việc tìm kiếm và dọn sạch tất cả các nguồn nước đọng làm nơi sinh sản của muỗi là vô cùng khó khăn.
Phương pháp của Google dựa trên một kỹ thuật khoa học có tên là kỹ thuật côn trùng vô sinh, vốn được các chuyên gia ứng dụng trên nhiều loài côn trùng gây hại trong khoảng 15 năm qua.
Hiện tại, Google tập trung nguồn lực vào loài muỗi Aedes aegypti (muỗi vằn), tác nhân truyền phần lớn các ca sốt xuất huyết, Zika, sốt vàng da và chikungunya.
Các kỹ sư và nhà khoa học của Google đang sử dụng phân tích dữ liệu và cảm biến để xây dựng các hệ thống nuôi dưỡng tự động.
Thách thức lớn nhất của dự án là ứng dụng công nghệ thị giác máy tính dựa trên AI để phân tách chính xác muỗi đực và muỗi cái, đảm bảo thả muỗi đực vào đúng thời điểm và số lượng cần thiết.
Dự án Debug đã đạt được những tiến triển khả quan tại Singapore, trung tâm nghiên cứu và phát triển quốc tế đầu tiên của chương trình.
