Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt trên 930 tỉ USD, xuất siêu trên 20 tỉ USD. Nhưng từ đầu năm 2026 đến nay, nhập siêu liên tục tăng, tính đến ngày 15.6 đã đạt 16,8 tỉ USD. Sự đảo chiều này khiến không ít người bất ngờ. Tuy nhiên, khi phân tích sâu các số liệu thì bức tranh xuất nhập khẩu không quá phải lo lắng.
Đầu tiên, nhập siêu đã chậm lại khi nhập khẩu giảm tốc, còn xuất khẩu bắt đầu tăng tốc. Cụ thể, trong 15 ngày đầu tháng 6, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 51 tỉ USD. Trong đó, nhập khẩu đạt 26,98 tỉ USD, tăng trên 1%, so với kỳ 1 của tháng 5; ngược lại xuất khẩu đạt khoảng 24,21 tỉ USD, tăng 15,2%. Theo Cục Hải quan, nếu những tháng đầu năm nay nhập siêu tăng mạnh thì gần đây xuất khẩu lại chiếm ưu thế. Các số liệu cho thấy cả hai chiều thương mại cùng mở rộng nhưng tốc độ không đồng đều. Nguyên nhân do diễn biến thị trường thế giới có nhiều biến động. Sự tăng trưởng của nhập khẩu không chỉ phản ánh sự mở rộng về quy mô mà còn cho thấy độ lan tỏa của tăng trưởng đã cải thiện, khi động lực không còn tập trung vào một vài nhóm hàng đơn lẻ mà đã mở rộng sang nhiều ngành.
Thứ hai, xuất khẩu nhiều nhóm ngành trong nửa đầu tháng 6 tăng mạnh trở lại. Cụ thể như nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện với kim ngạch đạt 7,3 tỉ USD, tăng 21%; điện thoại và linh kiện đạt 2,6 tỉ USD, tăng 21%; máy móc thiết bị cũng đạt gần 2,9 tỉ USD, tăng 12,5%, dây điện và cáp điện tăng 19%, hàng điện gia dụng tăng gần 20%. Điều này cho thấy chu kỳ sản xuất không chỉ phục hồi ở các ngành lõi mà còn lan tỏa sang các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, thiết bị và hàng gia dụng. Đáng chú ý, xuất khẩu dệt may đạt khoảng 1,74 tỉ USD, tăng 25% và giày dép đạt 1,1 tỉ USD, tăng 5,2%. Đây là những tín hiệu tích cực, phản ánh chu kỳ sản xuất đang được kích hoạt đồng bộ hơn.
GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), nhận xét: Con số 17 tỉ USD nhập siêu trong chưa đầy 6 tháng, mới nghe qua sẽ bất ngờ; nhưng nếu xem chi tiết số liệu sẽ thấy điều đó phản ánh thực tế thị trường quốc tế và xu hướng chuẩn bị nguyên vật liệu để tăng tốc xuất khẩu cho các tháng cuối năm. Đầu tiên, nhập siêu tăng mạnh một phần do căng thẳng chiến sự ở Trung Đông khiến giá dầu tăng cao, đẩy chi phí logistics tăng theo và hệ quả dồn lên giá hàng hóa. Số liệu cho thấy nhập khẩu xăng tăng, do Việt Nam chuyển sang dùng xăng sinh học khiến nhập khẩu ethanol và cả nguyên liệu sản xuất ethanol đều tăng. Trong đó, nhập khẩu xăng dầu tăng gần 59%, khí đốt hóa lỏng tăng gần 89%; ethanol tăng hơn 213%.
"Một phần nhập siêu thời gian qua mang tính thời vụ. Trong đó, nhập khẩu tăng mạnh chủ yếu nằm ở khối các doanh nghiệp FDI. Khối này tăng nhập khẩu máy móc thiết bị, linh kiện để gia công xuất khẩu. Khối doanh nghiệp Việt Nam tuy nhập khẩu tăng nhưng xuất khẩu cũng tăng và giữ được sự cân bằng khá tốt. Đó là chưa kể những lĩnh vực thế mạnh như nông sản vẫn duy trì đà xuất siêu khá tốt", GS Võ Xuân Vinh phân tích và nhấn mạnh, với những cơ sở đó, con số 17 tỉ USD trong 6 tháng qua cũng không phải là quá lớn, nhất là trong bối cảnh Việt Nam hướng đến tổng kim ngạch thương mại 1.000 tỉ USD.
Từ thực tế hoạt động sản xuất, ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP May Sài Gòn 3, chia sẻ: Mọi thứ vẫn còn nhiều khó khăn khi chi phí đầu vào tăng cao từ nguyên liệu đến lương công nhân. Các chủ doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động như dệt may đang chịu áp lực giữ chân người lao động. Tuy nhiên theo ông Hồng, may mắn là giai đoạn hiện nay đầu ra vẫn khá lạc quan. Trong 3 thị trường lớn nhất của dệt may Việt Nam là Mỹ, EU và Nhật Bản thì tại thị trường Mỹ nhu cầu mua sắm quần áo mới đã khởi sắc trở lại sau một thời gian người tiêu dùng thắt lưng buộc bụng. Với xu hướng căng thẳng quân sự ở Trung Đông và Nga - Ukraine đang dịu đi, các doanh nghiệp đang hy vọng các thị trường quan trọng khác là EU và Nhật cũng sẽ sớm khởi sắc trở lại. Ngoài ra, ngành dệt may cũng đang mở rộng xuất khẩu sang các thị trường mới.
"Với xu hướng lạc quan như hiện nay, khả năng May Sài Gòn 3 và các doanh nghiệp trong ngành có thể đạt tốc độ tăng trưởng trên 10% trong năm nay. Nếu không có những biến động vừa qua, sức tăng trưởng có thể lên tới 20 - 30%", ông Phạm Xuân Hồng nhận định.
Tương tự với ngành chế biến gỗ, trong 5 tháng qua nhập khẩu đạt gần 1,5 tỉ USD, tăng 20,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, nhập khẩu từ thị trường Mỹ tăng mạnh nhất, tới 2,1 lần so với cùng kỳ năm trước và chiếm thị phần 22%. Một số doanh nghiệp ngành chế biến gỗ cho biết, giai đoạn đầu năm thường là mùa thấp điểm, nhưng trong 5 tháng qua xuất khẩu đạt 7,1 tỉ USD, tăng 4,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là dấu hiệu tích cực cho 6 tháng cao điểm cuối năm. Đáng chú ý, xuất khẩu thuận lợi nhờ nhập khẩu gỗ nguyên liệu từ Mỹ tăng mạnh. Việc này vừa giải quyết các yếu tố về nguồn gốc xuất xứ, đồng thời giúp cân bằng thương mại giữa hai nước. Nhờ tăng nhập nguyên liệu từ Mỹ nên các đơn hàng từ thị trường này cũng tăng. Năm 2025, xuất khẩu gỗ đạt giá trị trên 17 tỉ USD, tăng 5,7% so với cùng kỳ năm trước; Mỹ là thị trường quan trọng nhất với thị phần chiếm đến 55%.
GS Võ Xuân Vinh nhấn mạnh: Khi tăng nhập khẩu nguyên vật liệu, máy móc để mở rộng chuỗi sản xuất kinh doanh sẽ mang lại doanh thu cho doanh nghiệp, nâng cao thu nhập cho người lao động và quay trở lại với nền kinh tế. Một yếu tố đáng chú ý khác là nhập khẩu từ thị trường Mỹ cũng tăng mạnh. Đây là giải pháp của các doanh nghiệp về một tương lai bền vững hơn cho hàng hóa Việt Nam ở thị trường quan trọng này và cũng thể hiện sự hợp tác tích cực, hiệu quả của chính phủ hai nước.
Tin Gốc: Thanh Niên
