Những ngày qua, thông tin Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) Hà Nội ghi nhận một trường hợp mắc viêm não Nhật Bản đầu tiên trong năm 2026 trên địa bàn nhận được sự quan tâm của các phụ huynh.
Bệnh nhi là trẻ 13 tuổi, sinh sống tại xã Hưng Đạo, Hà Nội (thuộc huyện Quốc Oai cũ). Đây cũng là ca bệnh viêm não Nhật Bản đầu tiên trong năm tại Hà Nội.
Qua khai thác bệnh sử, bệnh nhi được phát hiện mắc bệnh khoảng một tuần trước và hiện vẫn đang được điều trị tích cực. Đáng chú ý, dù đã hoàn thành 3 mũi vắc xin cơ bản, trẻ chưa được tiêm mũi nhắc lại theo khuyến cáo.
Còn theo thông tin từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa, bệnh nhân N.T.T.L., 14 tuổi, phường Đông Sơn, tỉnh Thanh Hóa xuất hiện các triệu chứng sốt cao, đau đầu, nôn, mệt mỏi.
Sau đó trẻ có biểu hiện nói ngọng, rối loạn ý thức và tăng trương lực cơ. Dù được điều trị tại cơ sở y tế địa phương nhưng tình trạng không cải thiện nên được chuyển đến Bệnh viện Nhi Thanh Hóa trong tình trạng nặng.
Kết quả xét nghiệm xác định bệnh nhi dương tính với viêm não Nhật Bản. Các bác sĩ đã tiến hành hồi sức tích cực, thở máy và sử dụng thuốc vận mạch liều cao nhưng vẫn không thể cứu được người bệnh. Điều đáng tiếc là bệnh nhi chưa được tiêm vắc-xin phòng viêm não Nhật Bản.
Theo các chuyên gia, bệnh thường gia tăng vào mùa hè khi muỗi phát triển mạnh, đặc biệt tại các khu vực nông thôn có hoạt động chăn nuôi và trồng lúa nước. Trẻ em là nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao và dễ gặp các biến chứng thần kinh nghiêm trọng nếu không được phòng ngừa đầy đủ.
Điều khiến viêm não Nhật Bản trở thành nỗi lo của ngành y tế là bệnh thường khởi phát với các triệu chứng không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với cảm cúm hoặc các bệnh sốt do virus khác như sốt cao, đau đầu, buồn nôn, nôn và mệt mỏi.
Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, virus có thể xâm nhập và tấn công hệ thần kinh trung ương gây viêm não với các biểu hiện như phù não, co giật, rối loạn ý thức, hôn mê và nhiều biến chứng thần kinh nghiêm trọng.
Các chuyên gia cho biết tỉ lệ tử vong do viêm não Nhật Bản có thể lên tới 20-30%. Ngay cả trong số những người may mắn sống sót, khoảng 30-50% phải gánh chịu các di chứng thần kinh và tâm thần kéo dài như liệt vận động, co cứng cơ, động kinh, giảm trí nhớ, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ hoặc suy giảm khả năng học tập và lao động.
Nhiều trường hợp phải sống chung với di chứng suốt đời, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh và gia đình.
Đến nay, viêm não Nhật Bản vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, các biện pháp điều trị chủ yếu hiện nay là hồi sức tích cực, kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ chức năng sống.
Chính vì vậy, phát hiện sớm chỉ giúp tăng cơ hội cứu sống người bệnh, còn biện pháp hiệu quả nhất để phòng bệnh vẫn là tiêm chủng.
Tại Việt Nam, nhờ chương trình tiêm chủng mở rộng, số ca mắc đã giảm mạnh xuống còn khoảng 100-200 trường hợp mỗi năm. Tuy nhiên, ngành y tế vẫn ghi nhận các ca bệnh ở những người không tiêm chủng, tiêm không đủ liều hoặc không tiêm nhắc theo khuyến cáo…
Theo chuyên gia, trẻ cần tiêm 3 mũi vắc-xin viêm não Nhật Bản cơ bản, gồm mũi đầu tiên lúc 1 tuổi, mũi thứ hai sau 1-2 tuần và mũi thứ ba sau mũi thứ hai một năm. Sau đó cần tiêm nhắc lại mỗi 3-4 năm cho đến khi đủ 15 tuổi để duy trì miễn dịch bảo vệ.
Tuy nhiên, nhiều phụ huynh thường ghi nhớ lịch tiêm cơ bản của con nhưng lại quên các mũi tiêm nhắc. Đây là khoảng trống miễn dịch khiến trẻ vẫn có nguy cơ mắc bệnh dù đã từng được tiêm chủng trước đó.
Theo BS.Nguyễn Tuấn Hải, chuyên gia trong lĩnh vực y tế dự phòng cho biết, vắc-xin là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa bệnh viêm não Nhật Bản.
Việc tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch giúp cơ thể tạo miễn dịch bảo vệ, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế các biến chứng nặng và tử vong.
Các chuyên gia y tế cho rằng, bất kỳ ai chưa có miễn dịch với virus viêm não Nhật Bản đều có nguy cơ mắc bệnh.
Do vậy, không chỉ trẻ em mà cả người lớn chưa từng tiêm chủng hoặc chưa tiêm đủ liều theo lịch khuyến cáo cũng cần được tư vấn để hoàn thiện lịch tiêm phòng.
Song song với việc tiêm chủng, người dân cần chủ động phòng chống muỗi đốt bằng các biện pháp như: ngủ màn, vệ sinh môi trường, loại bỏ các ổ nước đọng và tăng cường bảo vệ trẻ trong mùa cao điểm từ tháng 5 đến tháng 9 hằng năm.
Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết theo Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, ngày 24-11-2026 tới đây được xác định là Ngày Văn hóa Việt Nam với chủ trương là ngày nghỉ hưởng nguyên lương.
Qua ghi nhận ý kiến, nhiều người lao động có đề xuất hoán đổi ngày làm việc để tạo kỳ nghỉ 4 ngày liên tiếp dịp Ngày Văn hóa Việt Nam.
Cụ thể, do ngày 24-11 rơi vào ngày thứ Ba nên nhiều đoàn viên, người lao động có ý kiến đề xuất Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền hoán đổi ngày làm việc thứ Hai (23-11) sang làm bù vào thứ Bảy tuần sau, tức 5-12.
Qua đó, kỳ nghỉ dịp Ngày Văn hóa Việt Nam kéo dài 4 ngày liên tục từ 21-11 đến ngày 24-11-2026.
Về lâu dài, Tổng liên đoàn sẽ tiếp tục tổng hợp ý kiến từ cơ sở, phối hợp với các cơ quan liên quan để kiến nghị hoàn thiện chính sách theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn đời sống lao động, góp phần nâng cao phúc lợi cho người lao động và ổn định quan hệ lao động trong tình hình mới.
Theo ông Ngọ Duy Hiểu - Phó chủ tịch Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam, Ngày Văn hóa Việt Nam là cơ hội để tổ chức các hoạt động nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho đoàn viên, người lao động - những người vốn đang thiếu nhiều điều kiện để thụ hưởng các giá trị văn hóa tinh thần, trong đó có lý do thời gian.
"Đây là dịp rất tốt để tổ chức các sân chơi văn hóa - thể thao, đưa người lao động đến với các di tích lịch sử văn hóa trên địa bàn hoặc dành thời gian để cùng các thành viên trong gia đình chia sẻ, tôn vinh các giá trị văn hóa gia đình Việt Nam", ông Hiểu cho hay.
Trước đó, trong Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã thống nhất chọn ngày 24-11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.
Đây là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương. Qua đó nhân dân được nâng cao khả năng thụ hưởng văn hóa, đội ngũ văn nghệ sĩ được động viên sáng tạo, toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hóa, văn minh.
Bộ Tư pháp cũng đã công bố hồ sơ thẩm định dự án nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam. Dự thảo do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng.
Đáng chú ý, dự thảo nghị quyết đã dành một điều quy định về Ngày Văn hóa Việt Nam. Theo đó, ngày 24-11 hằng năm là "Ngày Văn hóa Việt Nam", người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương.
Dự thảo cũng quy định trong Ngày Văn hóa Việt Nam, các thiết chế văn hóa, thể thao công lập miễn phí vé vào cửa phục vụ nhân dân.
Cách đây không lâu, Khoa Hồi sức tích cực của Bệnh viện Thái Châu (Chiết Giang, Trung Quốc) đã tiếp nhận một bệnh nhân nam 70 tuổi bị viêm phổi nặng do nhiễm vi khuẩn Legionella.
Bệnh nhân có tiền sử cao huyết áp và tiểu đường nhiều năm. Đầu năm, ông được chuyển khẩn cấp đến Khoa Hồi sức tích cực của Bệnh viện Thái Châu với triệu chứng sốt cao kèm tức ngực kéo dài một tuần, trở nặng trong 1 ngày.
Theo người nhà, khi mới phát bệnh, ông sốt cao tới 40,5 độ C , kèm theo rét run, ho có đờm, thậm chí đờm lẫn máu, cùng với tiêu chảy dạng nước. Các triệu chứng ban đầu khá giống một đợt cảm cúm nặng. Sau khi tự uống thuốc hạ sốt, tình trạng có giảm tạm thời nhưng nhanh chóng tái phát.
Sau khoảng 1 tuần điều trị tại bệnh viện địa phương, tình trạng sức khoẻ của ông đột ngột xấu đi. Bệnh nhân bắt đầu khó thở, rối loạn ý thức.
Kết quả chụp CT cho thấy 2 phổi bị nhiễm trùng nặng, gần như "trắng xóa" . Dù đã được hỗ trợ thở máy nhưng tình trạng oxy máu vẫn không cải thiện. Nhờ can thiệp bằng ECMO, các bác sĩ mới tạm thời ổn định được dấu hiệu sinh tồn cho bệnh nhân.
Bác sĩ Thôi Khả, Trưởng khoa Hồi sức tích cực của bệnh viện, cho biết quá trình diễn tiến bệnh ở bệnh nhân rất nhanh. Chỉ trong khoảng 3- 4 ngày từ khi khởi phát, bệnh nhân đã tiến triển đến suy đa cơ quan. Các loại kháng sinh thông thường gần như không có tác dụng.
Sau khi tiến hành giải trình tự gen metagenome từ dịch rửa phế nang, các bác sĩ xác định bệnh nhân mắc viêm phổi do vi khuẩn Legionella pneumophila.
Do nam bệnh nhân có nhiều bệnh nền và hệ miễn dịch suy yếu nên tình trạng đặc biệt nghiêm trọng. Sau hơn 20 ngày điều trị tích cực, kết hợp ECMO và kháng sinh đặc hiệu, bệnh nhân mới có thể cai máy thở và dần hồi phục.
Khi khai thác thêm thông tin, gia đình cho biết điều hòa trong nhà bệnh nhân lâu ngày không được vệ sinh, đồng thời ông có thói quen đóng kín cửa bật điều hòa trong thời gian dài. Theo bác sĩ, đây có thể chính là nguồn lây nhiễm.
Theo tìm hiểu, bệnh viêm phổi do bị nhiễm loại vi khuẩn Legionella thể nặng được gọi là bệnh legionnaires. Bệnh xảy ra khi hít phải mầm bệnh vi khuẩn trong hơi nước và bụi trong môi trường bị ô nhiễm.
Khi bị mắc bệnh, người bệnh thường có các triệu chứng như sốt, ớn lạnh, ho và thở hụt hơi hay khó thở. Một số trường hợp có thể bị đau nhức bắp thịt, nhức đầu, mệt mỏi, ăn không ngon và đi tiêu chảy. Tuy vậy bệnh có thể diễn biến nặng do viêm phổi, phần lớn được hồi phục sau điều trị, nhưng có khi dẫn đến tử vong.
Trên thực tế mặc dù có nhiều loại vi khuẩn legionelle khác nhau, nhưng 2 loại thường hay gây bệnh được ghi nhận ở tiểu bang New South Wales tại Úc là legionella pneumophila và legionella longbeachae.
Vi khuẩn legionella pneumophila xâm nhập vào tháp làm lạnh của hệ thống điều hòa không khí, hồ nước hay bồn nước phun sục luồng nước, vòi tắm hoa sen và những vùng ao hồ, sông suối khác. Vi khuẩn Legionella longbeachae xâm nhập vào đất hoặc đất trộn với phân bón để trồng cây trong chậu.
Con người thường có thể tiếp xúc với khi khuẩn này ở nhà, tại nơi làm việc hoặc ngay cả ở chỗ công cộng; chúng có thể xâm nhập vào cơ thể để gây bệnh. Đặc điểm của bệnh legionnaires là không có khả năng lây lan từ người này sang người khác. Thời gian từ lúc tiếp xúc với mầm bệnh vi khuẩn cho đến lúc khởi phát bệnh với các triệu chứng lâm sàng đã nêu ở trên trong khoảng từ 2 đến 10 ngày.
Triệu chứng lâm sàng do nhiễm vi khuẩn legionella thay đổi tùy thuộc vào từng thể bệnh.
Sốt pontiac là thể nhẹ của bệnh không kèm theo viêm phổi. Biểu hiện lâm sàng dễ nhầm lẫn cảm cúm cấp tính với sốt cao, ớn lạnh, mệt mỏi, đau cơ toàn thân, nhức đầu... Bệnh thường tự giới hạn và khỏi trong khoảng vài ngày và không ghi nhận được trường hợp nào bị tử vong nào khi mắc phải sốt pontiac.
Trái lại, bệnh legionnaires là một thể bệnh nặng với biểu hiện viêm phổi khá phổ biến. Thời gian ủ bệnh thay đổi, có những trường hợp kéo dài trên 10 ngày. Các triệu chứng trong giai đoạn sớm thường bao gồm sốt, mệt mỏi, nhức đầu, chán ăn, rối loạn tiêu hóa... Ở giai đoạn sau, bệnh nhân thường ho, hơn 50% trường hợp ho có đờm, có khi ho ra máu, kèm theo đau ngực, hụt hơi, thậm chí ghi nhận cả các thay đổi về tâm thần.
Khi bị bệnh legionnaires cần nhanh chóng nhập viện để điều trị, nếu không, có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, bao gồm cả di chứng về não. Bệnh diễn biến rất nhanh, người bệnh thường tử vong trong tình trạng suy hô hấp cấp tính do viêm phổi tiến triển, có thể kèm theo sốc và suy đa cơ quan.
Vì vậy, khi có các triệu chứng lâm sàng nghi ngờ, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán kịp thời và chính xác.
Trước bình minh tại thị trấn Xinqiao, Thượng Hải, hàng trăm người ngoài 50 tuổi tập trung quanh hàng rào kim loại. Nam giới mang theo xẻng, thuổng. Phụ nữ xách túi đựng giẻ lau, dụng cụ vệ sinh. Phía trên lối vào, ánh đèn huỳnh quang hắt sáng tấm biển mang dòng chữ "Trạm việc làm tự do".
Xinqiao là một trong khoảng 9.000 điểm do chính phủ Trung Quốc hỗ trợ thành lập trên khắp đại lục để quản lý 240 triệu lao động tự do. Nhóm này hiện chiếm 30% tổng lực lượng lao động và đang gia tăng chủ yếu do ngành bất động sản suy thoái và xu hướng tự động hóa tại các nhà máy khiến nhiều công nhân mất việc.
Ông Xu, 66 tuổi, rời quê nhà Chu Khẩu, tỉnh Hà Nam đến Thượng Hải từ một thập kỷ trước. Đó là thời điểm các nhà máy bắt đầu giảm tuổi tuyển dụng xuống dưới 40. Gần 5 năm qua, ông đến trạm mỗi sáng chờ các công việc chân tay như dọn rác, đào mương. Thu nhập mỗi ngày dao động 160-200 tệ (khoảng 610.000-770.000 đồng). Ông Xu kể có thời điểm ông không nhận được việc làm suốt nhiều ngày, trong khi vẫn phải trả tiền thuê nhà 50 tệ mỗi ngày. "Đó là những công việc vất vả, lương thấp nhất mà thanh niên không bao giờ làm", ông Xu nói.
Khoảng 6h sáng, những chiếc xe tải của chủ thầu rời đi, mang theo những công nhân trẻ khỏe. Ông Xu quyết định chờ thêm một giờ, sau đó quay về phòng trọ.
Tại trung tâm dịch vụ việc làm đường Thượng Xuyên, Phố Đông (Thượng Hải), ông Tu Keliang, quản lý một văn phòng môi giới, cho biết lượng người tìm việc đã giảm mạnh do thị trường ảm đạm. Các doanh nghiệp hiện ưu tiên thuê nhân công theo giờ để cắt giảm chi phí bảo hiểm xã hội. Trong thị trường này, tuổi tác là rào cản lớn nhất. Nhiều doanh nghiệp từ chối lao động trên 40 tuổi, kể cả những người có chứng chỉ nghề hợp lệ.
Tại trung tâm, một thợ điện 47 tuổi vừa không trúng tuyển vì chủ thầu yêu cầu nhân sự "khoảng 34-35 tuổi". Cùng lúc, một phụ nữ 38 tuổi phản ánh muốn đổi việc vì lương thấp. Ông Tu khuyên cô nên hạ mức mong muốn. "Lương hiện tại khoảng 6.500 tệ. Đừng kỳ vọng thu nhập như vài năm trước", ông Tu cho biết.
Ông Zhao Litao, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Đông Á (Đại học Quốc gia Singapore), đánh giá làn sóng lao động trẻ tham gia thị trường lao động phổ thông, ít đòi hỏi tay nghề đã đẩy người lớn tuổi vào tình thế cạnh tranh. "Thanh niên thích nghi tốt và khỏe mạnh hơn, khiến lao động lớn tuổi phải lùi về phía sau", ông Zhao nói.
Sự bùng nổ của các trạm việc làm diễn ra cùng giai đoạn lao động di cư liên tỉnh giảm từ 78,6 triệu người (năm 2014) xuống 68,4 triệu người (năm 2024). Theo Giáo sư Sun Zhongwei từ Đại học Sư phạm Hoa Nam, khách tìm đến trạm chủ yếu là nam giới cuối 50 tuổi và nữ giới ngoài 40, có trình độ học vấn thấp. Họ gồm nông dân, thợ tự do, thợ xây hoặc công nhân nhà máy mất việc.
Khi các nền tảng công nghệ như giao đồ ăn đã bão hòa, trạm việc làm trực tiếp trở thành bến đỗ cuối cùng. Dù vậy, giáo sư Sun cho biết mối nguy lớn nhất của nhóm này là tai nạn lao động. Các công việc như khuân gạch, dọn xà bần thường chỉ kéo dài khoảng 30 phút. Người sử dụng lao động từ chối mua bảo hiểm cho khoảng thời gian ngắn này. Về phía công nhân, việc tự đóng bảo hiểm vượt quá khả năng tài chính của họ.
Không có bảo hiểm, người lao động tự gánh hậu quả khi gặp tai nạn. Quỹ hưu trí thành thị yêu cầu đóng góp từ 15 năm trở lên, khiến lao động tuổi 50-60 với lịch sử việc làm đứt đoạn không đủ điều kiện tham gia. Khi hết khả năng làm việc chân tay, họ về quê, sống dựa vào khoản lương hưu nông thôn 100-200 tệ mỗi tháng và trợ cấp từ con cái.
Nhà nghiên cứu Zhao Litao đánh giá các trạm việc làm mang lại điều kiện chờ đợi tốt hơn, giúp bảo trì hệ thống đô thị. "Các trạm này không giải quyết tận gốc vấn đề nhưng giúp quản lý hậu quả", ông nói.
Giáo sư Sun cho rằng thế hệ lao động hiện tại lớn lên trong nghèo khó, nên lao động là bản năng sinh tồn. Họ sẽ làm việc chừng nào cơ thể còn cho phép.
Trở lại trạm Xinqiao lúc rạng sáng, đám đông dần thưa thớt. Ông Xu nhặt đồ nghề bước về phòng trọ, chờ qua ngày. Sáng hôm sau, ông lại ra trạm.
