Từng tốt nghiệp Đại học Khoa học Tự nhiên TP HCM, nghiên cứu sinh tại Đại học Thành phố Homg King, rồi nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Bách khoa Hong Kong, TS Thi Quốc Hu có nhiều cơ hội tìm hiểu và nghiên cứu về vật liệu 2D. Nhận thấy đây không chỉ là một hướng nghiên cứu trong phòng thí nghiệm mà đã trở thành một phần của cuộc đua công nghệ giữa các tập đoàn bán dẫn lớn như Samsung, TSMC và nhiều trung tâm nghiên cứu tại Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc, châu Âu, anh nhen nhóm ước mơ tự chủ tạo ra vật liệu này.
Quyết định trở về, năm 2024, anh nhận nhiệm vụ nghiên cứu viên thuộc Viện Công nghệ Tiên tiến (IAT) – Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST). Anh bắt đầu xây dựng nhóm nghiên cứu tại IAT với mục tiêu đào tạo sinh viên Việt Nam trong lĩnh vực vật liệu thành những nhà nghiên cứu có đủ năng lực phát triển các dự án vật liệu tiên tiến.
Nắm được kỹ thuật tương đương với những gì cộng đồng vật liệu 2D trên thế giới đang làm, “điều tôi nghĩ đến là làm sao góp sức phát triển lĩnh vực trong nước và giúp thế hệ sinh viên ở Việt Nam có cơ hội tiếp cận sớm hơn”, TS Huy nói.
Trong lĩnh vực bán dẫn truyền thống, Việt Nam được giới chuyên môn nhìn nhận đang đi sau khá xa so với các quốc gia đã có nền công nghiệp chip phát triển. Tuy nhiên, ngành bán dẫn thế giới, phát triển dựa trên Định luật Moore – liên tục thu nhỏ kích thước bóng bán dẫn để tăng hiệu năng chip – đang dần chạm đến giới hạn vật lý. Đầu năm nay, “gã khổng lồ” TSMC bắt đầu sản xuất hàng loạt chip 2 nm. Dù chi phí cho một tấm wafer tăng vọt khoảng 50% so với thế hệ 3 nm, hiệu năng linh kiện chỉ nhích thêm 10-15%.
Với các vật liệu khối đã định hình như silicon, khi kích thước bóng bán dẫn càng nhỏ, độ ổn định càng suy giảm. Mặt khác, mật độ bóng bán dẫn tăng lên cũng làm gia tăng tán xạ electron, khiến linh kiện nóng hơn và tiêu tốn năng lượng hơn. “Đây là một trong những nút thắt lớn nhất của ngành bán dẫn”, TS Huy nói, thêm rằng các doanh nghiệp trong lĩnh vực này đang ngày càng đến gần với giới hạn của thiết kế ‘nhỏ gọn’ dựa trên vật liệu khối. “Muốn phát triển bắt buộc phải thay đổi gốc rễ là vật liệu, đây cũng là lý do thế giới đang tìm đến vật liệu 2D”.
Tầm quan trọng của vật liệu 2D được thế giới ghi nhận rất sớm. Năm 2010, hai nhà khoa học Andre Geim và Konstantin Novoselov nhận giải Nobel Vật lý cho công trình về graphene, chỉ 6 năm sau khi vật liệu này được tách ra thành công từ than chì. Đây là khoảng thời gian rất ngắn đối với một giải Nobel khoa học cơ bản, cho thấy cộng đồng khoa học đã sớm nhìn thấy tiềm năng của vật liệu.
Đến nay, phương pháp tổng hợp và thao tác với vật liệu này đã khác so với lần đầu được phát hiện cách đây hơn 20 năm. “Phương pháp đơn giản nhất là tách graphene, vốn là các nguyên tử carbon xếp trên một mặt phẳng, từ than chì. Tuy nhiên, như vậy chỉ thu được những miếng vật liệu rất nhỏ, dưới dạng bột. Còn phương pháp ngày nay tổng hợp bằng lắng đọng hơi hóa học, hay CVD, tạo được màng graphene đơn lớp trên một bề mặt”, TS Huy cho biết.
CVD đã được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp bán dẫn để phủ các lớp vật liệu mỏng trên bề mặt chip và cũng đã được một số nhóm trong nước triển khai để chế tạo graphene. Tuy nhiên, theo TS Huy, khác biệt giữa năng lực công nghệ vật liệu hai chiều của Việt Nam và thế giới hiện nằm ở mức độ kiểm soát. “Tạo ra graphene không quá khó. Nhưng tạo ra vật liệu hai chiều chất lượng cao, đồng nhất, ít khuyết tật và có thể dùng cho linh kiện lại là một câu chuyện khác”, anh nói.
Hình dung một vật liệu mỏng đến mức chỉ 1 gram graphene đã có diện tích bằng sân bóng đá, làm thế nào để “cầm nắm” được vật liệu siêu mỏng như vậy, hay đánh giá được chất lượng bề mặt ở cấp độ nguyên tử?. Đây cũng là bài toán đem lại cho TS Huy cùng nhóm nghiên cứu các công bố quan trọng trên Nano Letters, Advanced Materials năm 2023 và Nature Materials năm 2025.
Cơ hội cho Việt Nam
Các vật liệu hai chiều như graphene, carbon nitride và transition metal dichalcogenides, thường gọi là TMDs, có độ dày ở cấp độ nguyên tử, khoảng vài phần mười nanomet, mỏng hơn đường kính sợi tóc người khoảng một triệu lần. Nhờ cấu trúc siêu mỏng và các tính chất cơ, điện, quang học đặc biệt, chúng được xem là ứng viên tiềm năng cho cảm biến siêu nhạy, transistor thế hệ mới, linh kiện quang điện tử, thiết bị năng lượng và các hệ pin hiệu năng cao. Chẳng hạn, graphene có độ dẫn điện và dẫn nhiệt rất cao, hứa hẹn giúp giảm điện trở, tản nhiệt tốt hơn và mở đường cho các cấu trúc linh kiện mỏng nhẹ hơn.
Thông thường, để chuyển một lớp graphene siêu mỏng từ bề mặt tăng trưởng sang đế khác, các nhà nghiên cứu phủ lên graphene một lớp polymer đóng vai trò là giá đỡ. Sau khi chuyển xong, lớp polymer được rửa bằng dung môi hoặc hóa chất. Tuy nhiên, quá trình này thường để lại tạp chất trên bề mặt, làm suy giảm tính chất vốn rất nhạy của vật liệu hai chiều.
“Từ mong muốn tìm một giải pháp sạch hơn, ít làm ảnh hưởng đến vật liệu hơn, chúng tôi thử một ý tưởng rất đơn giản: dùng nước đóng băng để giữ lớp vật liệu, sau đó làm khô để lớp băng biến mất sau khi hoàn tất thao tác”, TS Huy kể về công trình được công bố năm 2023. Phương pháp này sau đó đăng ký thành công bằng sáng chế tại Mỹ và được công nhận là một trong những sáng chế xuất sắc tại Triển lãm Sáng tạo và Phát minh khu vực châu Á năm 2023 và Triển lãm Phát minh Quốc tế Geneva tại Thụy Sĩ năm 2024.
Anh cho biết, giải pháp khi đã hoàn thiện có vẻ đơn giản, nhưng thực tế, để thử nghiệm thành công đòi hỏi hàng nghìn lần lặp đi lặp lại trong nhiều tháng. “Không có lần thử thất bại nào đáng nhớ nhất cả, vì 99% lần thử là thất bại, những kết quả có thể công bố được chỉ là 1% còn lại. Đây cũng là bài học đầu tiên mà giáo sư hướng dẫn nói với tôi khi bắt đầu theo đuổi lĩnh vực này”, anh chia sẻ.
Câu chuyện tương tự với phát hiện đăng trên Nature Materials năm 2025, một trong những tạp chí hàng đầu về khoa học cơ bản. Trong bài báo này, nhóm nghiên cứu đã tìm ra cơ chế cải thiện độ bền của TMDs, loại vật liệu 2D có thể bật tắt dòng điện tốt hơn graphene và được xem là ứng viên tiềm năng cho transistor siêu nhỏ và thế hệ chip sau silicon.
Bằng cách xếp chồng hai lớp vật liệu ở góc xoay 30 độ, nhóm tạo ra một cấu trúc có khả năng chống lan truyền vết nứt tốt hơn. Kết quả, được xác định một cách “đơn giản” bằng cách thử đâm qua hai lớp vật liệu, là độ bền của vật liệu tăng khoảng hai lần trong khi vẫn giữ được độ cứng vốn có của vật liệu hai chiều.
Theo TS Huy, các thế hệ vật liệu mới đang ở giai đoạn hình thành, nên Việt Nam vẫn có cơ hội tham gia từ sớm. Để phát triển vật liệu 2D, Việt Nam cần xây dựng các nhóm nghiên cứu liên ngành, kết nối giữa chế tạo vật liệu, phân tích cấu trúc, đo đạc tính chất và phát triển ứng dụng.
Tại IAT, anh cho biết nhóm đã hoàn thiện một hệ thống CVD phục vụ thử nghiệm chế tạo graphene. Hiện giá một tấm graphene thương mại kích thước khoảng 2,5 cm có thể lên tới hơn 200 USD. “Bước đầu tiên, chúng tôi muốn đơn giản hóa quy trình chế tạo và giảm giá thành bằng cách sản xuất trong nước. Sau đó tìm kiếm hợp tác với các nhóm nghiên cứu có chuyên môn về ứng dụng vật liệu, cũng như các doanh nghiệp và tập đoàn có định hướng phát triển công nghệ vật liệu”, anh nói.
Tuy nhiên, một hạn chế tại Việt Nam, khi đã tổng hợp được một lớp màng vật liệu 2D ở kích thước nguyên tử, là chưa có đủ thiết bị để đánh giá, khảo sát vật liệu. Dù cơ sở vật chất ban đầu chưa thể so sánh với những phòng thí nghiệm quốc tế mà anh từng làm việc, TS Huy nhìn thấy một cơ hội dài hạn. “Với thế hệ chip sau silicon, chúng ta có cơ hội làm chủ một khâu rất quan trọng ở thượng nguồn, đó là vật liệu. Về vật liệu mới, chúng ta không đi sau thế giới quá nhiều và nếu được đầu tư đúng hướng, việc phát triển năng lực này hoàn toàn nằm trong khả năng của Việt Nam”, anh nói.
Quy định này nhằm siết chặt quản lý, triệt tiêu vấn nạn SIM rác và ngăn ngừa lừa đảo trên không gian mạng.
Tuy nhiên, đợt rà soát, chuẩn hóa này cũng khiến không ít người dùng gặp vướng mắc, dù họ không hề có ý định né tránh việc xác thực thông tin thuê bao.
Khoá SIM vì không thể sang tên chính chủ
Trường hợp của anh Trung Kiên (tên nhân vật đã được thay đổi), một nhân viên truyền thông đang làm việc tại Hà Nội, là một minh chứng điển hình. Ngày 15/6, anh Kiên không thể thực hiện được cuộc gọi đi do thuê bao đã bị khóa một chiều. Đây là số điện thoại anh sử dụng liên tục từ năm 2018 khi anh bắt đầu vào đại học.
Chia sẻ với Dân trí, anh Kiên bày tỏ: “Trước đó, nhà mạng đã liên tục gửi tin nhắn thông báo thuê bao của tôi cần phải xác thực thông tin chính chủ, tôi đã chủ động đến cửa hàng để thực hiện chuẩn hóa.
Tuy nhiên, do chiếc SIM này được mua từ lâu (thời sinh viên) và đứng tên một người khác, nhân viên giao dịch không thể thực hiện việc sang tên vì quy định của nhà mạng bắt buộc phải có sự hiện diện của chủ cũ. Việc tìm lại người đứng tên đầu tiên sau nhiều năm là điều không thể thực hiện".
Anh Kiên cho biết bản thân hoàn toàn ủng hộ chủ trương chuẩn hóa thông tin thuê bao theo Thông tư 08 nhằm ngăn chặn SIM rác và lừa đảo. Dù vậy, anh mong các nhà mạng sớm có cơ chế linh hoạt cho những trường hợp đặc thù.
Người dùng có thể chứng minh quyền sở hữu thực tế thông qua hóa đơn thanh toán cước, lịch sử liên lạc, hoặc các tài khoản ngân hàng và ứng dụng định danh quốc gia VNeID đang liên kết với số điện thoại.
Thực tế, câu chuyện của anh Kiên không phải là cá biệt. Chị Trần Thùy Linh (nhân viên bán hàng online) cũng đang loay hoay tìm cách giữ lại số điện thoại gắn liền với công việc kinh doanh của mình sau khi thuê bao bị khóa một chiều.
"Do đặc thù công việc phải gọi điện cho khách hàng mỗi ngày nên khi SIM bị khóa, tôi đã phải chủ động mua một SIM mới để duy trì liên lạc. Số máy cũ tôi mua từ một đại lý từ lâu nên không chính chủ.
Tôi rất mong nhà mạng có cơ chế hỗ trợ sang tên mà không cần sự hiện diện của chủ cũ. Nếu số điện thoại này bị thu hồi, việc phải đăng ký lại và thay đổi thông tin liên kết với hàng loạt tài khoản ngân hàng, mạng xã hội sẽ cực kỳ phức tạp", chị Linh ngậm ngùi nói.
Ngay khi các nhà mạng bắt đầu khoá thông tin thuê bao chưa xác thực, nhiều người dùng mạng xã hội đã chia sẻ trên các hội nhóm về việc gặp điều tương tự như trên.
Mong muốn một cơ chế xác thực linh hoạt từ nhà mạng
Theo thông tin từ Cục Viễn thông, đến nay đã có hơn 93 triệu số điện thoại được xác nhận chính chủ thông qua ứng dụng VNeID.
Tuy nhiên, vẫn còn khoảng 18 triệu thuê bao chưa thực hiện xác nhận trạng thái sử dụng. Các thuê bao này bắt đầu bị tạm dừng cung cấp dịch vụ một chiều từ 15/6.
Bên cạnh đó, nhiều người dân cũng bày tỏ lo ngại về việc thông tin cá nhân của mình có thể bị lợi dụng để đăng ký các "SIM rác" mà không hề hay biết.
Về vấn đề này, Luật Viễn thông 2023 đã quy định rõ người sử dụng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về các số điện thoại đã đăng ký. Để hỗ trợ người dân, Thông tư 08 đã bổ sung điều khoản chuyển tiếp, cung cấp công cụ giúp người dùng có thể tra cứu tổng thể toàn bộ các số điện thoại mà mình đang đứng tên tại tất cả các nhà mạng.
Đáng chú ý, sau khi bị khóa một chiều vào ngày 15/6, khách hàng sẽ có thêm thời hạn 60 ngày để thực hiện các thủ tục xác minh theo quy định.
Sau 5 ngày kể từ khi bị khóa hai chiều, nếu người dùng vẫn không thực hiện xác thực, các nhà mạng sẽ chính thức chấm dứt hợp đồng cung cấp dịch vụ và thực hiện thu hồi số thuê bao về kho số theo đúng quy định pháp luật.
Thực tế hiện không ít người dùng sử dụng số điện thoại ổn định nhưng vướng quy trình pháp lý về quyền sở hữu.
Trước thực trạng này, nhiều người dùng mong các nhà mạng và cơ quan quản lý sớm nghiên cứu cơ chế phù hợp đối với những trường hợp đặc thù, bảo đảm quyền lợi của người sử dụng thực tế nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu quản lý thuê bao.
Mới đây, Zalo và Viettel đã phối hợp triển khai giải pháp nhằm nâng cao an toàn cho người dùng dịch vụ viễn thông và nền tảng số. Theo đó, Viettel cập nhật và cung cấp cho Zalo danh sách các thuê bao di động đã bị thu hồi.
Trên cơ sở đó, Zalo tiến hành rà soát toàn bộ các tài khoản được đăng ký bằng các số điện thoại này, đồng thời chủ động gửi thông báo hỗ trợ người dùng thực hiện chuyển đổi số điện thoại kịp thời và đúng quy định pháp luật.
Để duy trì kết nối thông suốt, người dùng cần lưu ý theo dõi thông báo và chủ động thực hiện xác thực theo hướng dẫn.
Khi mua sắm thiết bị công nghệ mới, nhiều người thường có xu hướng tìm kiếm sản phẩm mới nhất và tốt nhất. Đặc biệt trong lĩnh vực smartphone, không ít người cảm thấy muốn chi tiền cho những mẫu cao cấp đắt đỏ, đầy đủ tính năng. Tuy nhiên, điều đó không phải lúc nào cũng đúng.
Mặc dù các mẫu smartphone cao cấp thường được trang bị những nâng cấp về tính năng, thông số kỹ thuật và thiết kế, nhưng người dùng thông thường có thể không cần đến tất cả những điều đó. Thực tế, nhiều tính năng cao cấp hiện đã có mặt trên các dòng tầm trung và thậm chí cả giá rẻ. Đây là điều đặc biệt quan trọng vì nhiều tính năng người dùng cần không nhất thiết phải chi tiêu cho mẫu cao cấp.
Để ví dụ, khi so sánh giữa Galaxy S26 Ultra và Galaxy S26 tiêu chuẩn, mặc dù Galaxy S26 Ultra có màn hình lớn hơn, camera cải tiến và pin mạnh hơn, tuy nhiên Galaxy S26 vẫn là một chiếc điện thoại mạnh mẽ với camera tốt và trải nghiệm phần mềm gần như tương đương. Tương tự, khi so sánh iPhone 17 Pro với iPhone 17, phiên bản cơ bản vẫn mang lại giá trị tuyệt vời, đáp ứng hầu hết nhu cầu của người dùng.
Google cũng có lựa chọn hấp dẫn như Pixel 10a, với thời lượng pin tốt và khả năng chạy các ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) hiệu quả, mặc dù có thông số kỹ thuật thấp hơn so với Pixel 10 Pro.
Khi phân tích kỹ lưỡng, người dùng có thể nhận thấy sự khác biệt giữa các mẫu smartphone cao cấp và tầm trung không phải lúc nào cũng đáng kể. Nếu chỉ cần chụp ảnh để đăng lên mạng xã hội, một chiếc camera tầm trung hoàn toàn đủ đáp ứng nhu cầu. Đối với những người không phải là game thủ chuyên nghiệp hay người sáng tạo nội dung, smartphone tầm trung hoặc thậm chí giá rẻ cũng có thể xử lý tốt các tác vụ hằng ngày.
Dĩ nhiên, vẫn có lý do để đầu tư vào một smartphone cao cấp, đặc biệt cho những người cần tính năng nâng cao như camera độ phân giải cao hay khả năng xử lý mạnh mẽ. Nhưng đối với nhu cầu cơ bản, việc chọn phiên bản tiêu chuẩn có thể giúp người dùng tiết kiệm hàng triệu đồng. Nếu sau này cảm thấy cần nâng cấp, người dùng luôn có thể đổi máy hoặc nâng cấp lên phiên bản cao hơn.
Dữ liệu từ CoinmarketCap và TradingView cho thấy giá Bitcoin hôm nay tăng 1,37% so với hôm qua. Tính đến 7 giờ 15 ngày 21.5 (giờ Việt Nam), mỗi Bitcoin (BTC) được giao dịch quanh mốc 77.574 USD.
Vốn hóa toàn thị trường tiền mã hóa tăng 0,8% trong vòng 24 giờ qua, ước đạt 2.580 tỉ USD. Ethereum, tiền mã hóa lớn thứ hai thế giới tăng 0,54%, cán mốc 2.126 USD. Các token như Dogecoin, Solana, BNB đều tăng 0,8 - 1,3%.
Dù thị trường tiền mã hóa có xu hướng phục hồi nhẹ, dòng tiền vẫn ồ ạt chảy khỏi các quỹ ETF Bitcoin tại Mỹ. Điều này cho thấy tâm lý phòng ngừa rủi ro trên thị trường truyền thống trái ngược hẳn nhà đầu tư tiền mã hóa.
Trong 7 ngày qua, các quỹ ETF Bitcoin giao ngay niêm yết tại Mỹ chứng kiến hơn 2 tỉ USD đã bị rút ròng, tính đến ngày 19.5. Điều này làm dấy lên nhiều lo ngại liên quan đến một đợt giảm giá sâu hơn xuống dưới 75.000 USD.
Theo Cointelegraph, các nhà đầu tư đang chuyển sự chú ý sang lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), khi Nvidia dự kiến công bố báo cáo kết quả kinh doanh quý trong hôm nay. Nhiều chuyên gia phân tích lo ngại sự cạnh tranh từ AMD, Amazon và Google sẽ gây ra xáo trộn lớn trên thị trường.
Một trong những lý do khiến những tài sản có tính rủi ro cao như Bitcoin khó tăng giá trong ngắn hạn là thị trường trái phiếu Mỹ. Những khó khăn vĩ mô kết hợp lợi suất trái phiếu 30 năm đạt mức cao nhất kể từ tháng 7.2007 đang gây ra áp lực lớn với cổ phiếu, kim loại quý và Bitcoin.
Ole S. Hansen, người đứng đầu chiến lược hàng hóa tại Saxobank, viết trên X rằng điều này phản ánh nhu cầu "được chi trả nhiều hơn khi nắm giữ các khoản nợ dài hạn trong bối cảnh lạm phát do chiến tranh và những lo ngại ngày càng tăng về thâm hụt ngân sách".
Trong khi đó, tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc hủy bỏ các cuộc tấn công vào Iran không giúp thị trường phục hồi. Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump nói các nước vùng Vịnh nên "chuẩn bị sẵn sàng tiến hành một cuộc tấn công toàn diện, quy mô lớn vào Iran, ngay lập tức, nếu không đạt được một thỏa thuận chấp nhận được" về cuộc xung đột. Khác với những lần trước, thông báo lần này của ông Trump dường như không tác động gì nhiều đến thị trường, không có một đợt tăng giá mạnh hoặc sập sâu xảy ra.
Các phân tích kỹ thuật cũng chỉ ra Bitcoin đang trong giai đoạn khó khăn. Đường trung bình động hàm mũ 21 tuần (EMA) đã đóng cửa tuần dưới đường EMA 21. Điều này khiến vùng giá hiện tại có khả năng chuyển thành ngưỡng kháng cự mới.
Nhà phân tích Michael van de Poppe cảnh báo về hai trở ngại kép đối với giá BTC: lãi suất trái phiếu cao và giá dầu cao. Cả hai yếu tố này đều không có lợi cho các tài sản rủi ro cao, trong đó có Bitcoin. Điều đó có nghĩa thị trường sắp chứng kiến các màn đảo chiều giảm giá mạnh.
Van de Poppe nói rằng "Bitcoin đang không mấy khả quan". Tiền mã hóa lớn nhất thế giới ở mức hỗ trợ quan trọng. Nếu giá trị tài sản thấp hơn vùng giá 75.000 - 76.000 USD, quá trình tích lũy có thể cần nhiều thời gian hơn.
