Theo Hãng tin AP, siêu máy tính LineShine của Trung Quốc đã vượt qua El Capitan của Mỹ trong bảng xếp hạng Top500 công bố ngày 23.6. Bảng xếp hạng này vốn thường được xem là thước đo năng lực công nghệ của các quốc gia. Đây cũng là lần đầu tiên LineShine xuất hiện trong danh sách này.
Điểm khác biệt là LineShine vận hành hoàn toàn bằng các bộ xử lý trung tâm (CPU) thông thường, thay vì dựa vào bộ xử lý đồ họa (GPU), loại chip thường được sử dụng trong các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) hiệu năng cao. Theo Top500, cỗ máy này cần khoảng 42,2 megawatt điện để hoạt động.
Các nhà khoa học tham gia dự án Top500 cho biết LineShine, đặt tại Trung tâm siêu máy tính quốc gia Trung Quốc, đạt hiệu năng 2,198 exaflops, tương đương khả năng thực hiện hơn 2 triệu tỉ phép tính mỗi giây.
Siêu máy tính El Capitan, đặt tại Phòng thí nghiệm quốc gia Lawrence Livermore của chính phủ Mỹ ở bang California, hiện xếp thứ 2. Hai vị trí tiếp theo cũng thuộc về các siêu máy tính Mỹ đặt tại các phòng thí nghiệm quốc gia ở bang Tennessee và bang Illinois.
Đứng thứ 5 là siêu máy tính Jupiter của Đức. Theo The Guardian, 5 hệ thống nói trên hiện là những siêu máy tính exascale duy nhất trên thế giới được xác nhận công khai. Các quốc gia khác có hệ thống lọt vào top 10 gồm Ý, Thụy Sĩ và Nhật Bản.
Siêu máy tính có tốc độ xử lý nhanh hơn máy tính thông thường rất nhiều lần và được sử dụng trong các lĩnh vực đòi hỏi năng lực tính toán cực lớn, từ tìm kiếm đột phá y học, mô hình hóa khí hậu, mô phỏng vụ nổ hạt nhân, dự đoán hành vi con người đến thử nghiệm vũ khí ảo.
Việc Trung Quốc trở lại vị trí số 1 diễn ra trong bối cảnh siêu máy tính, chip và AI ngày càng trở thành mặt trận cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn. Từ lâu, Mỹ đã duy trì ưu thế nhờ các phòng thí nghiệm quốc gia và hệ sinh thái chip tiên tiến, trong khi Trung Quốc đẩy mạnh năng lực tự chủ công nghệ giữa lúc đối mặt nhiều biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ Washington.
Theo Reuters dẫn lời các chuyên gia, việc Trung Quốc giành chiến thắng trong danh sách này nhiều khả năng cho thấy Bắc Kinh muốn được công nhận về những nỗ lực thiết kế chip của mình. Ông Jimmy Goodrich, nghiên cứu viên tại Viện xung đột và hợp tác toàn cầu thuộc Đại học California (Mỹ), nhận định: “Trung Quốc đang hy vọng thuyết phục thế giới rằng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu là vô ích bằng cách mong chúng ta phớt lờ các chi tiết cụ thể”.
Cuộc đua siêu máy tính cũng đang mở rộng tại châu Âu. Năm 2025, Liên minh châu Âu (EU) công bố kế hoạch trị giá 20 tỉ euro nhằm xây dựng các trung tâm được trang bị siêu máy tính quy mô lớn để phát triển thế hệ mô hình AI tiếp theo, trong nỗ lực bắt kịp Mỹ và Trung Quốc.
Theo tài liệu chiến lược của EU, các “nhà máy AI” hiện đại có thể được trang bị tới 25.000 bộ xử lý AI tiên tiến, trong khi các “siêu nhà máy” AI có thể sở hữu hơn 100.000 bộ xử lý. Những cơ sở này được kỳ vọng tạo ra đột phá trong y tế, công nghệ sinh học, công nghiệp, robot và nghiên cứu khoa học, theo The Guardian.
Tuy nhiên, tham vọng đó cũng kéo theo thách thức lớn về năng lượng và môi trường. Một quan chức EU cho biết các cơ sở tiêu thụ nhiều điện và nước làm mát này nên được vận hành “càng nhiều càng tốt” bằng năng lượng xanh, đồng thời có kế hoạch tái sử dụng nước nếu cần thiết.
Các nhà hoạt động môi trường lo ngại làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu và siêu máy tính có thể làm gia tăng áp lực lên lưới điện, nguồn nước và các mục tiêu khí hậu của châu Âu.
"Trong ngày 18/6, chúng tôi quan sát thấy 25 tàu thương mại được xác nhận đi qua eo biển Hormuz, mức nhiều nhất trong một ngày kể từ 18/4 và gấp hơn 5 lần trung bình 10 ngày đầu tháng 6", nền tảng dữ liệu hàng hải AXSMarine cho biết hôm nay.
Theo AXSMarine, số lượt tàu qua eo biển Hormuz trên thực tế có thể cao hơn, do một số phương tiện đã tắt hoặc điều chỉnh tín hiệu từ hệ thống nhận dạng tự động (AIS) để tránh bị lộ vị trí.
Đợt tăng đột biến diễn ra sau khi Iran ngày 18/6 ký bản ghi nhớ 14 điểm hướng đến chấm dứt xung đột với Mỹ, trong đó có mở cửa lại eo biển Hormuz.
Cơ quan Quản lý Eo biển vịnh Ba Tư (PGSA), tổ chức mới được Iran thành lập để giám sát eo biển Hormuz, hôm nay cho biết Iran sẽ không thu phí với tàu qua lại Hormuz trong 60 ngày, theo đúng như bản ghi nhớ. Tuy nhiên, PGSA yêu cầu các tàu phải gửi đề xuất di chuyển cho cơ quan này 48 giờ trước khi đến eo biển và đi theo lộ trình được cung cấp để đảm bảo an toàn.
Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng phái đoàn đàm phán Iran Mohammad Bagher Ghalibaf trước đó khẳng định "eo biển Hormuz sẽ không trở lại tình trạng như trước". Ông tuyên bố nước này sẽ thu phí tàu thuyền qua Hormuz sau thời hạn 60 ngày.
Trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran ngày 28/2, tàu thuyền đều qua lại Hormuz tự do mà không phải chịu bất kỳ khoản phí hay điều kiện nào. Iran sau đó tuyên bố phong tỏa, tìm cách áp đặt quyền kiểm soát đối với eo biển để đáp trả. Diễn biến này khiến lưu lượng tàu giảm tới 90% so với mức 120 tàu một ngày trước chiến sự, theo tạp chí hàng hải Lloyd's List.
Dù tiến trình hòa đàm Mỹ - Iran có tín hiệu tích cực, nhiều tổ chức của ngành vận tải biển vẫn kêu gọi thận trọng, cho rằng chưa đủ an toàn để các tàu hàng bắt đầu rời vịnh Ba Tư qua eo biển Hormuz.
Ông Jakob Larsen, giám đốc an ninh của BIMCO, tổ chức vận động hành lang hàng hải hàng đầu thế giới, cho biết họ "kỳ vọng các bên sớm thiết lập một cơ chế điều phối quốc tế để hỗ trợ các chuyến quá cảnh".
Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) Arsenio Dominguez hồi tháng 4 thông báo cơ quan này đang xây dựng một kế hoạch nhằm bảo đảm hành trình an toàn cho các tàu bị mắc kẹt trong vịnh Ba Tư do xung đột.
Theo IMO, hiện vẫn có hơn 500 tàu thương mại mắc kẹt trong vịnh Ba Tư với khoảng 11.000 thủy thủ trên tàu. Cơ quan này cũng cho biết tổng cộng khoảng 20.000 thủy thủ làm việc trong khu vực đã bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột.
Theo Đài CNA ngày 7-4, trả lời câu hỏi của nghị sĩ Fadli Fawzi về khả năng Singapore làm việc với Iran hoặc trả phí để tàu thuyền được đi qua eo biển Hormuz, Ngoại trưởng Vivian Balakrishnan nhấn mạnh rằng quyền quá cảnh qua các tuyến đường biển quốc tế là "một quyền chứ không phải đặc quyền".
"Đó là quyền quá cảnh", ông nói. "Đây không phải là đặc quyền do quốc gia ven biển ban phát, không phải là thứ phải cầu xin, và cũng không phải là khoản phí phải trả".
Theo ông, việc chấp nhận đàm phán hay trả phí sẽ vô tình hợp thức hóa quan điểm rằng quyền này có thể bị kiểm soát hoặc mua bán.
Ngoại trưởng Singapore khẳng định nguyên tắc tự do hàng hải đã được quy định rõ trong Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) - công ước quốc tế mà Singapore là thành viên.
Theo đó, các eo biển như Hormuz, Malacca hay Singapore đều là tuyến đường phục vụ hàng hải quốc tế, và mọi quốc gia đều có quyền đi lại mà không cần xin phép hay trả phí. Ông Balakrishnan cũng lưu ý rằng nguyên tắc này có tính phổ quát, áp dụng cả với những quốc gia chưa phê chuẩn UNCLOS.
Tuyên bố của Singapore được đưa ra trong bối cảnh Iran trước đó cho biết đã cho phép tàu của một số quốc gia châu Á đi qua eo biển Hormuz, sau khi lưu lượng giao thông tại đây bị hạn chế nghiêm trọng kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát vào cuối tháng 2.
Danh sách các nước được phép gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Nhật Bản, Thái Lan và Malaysia.
Dù vậy, Singapore khẳng định lập trường của mình không xuất phát từ yếu tố địa chính trị, mà dựa trên nguyên tắc pháp lý.
Ông Balakrishnan cảnh báo rằng nếu chấp nhận ngoại lệ tại Hormuz, điều này có thể tạo tiền lệ nguy hiểm đối với các điểm nghẽn hàng hải khác, đặc biệt là eo biển Malacca và eo biển Singapore.
"Luật pháp quốc tế và UNCLOS chính là 'Hiến pháp của đại dương'", ông nói, nhấn mạnh rằng tự do hàng hải là yếu tố sống còn đối với một quốc gia phụ thuộc mạnh vào thương mại như Singapore.
Vị ngoại trưởng cũng tiết lộ đã liên hệ với phía Iran trước khi xung đột hiện tại nổ ra và có thể tiếp tục trao đổi, song khẳng định rõ rằng Singapore sẽ không tham gia bất kỳ cuộc đàm phán nào liên quan đến việc "mua" quyền đi lại hay thương lượng phí quá cảnh.
Ông Balakrishnan cảnh báo rằng môi trường quốc tế đang trở nên ngày càng bất ổn, và không quốc gia nào có thể đứng ngoài những hệ lụy của xung đột.
"Ngay cả khi chúng ta là một 'ốc đảo' an toàn và thịnh vượng, thì nếu khu vực xung quanh chìm trong chiến tranh, không nơi nào thực sự có thể đứng vững", ông nói.
"Những cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng trọng yếu nói chung và cơ sở hạ tầng năng lượng nói riêng đang gây ra khó khăn. Đó là chuyện hiển nhiên. Chúng tôi đã ghi nhận mức độ thiếu hụt nhất định, nhưng không đến mức nghiêm trọng", Tổng thống Vladimir Putin nói trong cuộc phỏng vấn được Công ty Phát thanh và Truyền hình Quốc gia Toàn Nga công bố hôm 28/6.
Theo ông, nhiệm vụ cấp thiết hiện nay là tăng cường năng lực phòng không và đảm bảo nguồn cung nhiên liệu, đặc biệt cho bán đảo Crimea. Giới chức Nga cũng cần nhanh chóng sửa chữa các cơ sở năng lượng và nhiên liệu để khắc phục vấn đề.
"Đã có những phương án rõ ràng nhằm bảo đảm nguồn cung bình thường và loại bỏ tình trạng thiếu hụt ngắn hạn", ông nói.
Tổng thống Putin cho rằng quân đội Ukraine đang rút lui trên toàn chiến tuyến và phải tìm cách tấn công cơ sở hạ tầng, mục tiêu dân sự để cản bước tiến của lực lượng Nga.
"Những cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng dân sự không chỉ nhằm gây thiệt hại, mà còn đóng góp vào chiến dịch truyền thông của họ, nhằm mục đích gây ngờ vực và chia rẽ trong xã hội Nga. Phương Tây đã chọn cách làm ngơ trước tất cả những điều này, đồng thời áp đặt lệnh trừng phạt mới, bất hợp pháp lên chúng ta", ông nhấn mạnh.
Trong bài phát biểu tại đại hội đảng Nước Nga Thống nhất trước đó, Tổng thống Putin cam kết bảo đảm an ninh và vượt qua thách thức trong bối cảnh Ukraine gia tăng chiến dịch không kích vào lãnh thổ Nga.
"Chúng ta nhìn thấy, nhận thức rõ về những vấn đề đó và đang có biện pháp ứng phó. Đất nước Nga chắc chắn sẽ vượt qua mọi thách thức đang phải đối mặt hiện nay, trong đó có những vụ khủng bố nhằm vào lãnh thổ và cơ sở hạ tầng", người đứng đầu Điện Kremlin nói.
Vài giờ trước phát biểu của ông Putin, cuộc tập kích bằng máy bay không người lái của Ukraine đã khiến một người thiệt mạng và gây hỏa hoạn tại một nhà máy lọc dầu tại vùng Krasnodar, theo tỉnh trưởng Veniamin Kondratyev.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gọi đây là một phần trong "các chiến dịch làm suy yếu khả năng tiến hành chiến sự của Nga".
"Nhà máy lọc dầu Slavyansk ở vùng Krasnodar, cách tiền tuyến khoảng 300 km, đã bị tấn công. Chúng tôi cũng đánh trúng nhà máy lọc dầu ở tỉnh Yaroslavl, cách biên giới Ukraine khoảng 700 km", ông Zelensky cho hay.
Một cuộc tập kích của Ukraine hồi tuần trước đã gây ra cháy lớn tại nhà máy lọc dầu ở đông nam Moskva, khiến vùng ngoại ô thủ đô chìm trong những cột khói đen dày đặc. Kiev cho rằng đây là hành động đáp trả chính đáng trước những đợt không kích gần như diễn ra hàng ngày của Nga "nhằm vào dân thường và cơ sở hạ tầng năng lượng" của Ukraine trong chiến sự.
Giới chức tại Crimea hôm 26/6 ban bố tình trạng khẩn cấp do thiếu nhiên liệu và mất điện, sau các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào chuỗi hậu cần và cơ sở dầu mỏ tại khu vực. Nga sáp nhập bán đảo Crimea năm 2014, động thái mà Ukraine và phương Tây cho rằng bất hợp pháp.
