Sáng ngày cuối tháng 6, chị Nguyễn Thị Kim Trinh, 50 tuổi, thức dậy trong tiết trời se lạnh của Đà Lạt. Hôm qua chị vừa vào rừng thông hái nấm nên sáng nay không có kế hoạch gì ngoài việc ngồi nhà nhâm nhi cà phê, ngắm cảnh. Đã hai tháng nay chị dừng chân ở “xứ sở ngàn thông” này. “Tôi chắc chắn không ở đây lâu nhưng chưa biết điểm dừng chân tiếp theo ở đâu”, Kim Trinh nói.
Tháng 8/2024, khi đang làm thông dịch viên cho một tập đoàn kỹ thuật của Nhật Bản chị xin nghỉ phép đi châu Âu du lịch một tháng nhưng không được chấp thuận. Chị nộp đơn xin thôi việc đồng thời nghỉ hưu luôn.
“Thực ra tôi chỉ nghỉ hưu sớm hơn kế hoạch hai năm”, chị nói. Trước đó, chị Trinh nhận ra sẽ là sai lầm nếu dành những năm tháng sung sức nhất để tích lũy rồi mới nghỉ hưu để tận hưởng cuộc sống vì lúc đó sức khỏe không cho phép. Chị đặt mục tiêu rời thị trường lao động sớm hơn.
Lối sống tối giản
Từ năm 2015, chị Trinh điều chỉnh lối sống để chuẩn bị tài chính. Chị ngừng mua sắm, thanh lọc tủ quần áo và ưu tiên tự nấu ăn. Nhờ sở hữu nhà riêng tại TP Thủ Đức, chị không mất chi phí thuê nhà, duy trì sinh hoạt phí dưới 5 triệu đồng mỗi tháng trong nhiều năm. Chị cũng tối giản các mối quan hệ xã hội, hạn chế các buổi tiệc tùng, gặp gỡ xã giao.
Người phụ nữ 48 tuổi chia tài chính thành ba quỹ: sinh hoạt dự phòng cho 10 năm (từ khi nghỉ việc đến lúc chính thức được nhận lương hưu) khoảng 150-200 triệu đồng mỗi năm, quỹ du lịch một tỷ đồng và sổ tiết kiệm dự phòng y tế. Với 19 năm đóng bảo hiểm xã hội trên mức lương toàn phần, chị tính toán sẽ nhận lương hưu hơn 50% khi đủ tuổi quy định, tạo lớp bảo vệ an toàn tài chính khi về già.
Hiện tại, khoản tiền cho thuê nhà tại TP Thủ Đức giúp chị chi trả phí lưu trú khi đi du lịch, cùng thu nhập từ kênh YouTube cá nhân. “Mặc dù nghỉ hưu đột ngột khiến tôi bị thâm hụt thu nhập hai năm qua, cuộc sống của tôi vẫn không bị ảnh hưởng bởi đã có chuẩn bị từ sớm”, chị nói.
Hành trình xê dịch
Trước khi nghỉ hưu, chị Trinh từng cùng một nhóm bạn định mua đất lập làng ở ven Đà Lạt để dưỡng già, nhưng kế hoạch bất thành. Chị quyết định trong giai đoạn còn khỏe của cuộc đời sẽ sống xê dịch với nguyên tắc: nơi nào đang vào mùa đẹp nhất thì đến đó sống.
Sau khi nghỉ việc, chị thực hiện chuyến đi kéo dài 4 tháng qua 5 quốc gia châu Âu, sau đó tới Thổ Nhĩ Kỳ, Morocco và Lào. Trở về Việt Nam, chị tiếp tục áp dụng nguyên tắc: nơi nào đang vào mùa đẹp nhất thì đến đó.
Chị đón Tết tại Phú Quốc, lưu trú 45 ngày tại Đà Nẵng, Hội An. Sau đó, chị mua xe máy thực hiện chuyến đi độc hành 9 tháng xuyên các tỉnh miền Trung lên vùng Đông – Tây Bắc.
Chuyến đi mang lại cho chị nhiều trải nghiệm bất ngờ. Trên đường từ Pù Luông (Thanh Hóa) đến Mộc Châu (Sơn La), thấy thích cảnh đẹp của những thung lũng mùa mận chín ở Vân Hồ, chị đổi kế hoạch để ở lại lâu hơn. Tại Sa Pa, chị lưu trú 45 ngày, ở qua 6 homestay, dành phần lớn thời gian đi bộ và sống chậm.
Hành trình du mục cũng có những khoảnh khắc thót tim. Chị từng chạy 120 km dọc cung đường biên giới không nhà dân, không sóng điện thoại từ cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn) đến Hoành Mô (Quảng Ninh). “Đường ở đây không hiện trên bản đồ, không có ai để hỏi”, chị kể. Phải mấy chục km sau mới gặp được đồn biên phòng chỉ lối quay lại khu dân cư.
Chuyến đi còn là những cuộc gặp gỡ truyền cảm hứng. Trên đèo Ô Quy Hồ (Lào Cai), chị gặp một phụ nữ gần 60 tuổi đang đạp xe vượt dốc. Người này vốn là nội trợ toàn thời gian và chỉ bắt đầu khám phá bản thân khi đã bước vào tuổi xế chiều. “Càng đi, tôi càng nhận ra cuộc sống này tươi đẹp và rộng lớn. Những cung đường khó đi hay những cuộc gặp bất ngờ đều khiến tôi thấy tự do hơn”, chị Trinh chia sẻ.
Kết thúc chuyến xuyên Việt, chị bay về TP HCM ăn Tết, sau đó về miền Tây, trở lại Phú Quốc và hiện tại là Đà Lạt.
Chi phí cho lối sống này linh hoạt theo nơi đến. Năm ngoái, chị tiêu 6 triệu đồng mỗi tháng tại Phú Quốc. Năm nay, mức chi phí tăng lên 20 triệu đồng mỗi tháng khi chị chọn dịch vụ cao cấp hơn. “Tôi kiểm soát tổng chi phí sinh hoạt mỗi năm ở mức 200 triệu đồng”, chị nói.
Suốt hành trình, chị Trinh ghi lại những khoảnh khắc đời thường và đăng lên kênh YouTube. Kênh hiện có hơn 800 video, trở thành nơi kết nối với nhiều người trung niên trong nước lẫn Việt kiều đang ấp ủ ý định hồi hương.
Anh Michael, ở Mỹ gần 50 năm, bày tỏ sự ngưỡng mộ với bản lĩnh, khả năng độc lập của chị Kim. “Cái hay của chị Kim là nhìn thấy rõ sự lôi cuốn của đồng tiền, khi mình có được càng nhiều mình càng bị nó cuốn theo quỹ đạo không dứt ra được”, anh nói.
Nhiều người khác bày tỏ có mức thu nhập 30-50 triệu đồng mỗi tháng và đang kiệt sức vì áp lực công việc nhưng không đủ can đảm để bước ra khỏi vòng xoáy đó như chị Kim.
Giữa tháng 3, chị từ chối một dự án phiên dịch với mức lương 45 triệu đồng mỗi tháng. Chị cho biết ưu tiên hiện tại là sức khỏe và bản thân. “Tiền bao nhiêu cũng không đủ với người không biết đủ”, chị nói.
Sống xê dịch hai năm qua 34 tỉnh thành và 29 quốc gia, người phụ nữ 50 tuổi cho biết nội tâm hiện hoàn toàn cân bằng. Chị chú trọng ăn uống lành mạnh và lắng nghe cơ thể. Ngay cả khi đối mặt với rủi ro sức khỏe trong tương lai, chị đã chuẩn bị sẵn tâm lý đón nhận.
Từ Đà Lạt, chị lên kế hoạch đến Nepal vào tháng 9, lưu trú dưới chân dãy Himalaya khoảng 6 tuần, trước khi tiếp tục sang Ấn Độ với tấm vé một chiều chưa xác định ngày quay về.
Trong tác phẩm Tây Du Ký của tác giả Ngô Thừa Ân có nhắc tới một vùng đất mang tên Nữ Nhi Quốc. Theo mô tả, vùng đất này không xuất hiện nam giới, do phụ nữ toàn quyền quyết định.
Trên thực tế, ở Trung Quốc có một vùng giống như vậy. Từ xưa đến nay, người dân vẫn giữ chế độ mẫu hệ và mọi thứ do người phụ nữ làm chủ. Cộng đồng khoảng 40.000 người sống tại một thung lũng xanh tươi dưới chân dãy Himalaya, nằm giữa 2 tỉnh Vân Nam và Tứ Xuyên.
Thành phố gần nhất cách đó khoảng 6 giờ lái xe và phải đi qua những con đường đất xuyên núi.
Cách gọi "Nữ Nhi Quốc" dành cho vùng đất này xuất phát từ nếp sống mẫu hệ hiếm gặp. Tại đây, phụ nữ đóng vai trò là trung tâm, quản lý tài sản, phân chia tiền bạc, thức ăn và quyết định mọi việc lớn trong gia đình.
Tiến sĩ Jose Yong, Đại học James Cook ở Singapore, người nghiên cứu về người Ma Thoa, cho biết, điểm khác biệt lớn nhất trong đời sống của người Ma Thoa là hôn nhân không tồn tại theo nghĩa phổ biến.
Theo phong tục truyền thống, nam và nữ có thể gặp gỡ qua các buổi tụ họp. Nếu người nữ đồng ý, cô cho người nam biết nơi ở của mình. Sau cuộc gặp gỡ, hai bên không bị ràng buộc bởi vai trò vợ chồng, không lập gia đình, không có tài sản chung.
"Vì không có mô hình cha mẹ kết hôn, những em bé người Ma Thoa sẽ sống cùng bà ngoại tới năm 13 tuổi. Trong văn hóa của người dân, việc một đứa trẻ không rõ cha ruột là ai, không bị xem là điều xấu hổ. Trách nhiệm chăm sóc đứa trẻ thuộc về đại gia đình người mẹ", Tiến sĩ Yong phân tích.
Bởi vậy, những đứa trẻ sẽ do các phụ nữ trong gia đình cùng nhau nuôi dạy. Công việc của đàn ông là dựng nhà, săn bắt, đánh cá hoặc hỗ trợ gia đình mẹ đẻ. Nếu chăm sóc trẻ nhỏ, đàn ông thường hỗ trợ chị hoặc em gái của mình nuôi con bởi đây là đứa trẻ có quan hệ máu mủ với họ.
Người Ma Thoa cho rằng, mô hình đại gia đình giúp giảm áp lực cho từng cá nhân trong việc nuôi con. Tỷ lệ bạo lực gia đình tại đây cũng thấp đáng kể so với nhiều xã hội khác.
Đối với người Ma Thoa, nam và nữ bình đẳng, chỉ đảm nhận những vai trò khác nhau dựa trên sinh học. Sức mạnh thể chất của đàn ông phù hợp với việc xây nhà và săn bắn, trong khi khả năng sinh con khiến phụ nữ đảm nhiệm việc chăm sóc trẻ và phân bổ tài nguyên trong nhà.
Cách tổ chức gia đình khiến quan niệm tình yêu của người Ma Thoa khá khác biệt. Phụ nữ không chọn nam giới dựa trên địa vị, tài sản hay khả năng chu cấp bởi con cái của họ sẽ có cuộc sống đảm bảo trong gia đình mẹ đẻ. Thay vào đó, các cô gái sẽ quan tâm tới tính cách, ngoại hình của đối phương.
Nếu quan hệ không còn phù hợp, cả hai sẽ dừng lại, không xảy ra tranh chấp quyền nuôi con hay phân chia tài sản. Các khảo sát với người Ma Thoa cũng cho thấy họ có mức độ ghen tuông rất thấp.
Nguồn gốc của người Ma Thoa hiện chưa xác định rõ. Tiến sĩ Jose Yong cho biết “không ai thực sự biết” người Ma Thoa đã sống quanh hồ Lugu bao lâu.
Tuy nhiên, người ta tin rằng họ là hậu duệ của người Tây Tạng di cư xuống phía Nam tới sông Mân Giang rồi tách thành nhiều nhóm sắc tộc khác nhau.
Các nhà di truyền học tin rằng, khoảng từ thế kỷ I đến thế kỷ VIII sau Công nguyên, người Ma Thoa đã chuyển sang xã hội mẫu hệ.
Tuy nhiên các chuyên gia vẫn chưa chắc chắn vì sao người Ma Thoa trở thành cộng đồng do phụ nữ lãnh đạo.
Một giả thuyết cho rằng đàn ông thường xuyên vắng nhà hoặc phải đối mặt với nguy hiểm khi săn bắn hay chiến đấu với các nhóm khác.
Một lý giải khác lại nhận định, tài nguyên khan hiếm khiến mức độ cạnh tranh thấp hơn, nên đàn ông không cần tranh đấu để giành địa vị nhằm thu hút phụ nữ.
Dù cuộc sống của người Ma Thoa được mô tả là “rất an toàn, rất yên bình”, sự tiếp xúc ngày càng nhiều với khách du lịch và lối sống hiện đại đang dần làm mai một chế độ mẫu hệ truyền thống.
Ngày nay, cộng đồng Ma Thoa chia thành hai nhóm gần như ngang nhau. Một bên theo chế độ một vợ một chồng và làm du lịch, bên còn lại tiếp tục sống bằng nông nghiệp và duy trì lối sống như truyền thống.
Tôi rất đồng tình với bài viết "Không thể giao trẻ em cho mạng xã hội: Khi học online vô tình kéo trẻ vào mạng" trên Tuổi Trẻ Online. Tôi muốn chia sẻ thêm về các khía cạnh khác về vấn đề học online qua trải nghiệm thực tế của con tôi.
Tôi có con đang học lớp 6 tại một trường công lập ở phường Thông Tây Hội, TP.HCM. Đầu năm học, nhà trường thông báo phụ huynh đóng phí sử dụng phần mềm học online K12. Theo giáo viên chủ nhiệm, nền tảng này nhằm giúp giáo viên gửi bài giảng, tài liệu để học sinh xem thêm, nâng cao kiến thức.
Tuy nhiên trong quá trình học, hằng ngày giáo viên các môn đều đăng bài tập lên hệ thống và học sinh phải hoàn thành để được điểm danh, tính điểm quá trình.
Có những video môn mỹ thuật, âm nhạc, thể dục dài từ 15 phút đến hơn 30 phút. Học sinh buộc phải xem hết mới được ghi nhận hoàn thành và phải xác nhận bằng nội dung "Em đã xem". Nếu tua nhanh để lướt qua thì hệ thống không chấp nhận.
Điều khiến phụ huynh áp lực hơn là giáo viên các môn đăng bài không theo thời khóa biểu cố định. Có ngày gần như tất cả các môn cùng đăng bài một lúc, thường vào khung giờ từ 18h đến 21h.
Ngoài K12, giáo viên chủ nhiệm còn lập nhóm Zalo để trao đổi với phụ huynh, gửi lịch ôn tập hoặc tài liệu để phụ huynh tải về in cho con. Đồng thời, một nhóm Zalo khác được lập riêng để trao đổi trực tiếp với học sinh.
Nhiều môn như ngữ văn, kỹ năng sống còn giao bài tập nhóm, yêu cầu học sinh tự lập nhóm, trao đổi qua Gmail hoặc Zalo rồi nộp bài qua tài khoản Zalo riêng của giáo viên.
Trong khi đó, lịch học của học sinh lớp 6 hiện nay gần như kín cả ngày, từ 7h sáng đến 16h30 chiều. Về đến nhà, ăn cơm và nghỉ ngơi xong thì các em lại phải tiếp tục vào K12 để kiểm tra xem giáo viên có đăng bài hay không nhằm làm bài và điểm danh.
Có hôm đến 21h vẫn chưa thấy bài đăng, nhưng sáng hôm sau giáo viên chủ nhiệm thông báo trong nhóm Zalo rằng phụ huynh cần nhắc con vào K12 vì giáo viên bộ môn đăng bài sau 21h hôm trước.
Gia đình tôi hiện cố gắng kiểm soát việc sử dụng Internet của con. Con chỉ được xem phim 30 phút, chơi game 30 phút và học tiếng Anh hoặc cờ online khoảng 30 phút mỗi ngày. Con không sử dụng Facebook, TikTok, Zalo và cũng không có điện thoại thông minh riêng.
Các thiết bị như laptop, điện thoại thông minh hay tài khoản mạng xã hội đều là của cha mẹ, con chỉ được mượn để học hoặc giải trí trong thời gian giới hạn. Con tôi hiện chỉ dùng điện thoại "cục gạch" để liên lạc hằng ngày.
Tuy nhiên, với cách triển khai học online hiện nay, việc học sinh phải lên Internet trong thời gian dài gần như trở thành bắt buộc. Chưa kể các em còn phải dùng Zalo để học nhóm, trao đổi và nộp bài tập.
Nếu phụ huynh quản lý sát sao thì còn có thể kiểm soát phần nào. Nhưng với nhiều gia đình ít thời gian quan tâm con cái, lý do "lên K12 để học bài" rất dễ trở thành cánh cửa để trẻ tiếp xúc với đủ loại nội dung trên mạng.
Thực tế đã có không ít vụ việc học sinh nói xấu nhau trong nhóm Zalo, Facebook; dùng AI ghép ảnh phản cảm để phát tán; bị kẻ xấu dụ dỗ gửi hình ảnh nhạy cảm rồi đe dọa. Chưa kể vô số trào lưu độc hại trên TikTok, Facebook hay các nội dung bạo lực, kích động mà trẻ chưa đủ nhận thức để phân biệt đúng sai.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang siết chặt việc trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, tôi cho rằng môi trường giáo dục cũng cần có quy định và giới hạn rõ ràng hơn.
Bởi việc triển khai học online qua K12 hoặc yêu cầu học sinh sử dụng Zalo đã vô tình khiến các em tiếp xúc với mạng xã hội nhiều hơn bao giờ hết.
Tôi mong những chia sẻ này có thể góp thêm một góc nhìn để các cơ quan quản lý sớm có giải pháp phù hợp nhằm bảo vệ trẻ em trước những rủi ro trên không gian mạng.
Tại khu vực gần cầu Vồng bắc qua sông Quán Hà, huyện Tây Hiệp, tỉnh Hà Nam (Trung Quốc), 3 thiếu niên bất ngờ trượt chân rơi xuống sông trong đêm tối.
Theo trang Jimu, đúng lúc xảy ra sự việc, anh Lưu Tông Vũ (35 tuổi) vừa bơi lên bờ thì nghe tiếng hô hoán cầu cứu từ dưới nước. Không chần chừ, anh lập tức quay lại dòng sông để cứu người.
Trong điều kiện trời tối, tầm nhìn hạn chế và dòng nước nguy hiểm, anh Lưu đã 4 lần bơi qua lại để lần lượt đưa cả 3 thiếu niên vào bờ an toàn. Hành động dũng cảm của anh nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc và nhận được nhiều lời khen ngợi.
Truyền thông địa phương cho biết anh Lưu sinh năm 1991, quê ở huyện Tây Hiệp. Trước đây anh từng có hơn 3 năm làm nghề đánh bắt xa bờ nên có nhiều kinh nghiệm xử lý tình huống dưới nước. Hiện anh làm việc tại một xưởng sản xuất tương nấm ở địa phương.
Sau khi biết câu chuyện cứu người, công ty nơi anh công tác đã quyết định trao tặng anh một chiếc SUV năng lượng mới của hãng BYD trị giá khoảng 150.000 nhân dân tệ (gần 600 triệu đồng).
Doanh nghiệp còn tổ chức một buổi tuyên dương với sự tham gia của khoảng 200 nhân viên để vinh danh hành động nghĩa hiệp của anh. Tại buổi lễ, anh Lưu được trao giấy chứng nhận cùng cúp ghi nhận nghĩa cử dũng cảm.
Đại diện công ty cho biết toàn bộ thủ tục sang tên xe đã hoàn tất cho cá nhân anh Lưu.
"Những ngày gần đây anh ấy đều lái xe mới đến chỗ làm. Chúng tôi muốn dành cho anh một phần thưởng thật xứng đáng với hành động cứu người đầy quả cảm", phía doanh nghiệp chia sẻ.
Nhớ lại khoảnh khắc lao xuống sông, anh Lưu cho biết thời điểm đó trời rất tối nên việc quan sát dưới nước vô cùng khó khăn.
"Tình huống lúc ấy quá gấp gáp, tôi không nghĩ được nhiều. Điều duy nhất xuất hiện trong đầu là phải cứu người trước đã", anh kể.
Hiện Hội xúc tiến nghĩa cử dũng cảm huyện Tây Hiệp cũng đang xem xét trao danh hiệu vinh danh cho anh Lưu Tông Vũ vì hành động cứu người giữa đêm.
