Trong tác phẩm Tây Du Ký của tác giả Ngô Thừa Ân có nhắc tới một vùng đất mang tên Nữ Nhi Quốc. Theo mô tả, vùng đất này không xuất hiện nam giới, do phụ nữ toàn quyền quyết định.
Trên thực tế, ở Trung Quốc có một vùng giống như vậy. Từ xưa đến nay, người dân vẫn giữ chế độ mẫu hệ và mọi thứ do người phụ nữ làm chủ. Cộng đồng khoảng 40.000 người sống tại một thung lũng xanh tươi dưới chân dãy Himalaya, nằm giữa 2 tỉnh Vân Nam và Tứ Xuyên.
Thành phố gần nhất cách đó khoảng 6 giờ lái xe và phải đi qua những con đường đất xuyên núi.
Cách gọi “Nữ Nhi Quốc” dành cho vùng đất này xuất phát từ nếp sống mẫu hệ hiếm gặp. Tại đây, phụ nữ đóng vai trò là trung tâm, quản lý tài sản, phân chia tiền bạc, thức ăn và quyết định mọi việc lớn trong gia đình.
Tiến sĩ Jose Yong, Đại học James Cook ở Singapore, người nghiên cứu về người Ma Thoa, cho biết, điểm khác biệt lớn nhất trong đời sống của người Ma Thoa là hôn nhân không tồn tại theo nghĩa phổ biến.
Theo phong tục truyền thống, nam và nữ có thể gặp gỡ qua các buổi tụ họp. Nếu người nữ đồng ý, cô cho người nam biết nơi ở của mình. Sau cuộc gặp gỡ, hai bên không bị ràng buộc bởi vai trò vợ chồng, không lập gia đình, không có tài sản chung.
“Vì không có mô hình cha mẹ kết hôn, những em bé người Ma Thoa sẽ sống cùng bà ngoại tới năm 13 tuổi. Trong văn hóa của người dân, việc một đứa trẻ không rõ cha ruột là ai, không bị xem là điều xấu hổ. Trách nhiệm chăm sóc đứa trẻ thuộc về đại gia đình người mẹ”, Tiến sĩ Yong phân tích.
Bởi vậy, những đứa trẻ sẽ do các phụ nữ trong gia đình cùng nhau nuôi dạy. Công việc của đàn ông là dựng nhà, săn bắt, đánh cá hoặc hỗ trợ gia đình mẹ đẻ. Nếu chăm sóc trẻ nhỏ, đàn ông thường hỗ trợ chị hoặc em gái của mình nuôi con bởi đây là đứa trẻ có quan hệ máu mủ với họ.
Người Ma Thoa cho rằng, mô hình đại gia đình giúp giảm áp lực cho từng cá nhân trong việc nuôi con. Tỷ lệ bạo lực gia đình tại đây cũng thấp đáng kể so với nhiều xã hội khác.
Đối với người Ma Thoa, nam và nữ bình đẳng, chỉ đảm nhận những vai trò khác nhau dựa trên sinh học. Sức mạnh thể chất của đàn ông phù hợp với việc xây nhà và săn bắn, trong khi khả năng sinh con khiến phụ nữ đảm nhiệm việc chăm sóc trẻ và phân bổ tài nguyên trong nhà.
Cách tổ chức gia đình khiến quan niệm tình yêu của người Ma Thoa khá khác biệt. Phụ nữ không chọn nam giới dựa trên địa vị, tài sản hay khả năng chu cấp bởi con cái của họ sẽ có cuộc sống đảm bảo trong gia đình mẹ đẻ. Thay vào đó, các cô gái sẽ quan tâm tới tính cách, ngoại hình của đối phương.
Nếu quan hệ không còn phù hợp, cả hai sẽ dừng lại, không xảy ra tranh chấp quyền nuôi con hay phân chia tài sản. Các khảo sát với người Ma Thoa cũng cho thấy họ có mức độ ghen tuông rất thấp.
Nguồn gốc của người Ma Thoa hiện chưa xác định rõ. Tiến sĩ Jose Yong cho biết “không ai thực sự biết” người Ma Thoa đã sống quanh hồ Lugu bao lâu.
Tuy nhiên, người ta tin rằng họ là hậu duệ của người Tây Tạng di cư xuống phía Nam tới sông Mân Giang rồi tách thành nhiều nhóm sắc tộc khác nhau.
Các nhà di truyền học tin rằng, khoảng từ thế kỷ I đến thế kỷ VIII sau Công nguyên, người Ma Thoa đã chuyển sang xã hội mẫu hệ.
Tuy nhiên các chuyên gia vẫn chưa chắc chắn vì sao người Ma Thoa trở thành cộng đồng do phụ nữ lãnh đạo.
Một giả thuyết cho rằng đàn ông thường xuyên vắng nhà hoặc phải đối mặt với nguy hiểm khi săn bắn hay chiến đấu với các nhóm khác.
Một lý giải khác lại nhận định, tài nguyên khan hiếm khiến mức độ cạnh tranh thấp hơn, nên đàn ông không cần tranh đấu để giành địa vị nhằm thu hút phụ nữ.
Dù cuộc sống của người Ma Thoa được mô tả là “rất an toàn, rất yên bình”, sự tiếp xúc ngày càng nhiều với khách du lịch và lối sống hiện đại đang dần làm mai một chế độ mẫu hệ truyền thống.
Ngày nay, cộng đồng Ma Thoa chia thành hai nhóm gần như ngang nhau. Một bên theo chế độ một vợ một chồng và làm du lịch, bên còn lại tiếp tục sống bằng nông nghiệp và duy trì lối sống như truyền thống.
Chị Trần Thị Thúy An, 34 tuổi, quê Vĩnh Long, sang Australia định cư 10 năm trước. Sáu năm sau, chị ly hôn, trở thành mẹ đơn thân.
Thúy An thuê một căn phòng tại thành phố Adelaide, làm việc tại trường mầm non vào ban ngày và làm thêm buổi tối để tích lũy tài chính. Dù bận rộn, chị dành thời gian tập yoga, học đầu tư và nghiên cứu tâm lý hôn nhân với mục tiêu không lặp lại sai lầm của lần đổ vỡ trước.
Từ nhân viên, chị trở thành quản lý tại trường mầm non. "Sự tự chủ là điều kiện cần để bước vào một mối quan hệ bình đẳng", An nói.
Giai đoạn này, An dùng ứng dụng hẹn hò để tìm "bến đỗ" mới. Chị thừa nhận ban đầu từng để cảm xúc dẫn dắt và trải qua buổi hẹn dưới cái nắng 40 độ C với một người đàn ông "không mua nổi ly nước" cho bạn gái. Dù thấy không ổn, chị vẫn theo đuổi cho đến khi nhận ra sự quan tâm chỉ đến từ một phía.
An nhận ra một nghịch lý trên các ứng dụng hẹn hò. Chúng được thiết kế để giữ chân người dùng bằng cách mang lại cảm giác có vô số lựa chọn. Điều này khiến nhiều người trở nên hời hợt, thiếu kiên nhẫn vì luôn tin rằng "mối tốt hơn" đang nằm ở lần quẹt tiếp theo. Hiểu được điều này, An quyết định không chạy theo số lượng mà tập trung vào chất lượng sàng lọc.
Rút kinh nghiệm, chị thiết lập hồ sơ với mục tiêu tìm mối quan hệ lâu dài. An đặt tiêu chí rõ ràng về đạo đức, mức độ thấu hiểu và định hướng phát triển. chị trả phí cho ứng dụng để xem trước thông tin đối phương. Những người tìm "tình một đêm" hay mối quan hệ không ràng buộc bị chị loại từ đầu.
Quy trình hẹn hò của người phụ nữ 34 tuổi gồm: nhắn tin một tháng, gọi video xác thực thông tin, sau đó mới gặp mặt. Trước khi đến các buổi hẹn, chị gửi định vị cho bạn thân để đảm bảo an toàn.
Trong ba năm, chị trò chuyện với khoảng 20 người, gặp trực tiếp 5 người. Trong đó, có một người làm trong lực lượng không quân, tử tế nhưng lại quá độc lập, khác biệt với nhu cầu được kết nối (quality time) của chị. Một người khác kém chị 4 tuổi, yêu thương và chiều chuộng nhưng quan điểm sống không phù hợp với một phụ nữ từng trải.
"Tôi nghiệm ra yêu thôi chưa đủ, quan trọng là sự tương thích về giá trị sống", chị nói. Nhiều lần, An tải app rồi xóa vì không tìm được người phù hợp. Tuy nhiên, thay vì chọn bừa để bớt cô đơn, chị tập trung vào phát triển bản thân.
Đầu năm 2025, An kết nối với Alexander Spanton, 32 tuổi, chuyên viên phân tích dữ liệu tại Brisbane.
"Ban đầu, tôi ấn tượng khi cô ấy gửi đoạn tin nhắn dài về những mong muốn ở đối phương", anh Alexander nói. Anh cho biết sự nghiêm túc của An phù hợp với mục tiêu anh tìm kiếm trên mạng.
Buổi gặp đầu tiên của họ kéo dài 6 tiếng. An mang theo danh sách câu hỏi về quan điểm hôn nhân, tài chính và mục tiêu sống. Alexander trả lời đầy đủ, sau đó chủ động xóa ứng dụng hẹn hò để chứng minh mình nghiêm túc.
"Anh giữ khoảng cách và tôn trọng tôi. Đến lần hẹn thứ ba, anh mới nắm tay", An kể.
Mối quan hệ tiến triển nhanh chóng khi Alexander không chỉ yêu mà còn dành sự quan tâm cho con trai riêng của chị. Khi An đề nghị cùng đứng tên vay ngân hàng mua nhà sau một tháng hẹn hò, Alexander đồng ý ngay. "Điều đó chứng tỏ cô ấy tin tưởng, nghiêm túc với mối quan hệ này và tôi cũng tin tưởng cô ấy", Alexander nói.
Chưa đầy một tháng sau đó, họ dọn về ở chung căn nhà ba phòng ngủ rộng 150 m2 tại Brisbane.
Khi biết "ngôn ngữ tình yêu" của bạn gái là sự quan tâm qua hành động, chàng trai không nề hà việc vào bếp, gọt trái cây hay làm mọi việc lặt vặt. Anh học tiếng Việt để kết nối với gia đình An. Mong ước của Alexander là phát triển bản thân, chu cấp tài chính để vợ tập trung cho sở thích.
Ngược lại, biết chồng đề cao sự ghi nhận và khích lệ trong mối quan hệ, An thường xuyên dành lời khen, cảm ơn và nói lời ngọt ngào. Cô vợ Việt cũng chinh phục chồng bằng những món ăn quê nhà mỗi tối.
Đầu năm 2026, vợ chồng An về Việt Nam thăm gia đình. Bà Nguyễn Thị Nhẫn, 81 tuổi, bà ngoại chị cho biết rất mừng khi thấy cháu tìm được hạnh phúc sau đổ vỡ và tổn thương nơi xứ người. "Alex dễ thương, nấu cơm, rửa chén đều đòi làm thay ngoại", bà nói.
Nhìn lại hành trình đã qua, Thúy An cho rằng phụ nữ sau đổ vỡ cần thay đổi tư duy. Sai lầm không phải là mẹ đơn thân, mà là chấp nhận một người không xứng đáng. Việc tập trung phát triển bản thân từ ngoại hình, sức khỏe đến chuyên môn và ngoại ngữ sẽ tạo ra giá trị tự thân. "Khi phụ nữ có kiến thức và sự tự tin, người phù hợp sẽ xuất hiện", chị nói.
Một trường hợp y khoa tại Hàng Châu, Trung Quốc đang được truyền thông địa phương nhắc lại như một lời cảnh báo điển hình về việc tự ý điều trị tổn thương da. Một phụ nữ 40 tuổi, do nhầm lẫn một khối u dưới da với mụn trứng cá thông thường, đã tự điều trị tại nhà trong thời gian dài, dẫn đến nhiễm trùng nặng, hoại tử mô và nguy cơ biến dạng khuôn mặt vĩnh viễn.
Theo thông tin từ bệnh viện và truyền thông Trung Quốc, người phụ nữ (được gọi là bà Wu) phát hiện một nốt nhỏ ở vùng má phải, gần đường viền hàm. Ban đầu, khối này chỉ có kích thước khoảng bằng hạt gạo, kèm cảm giác hơi đau nhẹ nhưng không đáng kể.
Do từng có tiền sử mụn da và các nốt viêm nhỏ tương tự, bà Wu chủ quan cho rằng đây chỉ là mụn trứng cá thông thường. Bà đã tự sử dụng các loại kem trị mụn sẵn có trong nhà với hy vọng tình trạng sẽ tự biến mất sau vài ngày.
Tuy nhiên, thay vì cải thiện, khối sưng bắt đầu phát triển nhanh hơn. Chỉ sau khoảng một tuần, kích thước đã tăng lên bằng hạt đậu nành, vùng da xung quanh đỏ lên, sưng đau rõ rệt hơn.
Dù tình trạng ngày càng nặng, người phụ nữ không đi khám mà tiếp tục tìm kiếm thông tin trên mạng. Bà bắt đầu thử nhiều loại thuốc bôi khác nhau, từ sản phẩm không kê đơn đến các loại kem "trị mụn nhập khẩu" và cả những phương pháp không rõ nguồn gốc được chia sẻ trên internet.
Việc sử dụng nhiều loại thuốc xen kẽ không những không giúp cải thiện mà còn khiến da bị kích ứng, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển mạnh hơn.
Điều đáng nói trong hơn hai tháng, khối sưng dần biến thành một ổ áp xe. Đây là tình trạng nhiễm trùng có mủ, khi vi khuẩn xâm nhập sâu vào mô dưới da, tạo thành khoang chứa dịch viêm và mủ.
Đỉnh điểm của sự việc xảy ra khi bà Wu cảm thấy có một khối cứng nằm giữa ổ áp xe. Nghĩ rằng đó là "nhân mụn", bà đã tự cố gắng nặn và lấy ra tại nhà.
Ngay sau thao tác này, một vết thương sâu xuất hiện ở má phải. Máu và mủ bắt đầu chảy ra liên tục, không kiểm soát. Vùng da xung quanh nhanh chóng bị sưng to, đỏ rực, nóng và đau dữ dội.
Chỉ trong thời gian ngắn, tình trạng trở nên nghiêm trọng đến mức bà khó có thể mở miệng, ăn uống hay giao tiếp bình thường. Giấc ngủ cũng bị ảnh hưởng nặng nề do đau nhức liên tục.
Sau khi tình trạng vượt ngoài khả năng chịu đựng, bà Wu được đưa đến Bệnh viện Nhân dân số 1 Hàng Châu, thuộc Trường Y Đại học Chiết Giang.
Tại đây, bác sĩ chuyên khoa da liễu và bệnh hoa liễu Zhong Jianbo cho biết bệnh nhân nhập viện trong tình trạng nhiễm trùng nặng ở vùng má phải. Vết thương có ổ mủ sâu, mô xung quanh bị phá hủy, có mùi hôi và dấu hiệu viêm lan rộng.
Kết quả chụp cộng hưởng từ (MRI) cho thấy nhiễm trùng không chỉ giới hạn ở bề mặt da mà đã lan tới lớp cơ nhai một cấu trúc quan trọng trong vận động hàm mặt. Điều này làm tăng nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như nhiễm trùng toàn thân hoặc ảnh hưởng đến dây thần kinh mặt.
Sau khi đánh giá, bác sĩ xác định đây không phải mụn trứng cá thông thường mà là u nang bã nhờn (sebaceous cyst) bị nhiễm trùng.
Loại u này vốn hình thành do tuyến bã nhờn bị tắc nghẽn, tạo thành túi chứa chất bã dưới da. Khi bị vi khuẩn xâm nhập, nó có thể chuyển thành ổ nhiễm trùng nặng, đặc biệt nguy hiểm nếu bị tác động mạnh hoặc tự ý nặn.
Trong trường hợp này, việc tự bôi thuốc không đúng cách kết hợp với hành động nặn mủ đã khiến vi khuẩn lan sâu hơn, phá vỡ cấu trúc mô và làm tình trạng trở nên mất kiểm soát.
Sau khi thăm khám các bác sĩ buộc phải tiến hành phẫu thuật khẩn cấp để dẫn lưu toàn bộ mủ, loại bỏ mô hoại tử và làm sạch ổ nhiễm trùng. Đồng thời, bệnh nhân được điều trị bằng kháng sinh mạnh qua đường tĩnh mạch để kiểm soát vi khuẩn.
Do tổn thương sâu và diện tích nhiễm trùng rộng, quá trình chăm sóc sau phẫu thuật rất phức tạp. Bệnh nhân cần thay băng thường xuyên, theo dõi sát tình trạng nhiễm trùng và nguy cơ tái phát.
Các bác sĩ dự đoán thời gian hồi phục có thể kéo dài từ 3 đến 6 tháng, và khả năng để lại sẹo vĩnh viễn là rất cao.
Bác sĩ Zhong Jianbo cho biết đây không phải là trường hợp hiếm gặp. Nhiều bệnh nhân đến khám muộn vì chủ quan, nghĩ rằng các nốt sưng nhỏ trên mặt chỉ là mụn trứng cá thông thường, theo Khaosod.
Ông nhấn mạnh rằng nếu một tổn thương da có dấu hiệu:
Sưng to dần
Đỏ, nóng, đau kéo dài
Có mủ hoặc dịch bất thường
Không cải thiện sau khi tự điều trị
thì cần đến cơ sở y tế sớm để được chẩn đoán chính xác.
Trường hợp của bà Wu cho thấy sự nguy hiểm của việc tự ý điều trị các tổn thương da mà không có chuyên môn. Không phải mọi "nốt mụn" đều là mụn trứng cá đơn giản, và việc can thiệp sai cách có thể biến một vấn đề nhỏ thành biến chứng nghiêm trọng, thậm chí để lại di chứng lâu dài về thẩm mỹ và sức khỏe.
Sommaroy là một làng chài nhỏ nằm ở phía bắc Vòng Bắc Cực, cách thành phố Tromso khoảng 36 km. Hòn đảo rộng 0,41 km2 với hơn 300 cư dân với cơ sở hạ tầng khoảng 70 ngôi nhà, một khách sạn, một quán cà phê và một trường học. Thu nhập chính của người dân từ đánh bắt cá và dịch vụ du lịch.
Từ ngày 18/5 đến 26/7 hàng năm, mặt trời tại Sommaroy không lặn. Do trời sáng liên tục, nhịp sinh hoạt của người dân hoàn toàn thay đổi so với thông thường. Họ tổ chức đá bóng lúc 2-3h sáng, trẻ em đi câu cá từ tinh mơ và các cửa hàng mở cửa linh hoạt theo nhu cầu thực tế. Người dân ăn khi đói và ngủ khi mệt, thay vì tuân theo giờ giấc thông thường.
Tại trường học, học sinh có lịch học thay đổi theo thực tế và được nghỉ ngơi khi cần. Các sự kiện cộng đồng như đám cưới, lễ hội cũng thường được tổ chức dựa vào điều kiện thời tiết thay vì ngày tháng trên lịch. Một người dân địa phương cho biết thời gian ở đây chỉ dành cho du khách, còn với họ, đó chỉ là một khái niệm tham khảo.
Bà Marianne Solbakken, 67 tuổi, nói nhịp sống này là thực tế hàng ngày tại Sommaroy. "Người dân có xu hướng ra ngoài làm việc, vui chơi khi mặt trời vẫn tỏa sáng lúc 23h", bà cho biết.
Ông Halvar Ludvigsen, cư dân thế hệ thứ tư, thường xuyên làm việc vào ban đêm. Những người hàng xóm của ông cũng duy trì thói quen làm việc trên trang trại cả ngày, sau đó đi câu cá và ăn uống vào nửa đêm.
Trái ngược với mùa hè, từ tháng 11 đến tháng 1 năm sau, hòn đảo bước vào chuỗi Đêm Cực (Polar Night) khi mặt trời biến mất dưới đường chân trời. Lúc này, người dân tận dụng bóng tối để quan sát cực quang - cảnh tượng thiên nhiên giúp hòn đảo thu hút lượng lớn khách du lịch quốc tế.
Năm 2019, Sommaroy gây chú ý khi người dân treo hàng chục đồng hồ lên cây cầu dẫn vào đảo để truyền tải thông điệp sống thuận tự nhiên, hướng tới việc trở thành "Khu vực không có thời gian".
Ông Kjell Ove Hveding, người khởi xướng chiến dịch, cho biết áp lực từ đồng hồ là nguyên nhân gây căng thẳng trong xã hội hiện đại. "Chúng tôi muốn mang lại sự linh hoạt. Người dân có thể sơn nhà lúc 2h sáng hay đi bơi lúc 4h nếu muốn", ông nói.
Dù chiến dịch này sau đó được truyền thông nhận định là một hình thức quảng bá du lịch hiệu quả của Na Uy, giáo sư Truls Egil Wyller từ Đại học Khoa học và Công nghệ Na Uy cho biết ý tưởng sống không phụ thuộc thời gian vẫn mang lại góc nhìn giá trị. Theo ông, con người mới bị chi phối bởi kỷ luật đồng hồ khoảng hai thế kỷ qua. Trước đó, các thế hệ tổ tiên vốn làm việc, ăn, ngủ theo nhu cầu tự nhiên của cơ thể.
