Tây Âu đang hứng chịu đợt nắng nóng gay gắt, gây gián đoạn cuộc sống ở nhiều nước. Pháp ngày 24/6 ghi nhận nhiệt độ trung bình ngày 30 độ C, cao nhất kể từ khi bắt đầu ghi nhận số liệu vào năm 1947. Hơn nửa quốc gia này nằm trong cảnh báo nhiệt màu đỏ, mức cao nhất tại nhiều nước châu Âu, với hàng chục nghìn hộ gia đình ở miền tây bị mất điện.
Anh, Tây Ban Nha đều ghi nhận ngày tháng 6 nóng kỷ lục kể từ năm 1950. Tại Italy, 16 cảnh báo đỏ đang có hiệu lực, hầu hết ở miền bắc và miền trung nước này.
Theo các nhà khoa học, đợt nắng nóng hiện nay được thúc đẩy bởi mô hình thời tiết gọi là “khối chặn Omega”, gồm một vùng áp cao lớn nằm giữa hai vùng áp thấp. Cấu trúc này có thể duy trì ổn định trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, khiến hệ thống thời tiết khác khó di chuyển vào.
Chính vùng áp cao bị mắc kẹt này tạo điều kiện cho vòm nhiệt (heat dome) hình thành trên phần lớn Tây và Trung Âu, biến khu vực thành một “lò nung”.
“Vòm nhiệt về cơ bản là những hệ thống áp cao gần như đứng yên trong vài ngày, giữ lại lượng nhiệt và độ ẩm nguy hiểm bên dưới”, Mireia Ginesta, nhà nghiên cứu khí hậu tại Trường Smith về Doanh nghiệp và Môi trường, Anh, nói với AP.
Theo bà Ginesta, áp cao đồng nghĩa với việc không khí đang chìm xuống các tầng thấp hơn của khí quyển. “Khi không khí đi xuống các độ cao thấp hơn, nó bị nén lại. Áp suất tăng lên và nhiệt độ cũng tăng theo”, bà Ginesta tiếp tục.
Quá trình này khiến không khí bên dưới ngày càng nóng hơn. Đồng thời, áp cao làm giảm sự hình thành mây và khiến gió yếu đi. Khi ít mây che phủ hơn, nhiều bức xạ Mặt Trời đến được mặt đất hơn. Lượng nhiệt tích tụ trong nhiều ngày liên tiếp tạo nên những đợt nóng kéo dài, còn gọi là sóng nhiệt.
“Vòm nhiệt là hiện tượng xảy ra trong dòng khí quyển ở tầng cao, còn sóng nhiệt là cái nóng mà chúng ta cảm nhận trực tiếp ở mặt đất”, theo Jennifer Francis, nhà khoa học khí hậu thuộc Trung tâm Nghiên cứu Khí hậu Woodwell, Mỹ.
Vòm nhiệt cũng có thể dẫn đến các cơn dông với lượng mưa lớn, gió giật mạnh và mưa đá.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng đây là hiện tượng tự nhiên và không chỉ xảy ra ở châu Âu.
Những năm gần đây, các đợt vòm nhiệt tương tự cũng xuất hiện tại Mỹ, Canada, Australia và Nam Á. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục tăng, cùng một kiểu hình thời tiết hiện nay có thể tạo ra mức nhiệt cao hơn đáng kể so với trước đây.
Theo Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), nhiệt độ trung bình toàn cầu hiện cao hơn khoảng 1,4°C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Mức tăng của châu Âu đã đạt khoảng 2,4°C, trở thành lục địa nóng lên nhanh nhất thế giới.
“Gần như toàn bộ lượng nhiệt này bắt nguồn từ hiệu ứng nhà kính do con người gây ra từ phát thải nhiên liệu hóa thạch, còn cách phân bố thực tế của lượng nhiệt dư thừa này lại phụ thuộc nhiều yếu tố”, Ben Clarke, nhà nghiên cứu về thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu tại Cao đẳng Hoàng gia London, Anh, nói với AFP.
Bên cạnh yếu tố toàn cầu, một số đặc điểm khu vực cũng khiến châu Âu nhạy cảm hơn với biến đổi khí hậu. Một trong số đó là việc châu Âu nằm gần khu vực Bắc Cực, nơi đang nóng lên nhanh hơn phần còn lại của thế giới, với mức tăng khoảng 3,2°C so với thời kỳ tiền công nghiệp, theo Copernicus.
Sự nóng lên của Bắc Cực đi kèm với hiện tượng gọi là “phản xạ albedo”. Khi băng và tuyết tan, các bề mặt tối như đất liền và đại dương lộ ra, hấp thụ nhiều nhiệt hơn so với bề mặt trắng phản xạ ánh sáng. Điều này làm gia tăng lượng nhiệt giữ lại trong hệ thống khí hậu.
Carlo Buontempo, giám đốc Copernicus, cho biết nhiều khu vực ở châu Âu từng có mùa đông với điều kiện đóng băng thường xuyên nay không còn duy trì được trạng thái đó.
“Điều này đồng nghĩa với việc bề mặt đất tối màu được phơi lộ nhiều hơn thay vì được che phủ bởi tuyết trắng”, ông Buontempo nói. Khi mặt đất hấp thụ nhiều năng lượng Mặt Trời hơn, nhiệt độ khu vực tiếp tục tăng lên.
Một yếu tố khác là sự suy giảm ô nhiễm aerosol tại châu Âu trong nhiều thập kỷ qua. Aerosol là các hạt cực nhỏ lơ lửng trong một không khí, có khả năng phản xạ một phần ánh sáng Mặt Trời và làm tăng khả năng phản xạ của mây. Khi lượng aerosol giảm nhờ các chính sách môi trường, lượng bức xạ từ Mặt Trời tới được bề mặt Trái Đất cũng nhiều hơn.
“Giảm ô nhiễm không khí là vô cùng quan trọng đối với sức khỏe hô hấp, nhưng cũng làm tăng lượng bức xạ Mặt Trời tại bề mặt, vì nhiều loại hạt vật chất trong không khí có xu hướng làm lệch hướng ánh sáng Mặt Trời”, chuyên gia Clarke nói.
Koh Tieh Yong, giảng viên tại Đại học Quốc gia Singapore, nói với Channel News Asia rằng vòm nhiệt về bản chất là một cơ chế tự nhiên của khí quyển, nhưng lưu ý hiện tượng này và tình trạng biến đổi khí hậu có thể có liên quan.
Quá trình ấm lên toàn cầu, đặc biệt là sự nóng lên nhanh hơn ở Bắc Cực, có thể làm suy yếu luồng gió mạnh ở tầng cao khí quyển và khiến điều kiện hình thành vòm nhiệt trở nên thuận lợi hơn, theo ông Koh.
Liz Bentley, giám đốc Hiệp hội Khí tượng Hoàng gia Anh, chung quan điểm.
“Biến đổi khí hậu chắc chắn đang khiến các đợt nắng nóng xuất hiện thường xuyên hơn, gay gắt và kéo dài hơn so với trước đây”, bà Bentley nói.
Hãng TASS dẫn lời trợ lý Điện Kremlin Yury Ushakov cho hay Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ thăm và làm việc tại Trung Quốc trong hai ngày 19 và 20.5, với lịch trình dày đặc.
Nhà lãnh đạo Nga sẽ gặp gỡ Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, tiến hành các cuộc đàm phán Nga - Trung ở hình thức hẹp và mở rộng, cùng nhau khởi động các chương trình giáo dục và thảo luận về các vấn đề toàn cầu cấp bách nhất.
Ông Putin cũng dự kiến sẽ có một số cuộc gặp khác, bao gồm cuộc đàm phán với Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường, tập trung vào các vấn đề thương mại và kinh tế.
Phát biểu trước chuyến thăm, Tổng thống Putin cho biết quan hệ giữa Moscow và Bắc Kinh "đã đạt đến một tầm cao chưa từng có, thể hiện rõ nhất qua sự sẵn sàng hỗ trợ lẫn nhau của hai nước trong các vấn đề then chốt, bao gồm cả việc bảo vệ chủ quyền".
"Tôi rất vui mừng được một lần nữa đến thăm Bắc Kinh theo lời mời của người bạn tốt lâu năm của tôi, Chủ tịch nước Cộng hòa Nhân dân Trung Quốc Tập Cận Bình. Các chuyến thăm lẫn nhau thường xuyên và các cuộc đàm phán cấp cao giữa Nga với Trung Quốc là một phần quan trọng và không thể thiếu trong nỗ lực chung của chúng ta nhằm thúc đẩy toàn diện và khai phá tiềm năng vô hạn trong quan hệ hai nước", ông Putin phát biểu.
Nhà lãnh đạo Nga nhấn mạnh tầm quan trọng của các vấn đề liên quan đến việc tăng cường quan hệ và phát triển toàn diện song phương.
Về kinh tế, ông Putin cho biết kim ngạch thương mại giữa Nga và Trung Quốc tiếp tục tăng trưởng và đã vượt mốc 200 tỉ USD.
Theo ông Ushakov, dự kiến phái đoàn hai nước sẽ thảo luận về "những khía cạnh nhạy cảm nhất trong mối quan hệ song phương", cũng như việc hợp tác trong lĩnh vực năng lượng.
Quan hệ đối tác chiến lược giữa Nga và Trung Quốc, được xây dựng trong suốt 25 năm thực hiện hiệp ước láng giềng tốt đẹp, có thể được coi là hình mẫu cho các nước láng giềng, ông Ushakov phát biểu với báo giới. Quan hệ đối tác Nga - Trung mang lại sự ổn định cho thế giới, và do đó đặc biệt cần thiết vào thời điểm hiện tại, ông phát biểu.
Dự kiến hai nhà lãnh đạo sẽ ra tuyên bố chung về tình trạng khẩn cấp của thế giới đa cực, tăng cường hơn nữa mối quan hệ đối tác toàn diện và tương tác chiến lược.
"Một lễ ký kết chính thức sẽ diễn ra sau khi các cuộc đàm phán hoàn tất. Hiện tại có khoảng 40 văn kiện đang được xem xét, trong đó 21 văn kiện sẽ được ký kết trước sự chứng kiến của hai nhà lãnh đạo, còn lại sẽ được công bố tại buổi lễ", theo ông Ushakov.
Trước khi kết thúc chuyến thăm, Tổng thống Putin sẽ cùng Chủ tịch Tập thảo luận nhiều vấn đề lớn trong buổi tiệc trà.
Ngoài ra, ông Ushakov cho hay chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Putin không có mối liên hệ nào với chuyến thăm nước này gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
"Thỏa thuận giữa Mỹ, Iran và nhiều quốc gia khác đang chờ được hoàn tất. Bên cạnh nhiều yếu tố, eo biển Hormuz sẽ được mở trở lại", Tổng thống Mỹ Donald Trump đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 23/5, liệt kê một số quốc gia Trung Đông cùng với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, nước đóng vai trò trung gian hòa giải.
Theo ông Trump, lãnh đạo Arab Saudi, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Qatar, Ai Cập, Jordan và Bahrain đã tham gia cuộc điện đàm hôm 23/5 để thảo luận về thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột. Tổng thống Mỹ cũng đã điện đàm riêng với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, cho biết cuộc trao đổi "diễn ra rất tốt đẹp".
"Những khía cạnh, chi tiết cuối cùng của thỏa thuận đang trong quá trình thảo luận và sẽ sớm được công bố", ông cho hay.
Iran chưa phản hồi về thông tin.
Tuyên bố của ông Trump được đưa ra sau khi giới chức Iran cho biết vẫn còn tồn tại bất đồng giữa các bên, nhấn mạnh tranh chấp liên quan chương trình hạt nhân của Tehran sẽ không nằm trong giai đoạn đàm phán đầu tiên. Iran cho biết họ đang hoàn thiện khuôn khổ thỏa thuận gồm 14 điểm.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei hôm 23/5 ghi nhận hai bên có "xu hướng xích lại gần nhau", nhưng thêm rằng điều đó không đồng nghĩa Iran và Mỹ sẽ đạt được thỏa thuận về những vấn đề quan trọng. Ông Baqaei hy vọng các chi tiết của thỏa thuận cuối cùng có thể được hoàn thiện "trong khoảng thời gian hợp lý 30-60 ngày" sau khi khuôn khổ được thống nhất.
Theo ông, trọng tâm của thỏa thuận khung đang được đàm phán là chấm dứt "giao tranh ở mọi mặt trận, trong đó có Lebanon", cũng như chiến dịch phong tỏa của Mỹ đối với cảng biển Iran. Quan chức này thêm rằng các điều khoản liên quan eo biển Hormuz cũng nằm trong khuôn khổ dự thảo, song không nêu chi tiết.
Iran đã phong tỏa gần như hoàn toàn tuyến hàng hải huyết mạch này kể từ khi xung đột bùng phát, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị trường năng lượng toàn cầu. Tehran khẳng định tàu thuyền phải được lực lượng vũ trang nước này cấp phép trước khi đi qua.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Ghalibaf cảnh báo Washington sẽ phải đối mặt với phản ứng cứng rắn nếu nối lại chiến dịch tập kích, sau khi truyền thông Mỹ nêu khả năng nước này phát động tấn công trở lại và các quan chức Iran chỉ trích Mỹ đưa ra "những yêu cầu quá đáng".
Giao tranh bùng phát hôm 28/2 khi Mỹ - Israel tập kích Iran, sát hại lãnh tụ tối cao Ali Khamenei và nhiều quan chức cấp cao của quốc gia Tây Á. Iran đáp trả bằng cách phóng tên lửa và máy bay không người lái vào các mục tiêu trên khắp khu vực. Hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn hôm 8/4.
Nhiều tuần đàm phán, bao gồm cả các cuộc gặp trực tiếp mang tính lịch sử do Pakistan tổ chức hồi tháng 4, đến nay vẫn chưa mang lại giải pháp lâu dài hay khôi phục hoàn toàn hoạt động tại eo biển Hormuz.
Thế bế tắc khiến người dân Iran rơi vào trạng thái bất an. "Cái trạng thái 'không giao tranh cũng chẳng hòa bình' còn khủng khiếp hơn cả giao tranh. Tôi sắp bắt đầu công việc mới, nhưng lại lo chiến sự có thể bùng nổ trở lại, rồi tôi sẽ lại phải bỏ việc như trước và chạy sang thành phố khác vì lo sợ", Shahrzad, 39 tuổi, sống tại Tehran, cho hay.
Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) thông báo trận động đất với cường độ được ước tính ban đầu là 7,4 độ Richter đã làm rung chuyển bờ biển phía đông bắc Nhật Bản vào chiều 20.4, theo đài NHK.
Tâm chấn được ghi nhận ở Thái Bình Dương và có độ sâu 10 km, theo JMA. Trận động đất được đánh giá ở mức trên 5 trong thang đo địa chấn từ 1-7 của Nhật Bản, đủ mạnh để khiến con người khó di chuyển trên mặt đất. Trong nhiều trường hợp, các bức tường gạch không có bê tông cốt thép kiên cố bị đổ sập.
JMA cảnh báo sóng thần cao đến 3 m có thể ập vào tỉnh Iwate và các vùng trên đảo Hokkaido. Nhiều vùng khác có thể có sóng thần cao 1 m.
Trong khi đó, Trung tâm Địa chấn Địa Trung Hải châu Âu (EMSC) cho biết trận động đất mạnh 7,3 độ Richter xảy ra ngoài bờ biển phía đông đảo Honshu của Nhật Bản, độ sâu 13 km.
Theo cảnh báo được phát trên NHK, người dân được khuyến cáo sơ tán ngay lập tức khi các đợt sóng đang đến gần bờ và có thể ập vào liên tục. "Tiếp tục sơ tán cho đến khi toàn bộ cảnh báo được dỡ bỏ", NHK khuyến cáo.
Người dân trong khu vực bị ảnh hưởng được khuyên tránh xa bờ biển, cửa sông vì nguy cơ nước dâng tràn bờ, chạy lên điểm cao và nơi an toàn.
