Trong chiến lược phát triển hạ tầng quốc gia, hệ thống đường cao tốc và đại lộ được ví như những “mạch máu” kinh tế, thúc đẩy sự luân chuyển hàng hóa và hành khách với tốc độ cao. Tuy nhiên, thực tế vận hành mạng lưới này, theo tôi, đang bộc lộ những nghịch lý lớn.
Một trong những điểm nghẽn nghiêm trọng nhất không nằm ở chất lượng nhựa đường hay bề rộng mặt cắt, mà nằm ở sự xung đột giữa tư duy tổ chức tốc độ theo làn và nguyên tắc cốt lõi của giao thông đường bộ.
Từ bài học Đại lộ Thăng Long đến thực trạng “làn trống, làn kẹt”
Nhìn vào trục Đại lộ Thăng Long (Hà Nội) – tuyến đại lộ cao tốc cửa ngõ thủ đô người ta dễ dàng nhận thấy một bức tranh giao thông kỳ lạ. Vào các khung giờ cao điểm, các làn đường sát dải phân cách giữa (làn bên trái) luôn rơi vào tình trạng quá tải, các phương tiện nối đuôi nhau, trong đó có nhiều xe (có xe tải và cả xe tập lái) di chuyển chậm chạp.
Trong khi đó, làn đường sát mép phải (làn sát làn dừng khẩn cấp) lại thường xuyên trống trải một cách vô lý.
Sự lệch pha này là hệ quả trực tiếp của việc áp đặt biển báo tốc độ theo kiểu “phân bậc”: làn bên trái quy định tốc độ tối đa cao nhất (100 km/h – 120 km/h). Cách quản lý này vô hình trung tạo ra một tâm lý e ngại.
Người lái xe lo sợ rằng nếu đi vào làn bên phải sẽ bị cản trở bởi các phương tiện xe tải nặng di chuyển chậm. Kết quả là, một lượng lớn phương tiện đổ dồn ra làn ngoài cùng bên trái, biến làn đường tốc độ cao thành một nút thắt cổ chai kéo dài.
Đi bên phải hay đi theo tốc độ?
Bất cập lớn nhất của cách phân làn này là nó đi ngược lại quy tắc phân luồng cơ bản của luật pháp Việt Nam và thông lệ quốc tế. Khoản 2 Điều 13 Luật Giao thông đường bộ 2008 đã quy định rất rõ ràng:
“Trên đường một chiều có vạch kẻ phân làn đường, xe di chuyển với tốc độ thấp hơn phải đi về bên phải.”
Khi luật bắt buộc phương tiện đi chậm phải nhường đường và di chuyển sát về bên phải, thì hạ tầng lại định hình làn bên phải là làn có tốc độ giới hạn thấp hơn.
Điều này tạo ra một vòng lặp: Một chiếc xe muốn tuân thủ luật, đi đúng tốc độ cho phép và chủ động đi sát về bên phải sẽ ngay lập tức đối mặt với nguy cơ vi phạm lỗi chạy quá tốc độ cực hạn của chính làn đường đó khi cần tăng tốc vượt lên, hoặc phải giảm tốc độ đột ngột một cách bất hợp lý.
Tăng nguy cơ tai nạn do xung đột chuyển làn: Vì làn bên phải bị giới hạn tốc độ thấp hơn, các xe muốn duy trì tốc độ hành trình buộc phải liên tục thực hiện các thao tác chuyển làn, xi-nhan dạt trái rồi dạt phải để “điền vào chỗ trống”. Trên môi trường cao tốc, việc chuyển làn liên tục ở tốc độ cao chính là ngòi nổ cho các vụ va chạm liên hoàn, đặc biệt là trong các điểm mù của xe lớn.
Giải pháp nào cho cao tốc? Theo tôi, để giải quyết triệt để bài toán này, tư duy tổ chức giao thông cần phải thay đổi theo hướng tiếp cận hiện đại và đồng bộ:
Đồng nhất tốc độ tối đa trên tất cả các làn đường: Cần bỏ việc chia nhỏ tốc độ tối đa thấp dần về bên phải. Tất cả các làn cao tốc (trừ làn dừng khẩn cấp) nên được áp dụng chung một mức tốc độ tối đa (ví dụ: đồng nhất 100 km/h hoặc 120 km/h).
Quản lý luồng theo bản chất “Làn đường để vượt”: Thay vì quản lý bằng biển báo tốc độ, hãy quản lý bằng hành vi. Làn ngoài cùng bên trái chỉ được dùng để vượt. Sau khi vượt xong, phương tiện bắt buộc phải di chuyển về làn bên phải để trả lại không gian cho các xe di chuyển nhanh hơn.
Việc duy trì tốc độ tối đa đồng nhất ở các làn bên phải sẽ giúp tài xế yên tâm dạt phải mà không sợ bị phạt, từ đó dòng xe sẽ tự động được phân bổ đều và giải tỏa áp lực cho làn trái.
Tăng cường phạt nguội hành vi chiếm làn: Sử dụng hệ thống camera giám sát để phạt nặng các phương tiện đi chậm nhưng cố tình bám làn trái không chịu nhường đường, thay vì chỉ tập trung vào lỗi quá tốc độ.
Hạ tầng giao thông là nền tảng của phát triển, nhưng quy định quản lý giao thông mới là yếu tố quyết định nền tảng đó có phát huy được giá trị hay không. Đã đến lúc các cơ quan chức năng cần rà soát, khai tử những quy định phân làn tốc độ kiểu cũ, trả lại đúng bản chất vận hành tự nhiên cho cao tốc: An toàn, thông suốt và tối ưu.
Tuần trước họ hàng sang chơi nhà tôi, buổi chiều khi tôi soạn đồ cho con tắm, một người họ hàng tỏ ra ngạc nhiên khi con tôi vẫn chưa biết tự tắm và tự mặc đồ. Cá nhân tôi chỉ thấy con còn nhỏ, vụng về và làm gì cũng chậm và lý do đặc biệt là con tôi rất sợ nước.
Mỗi lần để con tự làm, mọi thứ trở nên rất lâu, quần áo mặc trái, cúc cài lệch, tóc tai ướt nhẹp sau khi tắm... Có hôm con còn loay hoay 20 phút không mặc xong bộ đồ. Tôi thấy sốt ruột nên cứ giúp con tắm rửa và mặc quần áo.
Với trẻ 8 tuổi và sợ nước, việc chưa biết tự tắm, mặc đồ có phải là bình thường không? Tôi nên làm gì để giúp cháu tự lập hơn trong những việc này?
"Tôi sinh ra trong một gia đình làm nông, bố mẹ không có điều kiện. Không phải họ không muốn cho con cái một nền tảng tốt hơn, mà đơn giản là không có gì để cho. Vì vậy, từ rất sớm, tôi đã quen với việc phải tự lo cho bản thân và sau này còn phải lo ngược lại cho gia đình. Có lẽ chính những trải nghiệm đó khiến tôi có góc nhìn khác với nhiều người về chuyện cha mẹ có nên để lại tài sản cho con hay không?
Tôi từng nghe nhiều người cho rằng con cái phải tự lập hoàn toàn, cha mẹ không nên chu cấp quá nhiều vì dễ khiến con ỷ lại. Nhưng nếu nhìn từ những gì mình đã trải qua, tôi lại tin điều ngược lại: một bệ đỡ đúng lúc có thể thay đổi cả cuộc đời của một người.
Tôi đi lên từ hai bàn tay trắng. Những năm đầu ra đời, tôi vừa lo kiếm sống, vừa gánh trách nhiệm với gia đình. Mỗi ngày đều xoay quanh chuyện cơm áo, tiền nhà, chi phí sinh hoạt. Và chính áp lực phải "cày cuốc" liên tục để tồn tại khiến tôi bỏ lỡ rất nhiều cơ hội.
Có những khóa học tôi muốn tham gia để nâng cao năng lực nhưng không đủ tiền. Có những dự án tôi nhìn thấy tiềm năng nhưng không dám thử vì cần vốn đầu tư ban đầu. Có những thời điểm tôi biết nếu mình dành thêm thời gian học hỏi hoặc mở rộng mối quan hệ thì tương lai có thể khác đi rất nhiều, nhưng thực tế là tôi phải ưu tiên kiếm tiền cho ngày mai trước đã.
Điều khiến tôi nuối tiếc nhất là cảm giác bất lực khi nhìn cơ hội tốt hơn trôi qua chỉ vì mình không có một điểm tựa tài chính tối thiểu. Nếu ngày đó tôi có một "bệ đỡ", dù không cần quá lớn, cuộc sống có lẽ đã khác theo hướng tích cực hơn rất nhiều. Một khoản tiền để yên tâm học thêm vài năm, một căn nhà để không phải lo tiền thuê trọ, hay đơn giản là một khoản dự phòng giúp mình dám thử sức với cơ hội mới.
>> Vợ trách tôi vô tâm vì 55 tuổi nghỉ hưu sớm khi chưa mua nhà cho con
Chính vì hiểu cảm giác đó nên dù con tôi còn rất nhỏ, tôi đã bắt đầu tính toán cho tương lai của chúng. Tôi không muốn con lớn lên trong tâm thế chỉ biết chăm chăm kiếm tiền để tồn tại. Tôi muốn nếu có năng lực và cơ hội tốt xuất hiện, chúng đủ điều kiện để nắm lấy thay vì bỏ lỡ vì áp lực cơm áo như tôi từng trải qua.
Điều đó không có nghĩa tôi muốn nuông chiều hay để con sống dựa dẫm. Tôi vẫn muốn con hiểu giá trị của lao động, biết tự lập và có trách nhiệm với cuộc sống của mình. Nhưng tôi không nghĩ việc bắt con phải tự bươn chải từ con số 0 mới là cách dạy tốt. Theo tôi, cha mẹ cố gắng tích lũy để con có nền tảng tốt hơn không phải là làm hại con, mà là giúp con có thêm lựa chọn trong cuộc đời.
Nhiều người lo rằng để lại tài sản cho con thì tuổi già của cha mẹ sẽ bất an. Tôi đồng ý rằng không ai nói trước được tương lai. Nhưng nếu một người có trong tay vài tỷ đồng tiết kiệm mà vẫn không thể sống ổn lúc về già, thì hàng triệu người khác với số tiền ít hơn rất nhiều chắc còn khó khăn hơn nữa.
Tôi nghĩ điều quan trọng không phải là có để lại tài sản cho con hay không, mà là cách chuẩn bị tài chính đủ để vừa bảo đảm tuổi già cho mình, vừa tạo được nền tảng cho con cái nếu có thể. Bởi suy cho cùng, đời cha mẹ nào cũng mong con mình có cuộc sống tốt hơn mình từng có".
Đó là quan điểm của độc giả Lobbyman sau bài viết "Tôi quyết giữ 10 tỷ và nhà 5 tầng để dưỡng già, không chia thừa kế sớm" của tác giả Quan Nhan. Trong nhiều gia đình Việt, chuyện "cha mẹ có nên để lại tài sản cho con?" luôn gây nhiều tranh luận. Có người cho rằng con cái phải tự lập hoàn toàn mới trưởng thành, cha mẹ càng "trải đường" càng dễ khiến con ỷ lại. Nhưng cũng có ý kiến cho rằng một nền tảng tài chính ổn định không làm con yếu đi, mà giúp chúng có thêm cơ hội phát triển trong cuộc sống.
Việc ứng dụng công nghệ và phần mềm vào quản lý học tập là bước tiến đáng ghi nhận giúp kết nối gia đình và nhà trường.
Tuy nhiên, cách thức vận hành thông báo các khoản thu tại trường công lập của con tôi hiện nay đang gây ra sự phiền toái không đáng có cho phụ huynh, đặc biệt là trong những ngày nghỉ lễ vừa qua.
Dẫn chứng từ thực tế cho thấy sự bất hợp lý trong việc thiết lập hệ thống tự động của nhà trường. Dù thời hạn nộp tiền đến tận ngày 15/5 nhưng ngay từ đầu tháng, các thông báo đã được gửi đến dồn dập.
Đáng nói hơn, hệ thống thường xuyên gửi lặp lại các tin nhắn giống hệt nhau vào cùng một thời điểm.
Cụ thể như tối ngày 2/5, tôi nhận được thông báo nhắc tiền các khoản thu lúc 22h24 phút, thời điểm gia đình đã nghỉ ngơi. Đến tối ngày 3/5, các thông báo trùng lặp lại tiếp tục xuất hiện dù vẫn đang trong kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5.
Việc nhắc các khoản thu bất kể giờ giấc và với tần suất dày đặc ngay giữa kỳ nghỉ như vậy tạo tâm lý ức chế cho phụ huynh.
Tôi rất mong các nhà trường cùng đơn vị phát triển phần mềm cần tinh tế hơn, phân biệt rõ giữa thông báo định kỳ và nhắc nợ quá hạn.
Việc điều chỉnh khung giờ cùng tần suất gửi tin phù hợp sẽ giúp môi trường giáo dục số trở nên văn minh và thân thiện hơn.
