Ở tuổi trung niên, nhiều người bắt đầu gặp những thay đổi về giấc ngủ do quá trình lão hóa tự nhiên, ngay cả khi thói quen sinh hoạt không thay đổi.
Đồng hồ sinh học thay đổi
Từ tuổi trung niên, đồng hồ sinh học của cơ thể bắt đầu có xu hướng dịch chuyển về sớm. Nhiều người cảm thấy buồn ngủ sớm hơn vào buổi tối, thức dậy sớm vào buổi sáng và khó ngủ lại nếu tỉnh giấc giữa đêm.
Theo Healthline, quá trình lão hóa cũng làm giảm sản xuất melatonin – hormone giúp điều hòa chu kỳ ngủ – thức. Sự thay đổi này khiến giấc ngủ trở nên gián đoạn hơn dù tổng thời gian ngủ không giảm nhiều.
Giấc ngủ sâu giảm dần
Không chỉ thay đổi thời điểm ngủ, cấu trúc giấc ngủ cũng thay đổi theo tuổi tác. Thời gian dành cho giấc ngủ sâu – giai đoạn quan trọng giúp cơ thể phục hồi – có xu hướng giảm khi một người già đi.
Đồng thời, cơ thể trở nên nhạy cảm hơn với các tác động từ môi trường như tiếng ồn, ánh sáng hoặc thay đổi nhiệt độ trong phòng, theo Verywell Mind. Vì vậy, nhiều người ngủ đủ số giờ nhưng vẫn cảm thấy mệt mỏi, thiếu tỉnh táo sau khi thức dậy.
Bệnh mạn tính và thuốc điều trị
Ở tuổi trung niên, nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, trào ngược dạ dày thực quản, viêm khớp hoặc bệnh tim mạch bắt đầu tăng lên. Các triệu chứng đau nhức, khó thở, tiểu đêm hoặc khó chịu do bệnh có thể làm gián đoạn giấc ngủ.
Một số thuốc điều trị cũng ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Theo Health, thuốc lợi tiểu có thể làm tăng số lần đi tiểu vào ban đêm, trong khi một số thuốc chống trầm cảm, corticosteroid hoặc thuốc điều trị tăng huyết áp có thể khiến người bệnh khó ngủ hoặc thức giấc nhiều lần.
Nguy cơ rối loạn giấc ngủ tăng
Một số rối loạn giấc ngủ trở nên phổ biến hơn từ tuổi trung niên. Trong đó, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là nguyên nhân thường gặp khiến người bệnh thức giấc nhiều lần mà không nhận ra, dẫn đến mệt mỏi và buồn ngủ vào ban ngày.
Hội chứng chân không yên và rối loạn cử động chân khi ngủ cũng có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn, làm giảm chất lượng nghỉ ngơi.
Thói quen sinh hoạt
Lối sống cũng góp phần không nhỏ vào chất lượng giấc ngủ. Ít vận động, ngủ trưa quá lâu, sử dụng cà phê hoặc rượu bia vào buổi tối và dành nhiều thời gian nằm trên giường khi chưa buồn ngủ đều có thể khiến việc đi vào giấc ngủ trở nên khó khăn hơn.
Các chuyên gia khuyến cáo người trung niên nên duy trì giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, tập thể dục đều đặn, hạn chế caffeine và rượu bia vào buổi tối, đồng thời giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối và mát. Những thói quen này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn hỗ trợ sức khỏe tim mạch và tinh thần.
Thức giấc một vài lần trong đêm không phải lúc nào cũng là dấu hiệu bất thường, đặc biệt nếu có thể ngủ lại nhanh. Tuy nhiên, nếu tình trạng khó ngủ kéo dài nhiều tuần, gây mệt mỏi vào ban ngày, ngủ ngáy lớn kèm nghẹt thở hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, nên đi khám để xác định nguyên nhân.
Mới đây, bác sĩ Hung Yung-hsiang, chuyên gia ung thư tại Bệnh viện Đa khoa Tam Quân (Đài Loan), chia sẻ quá trình tìm ra căn bệnh ác tính cho nữ quản lý.
Theo đó, người bệnh đến phòng khám trong tình trạng thừa cân, phù nề chi dưới, mệt mỏi và ho kéo dài. Trước đó, cô thăm khám nhiều nơi nhưng các y bác sĩ chỉ chẩn đoán bệnh trào ngược dạ dày, do ảnh chụp X-quang phổi hoàn toàn bình thường.
Khai thác bệnh sử, bác sĩ Hung nhận thấy anh trai nữ quản lý từng mắc ung thư biểu mô tuyến phổi khi còn trẻ. Ông lập tức chỉ định cô chụp cắt lớp vi tính liều thấp (LDCT). Kỹ thuật chụp chuyên sâu này giúp ông nhìn thấy rõ một tổn thương kích thước 1,5 cm ở ngay phổi phải của bệnh nhân.
Bác sĩ đánh giá người bệnh mang nhiều yếu tố nguy cơ khởi phát ung thư. Căng thẳng công việc kéo dài cùng tình trạng mất ngủ bào mòn sức khỏe nữ quản lý. Cô cũng ăn đồ ngọt và thực phẩm chế biến sẵn hàng ngày để giải tỏa áp lực tâm lý. Ê kíp y tế lập tức phẫu thuật cắt bỏ khối u cho người phụ nữ kịp thời.
Nhằm ngăn chặn tế bào ác tính tái phát sau ca mổ, bác sĩ yêu cầu cô thay đổi triệt để nếp sinh hoạt. Người bệnh phải chuyển sang dùng thực phẩm tự nhiên, loại bỏ đồ ngọt và ngừng thức khuya. Bệnh nhân tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định y khoa suốt hai năm qua, duy trì thể trạng ổn định và không xuất hiện dấu hiệu khối u quay lại.
Ung thư phổi chia làm hai dạng chính là ung thư phổi tế bào nhỏ, chiếm 15% và ung thư phổi không tế bào nhỏ, 85%. Trong đó, ung thư phổi không tế bào nhỏ là một trong những bệnh ung thư thường gặp tại châu Á.
Loại không tế bào nhỏ ở giai đoạn sớm có tỷ lệ khỏi bệnh cao, 92% sống 5 năm nếu khối u kích thước dưới một cm, 1% sống sau 5 năm nếu di căn xa. Tuy nhiên, đa số bệnh nhân thường vào viện khi bệnh ở giai đoạn muộn (giai đoạn III, IV).
Chẩn đoán và điều trị sớm ung thư phổi vẫn là thách thức lớn đối y bác sĩ. Nhóm nguy cơ cao như tuổi trên 50, hút thuốc lá nhiều năm; người làm việc trong môi trường tiếp xúc với hóa chất độc hại, các chất phóng xạ hoặc trong gia đình có nhiều người mắc ung thư..., cần khám sức khỏe định kỳ để phòng ngừa bệnh.
Hiện, điều trị nhắm trúng đích là một trong những phương pháp điều trị mới trong điều trị nội khoa trên bệnh nhân ung thư phổi. Phương pháp này có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với các hóa trị, xạ trị và phẫu thuật để thời gian sống, giảm bớt các tác dụng phụ cho người bệnh.
Chuyên gia dinh dưỡng Phương Phương mới đây đã chia sẻ câu chuyện giảm cân thực tế của anh Trần, một nhân viên văn phòng cao 1,72 m. Do đặc thù công việc ngồi nhiều và bận rộn, anh từng chạm mốc 85 kg với vòng eo vượt quá mức chuẩn.
Trước đây, anh thường xuyên bỏ bữa sáng, ăn trưa bằng thức ăn nhanh cao calo và ăn bù rất nhiều vào buổi tối. Chu kỳ này khiến anh rơi vào vòng xoáy giảm cân thất bại. Tuy nhiên, chỉ sau 3 tháng áp dụng công thức "bữa sáng vàng", anh đã giảm xuống còn 77 kg, vóc dáng cải thiện rõ rệt.
Công thức bữa sáng "vàng": Đạm cao kết hợp tinh bột chất lượng
Thay đổi lớn nhất của anh Trần nằm ở việc ổn định đường huyết và tăng cảm giác no bằng thực đơn sáng sau:
1 củ khoai lang vừa (khoảng 100 g): Giàu chất xơ, cung cấp năng lượng bền bỉ, tránh tình trạng đường huyết tăng giảm đột ngột.
1 quả trứng + 200 ml sữa đậu nành không đường: Cung cấp nguồn đạm kép chất lượng cao, giúp duy trì cảm giác no lâu.
1 quả kiwi: Giàu vitamin C, hỗ trợ chống oxy hóa và thúc đẩy tiêu hóa.
1 nắm nhỏ hạt tổng hợp không gia vị (5-8 hạt): Bổ sung chất béo tốt, duy trì chức năng trao đổi chất.
Lưu ý từ chuyên gia: Ăn khi bụng đói không có nghĩa là ăn tùy tiện. Khoai lang nên hấp hoặc luộc, tránh chiên rán; sữa đậu nành bắt buộc phải không đường và kiểm soát chặt chẽ lượng hạt ăn vào.
Thực đơn 3 bữa cân bằng: Ăn no mà không áp lực
Bên cạnh bữa sáng, các bữa còn lại cũng được điều chỉnh để đảm bảo dinh dưỡng:
Bữa sáng: Khoai lang hấp (100 g) + 1 quả trứng + sữa đậu nành không đường (200 ml) + 1 quả kiwi + 5-8 hạt.
Bữa trưa: 3/4 bát cơm ngũ cốc + 100 g ức gà áp chảo + 150 g rau xanh luộc (trộn chút dầu ôliu và tỏi băm).
Bí quyết chế biến: Ưu tiên hấp, luộc, nướng, nộm; hạn chế tối đa chiên xào hoặc các loại sốt đặc có tinh bột. Hãy cố gắng thưởng thức hương vị nguyên bản của thực phẩm.
Cách tiêu hao calo từ vận động
Không cần tập luyện cường độ cao, bạn có thể tiêu hao calo thông qua những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt:
Khi đi làm: Xuống xe sớm hơn một trạm để đi bộ nhanh khoảng 10-15 phút.
Tại phòng khám Tỳ vị thuộc Bệnh viện Y học cổ truyền Thâm Quyến, nhóm bệnh nhân từ 20 đến 40 tuổi hiện chiếm hơn 60% tổng số ca đến khám. Giáo sư Quách Thiệu Cử, Trưởng khoa, nhận định dạ dày không còn là chứng bệnh đặc trưng của người già. Thay vào đó, giới y khoa ghi nhận sự gia tăng đột biến của các ca "bệnh đường tiêu hóa do cảm xúc". Nhiều người bệnh cầm kết quả nội soi không phát hiện tổn thương thực thể nhưng vẫn liên tục chướng bụng, đau thắt hay tiêu chảy mạn tính.
Như Tiểu Lâm, 26 tuổi, thường xuyên thức khuya chạy dự án, ăn uống qua loa, bỏ bữa sáng và nạp nhiều thức ăn vào đêm muộn. Áp lực công việc đẩy Lâm vào trạng thái lo âu, mất ngủ triền miên. Suốt hơn một năm, cứ mỗi lần làm thêm giờ hoặc căng thẳng, anh lại quặn đau vùng bụng và tiêu chảy. Bệnh nhân tự mua men vi sinh cùng thuốc cầm tiêu chảy để uống nhưng đau ốm vẫn tái diễn.
Trực tiếp thăm khám cho Lâm, GS Cử chẩn đoán anh mắc chứng "Can tỳ bất hòa", hệ quả từ việc tâm trạng bất ổn phá vỡ chức năng vận hóa của tỳ vị. Bác sĩ chỉ định Lâm dùng thuốc Đông y kết hợp thay đổi triệt để lối sống.
Bệnh nhân phải ăn đúng giờ, kiêng đồ uống lạnh, ngủ sớm và tìm cách xả stress. Sau một tháng tuân thủ phác đồ, các triệu chứng của Lâm biến mất. GS Cử chỉ ra rằng, thói quen vừa ăn vừa lướt điện thoại, chuộng đồ uống lạnh cộng hưởng cùng căng thẳng kéo dài đã âm thầm làm suy kiệt sức khỏe tiêu hóa.
Để ngừa bệnh, chuyên gia khuyên người dân ăn đúng giờ, nhai kỹ, ưu tiên thực phẩm ấm nóng nhằm giữ gìn dương khí của dạ dày. Về mặt tinh thần, mọi người cần học cách giải tỏa áp lực, tránh để sự cáu giận hay âu lo tác động xấu đến gan tỳ. Việc cố gắng đi ngủ trước 23h giúp khí huyết phục hồi nhanh chóng, trong khi duy trì đi bộ hay tập khí công hỗ trợ chức năng ruột trơn tru.
Ngoài ra, mỗi cá nhân phải chủ động phòng ngừa lây nhiễm vi khuẩn HP bằng cách rửa tay trước bữa ăn và dùng đũa muỗng riêng. Khi cơ thể phát tín hiệu sớm như chướng bụng hay ợ hơi, người bệnh cần đi khám chuyên khoa để điều trị tận gốc thay vì tự ý dùng thuốc giảm đau hay thực phẩm chức năng.
