Theo Hãng tin Reuters ngày 7-7, phát biểu trong cuộc gặp Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan bên lề Hội nghị thượng đỉnh NATO, ông Trump một lần nữa nhắc lại tham vọng kiểm soát Greenland – vùng lãnh thổ bán tự trị thuộc Đan Mạch.
“Greenland nên do Mỹ kiểm soát, chứ không phải Đan Mạch”, ông tuyên bố.
Nhà lãnh đạo Mỹ cho rằng Copenhagen đã không đầu tư thỏa đáng cho Greenland, trong khi vị trí của hòn đảo ngày càng trở nên quan trọng đối với an ninh của Mỹ trước sự hiện diện của Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực.
“Greenland chẳng giúp ích gì cho Đan Mạch. Đan Mạch cũng không chi tiền để thực sự hỗ trợ Greenland, nhưng nơi này lại là một khu vực quan trọng đối với Mỹ”, ông nói.
Theo ông Trump, vấn đề Greenland đã ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa ông với NATO. Trước đây ông cũng liên tục đưa ra các tuyên bố Washington phải giành quyền sở hữu hoặc kiểm soát hòn đảo, gây căng thẳng với Đan Mạch – một thành viên NATO – và khiến nhiều nước châu Âu lo ngại.
Dù từng từ chối loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự để giành Greenland, tại Diễn đàn Kinh tế thế giới ở Davos hồi đầu năm nay, vị tổng thống đã chuyển sang thúc đẩy một thỏa thuận dài hạn liên quan đến hòn đảo.
Cũng trong cuộc gặp, Tổng thống Mỹ tiếp tục bày tỏ thất vọng với NATO, thậm chí tiết lộ từng cân nhắc không tham dự hội nghị thượng đỉnh năm nay.
“Tôi đã rất thất vọng về NATO. Nói thẳng ra, nếu hội nghị không được tổ chức tại Thổ Nhĩ Kỳ thì có thể tôi đã không tham dự”, ông nói.
Sự bất mãn của nhà lãnh đạo Mỹ liên quan đến phản ứng của các đồng minh châu Âu trong cuộc chiến Iran.
Ông Trump cho biết ông đã xem đây như một “phép thử” để đánh giá liệu các đồng minh có sẵn sàng sát cánh cùng Washington hay không.
“Tôi đã thử xem liệu họ có đứng về phía chúng tôi hay không, bởi từ lâu tôi vẫn nói rằng chúng tôi đã giúp họ. Ý từ chối chúng tôi, Đức từ chối chúng tôi và Pháp cũng từ chối chúng tôi”, ông nói, đề cập việc một số nước hạn chế quân đội Mỹ sử dụng các căn cứ trên lãnh thổ của họ khi xung đột Iran nổ ra.
Khi được hỏi liệu có công bố thêm kế hoạch cắt giảm quân số Mỹ tại châu Âu hay không, ông Trump chỉ trả lời: “Chúng ta hãy chờ xem”.
Theo Đài CNN, ông Trump từng thảo luận riêng về khả năng cắt giảm khoảng 1/3 lực lượng Mỹ đồn trú tại châu Âu.
Bên cạnh vấn đề liên quan đến Greenland, ông Trump cũng bày tỏ lạc quan về triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình giữa Nga và Ukraine sau các cuộc trao đổi với lãnh đạo hai nước.
Tổng thống Mỹ cho biết ông đã có một “cuộc trao đổi rất tốt” với Tổng thống Nga Vladimir Putin ngày 6-7 và cũng nói chuyện với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky.
“Tôi nghĩ cả hai đều muốn đạt được một thỏa thuận. Thật đáng tiếc là mọi chuyện đã kéo dài quá lâu, nhưng tôi nghĩ rồi sẽ có điều gì đó đạt được”, ông Trump nói.
Theo nhà lãnh đạo Mỹ, cả ông Putin và ông Zelensky hiện đều muốn giải quyết cuộc xung đột. “Tôi nghĩ chúng ta sẽ giải quyết được. Hy vọng là sớm”, ông nói thêm.
Nhà lãnh đạo cho rằng xung đột Nga – Ukraine gây ảnh hưởng đến châu Âu nhiều hơn Mỹ, bởi giữa Washington và chiến trường có “cả một đại dương”. Tuy nhiên, ông nói bản thân “không thể chịu nổi” khi chứng kiến những gì đang xảy ra.
Tại đại hội đó, Triều Tiên vạch ra kế hoạch 5 năm mới nhằm ổn định và củng cố nền kinh tế, tập trung vào các ngành công nghiệp cơ bản, cung cấp điện và nâng cao mức sống. Dự kiến, Ban Chấp hành T.Ư đảng Lao động Triều Tiên sẽ triệu tập một phiên họp toàn thể vào cuối tháng này để tiến hành đánh giá về các chính sách được đề ra tại đại hội, theo Hãng tin Yonhap.
KCNA khẳng định "sức mạnh của lòng trung thành và tinh thần yêu nước, cùng với sự tự lực dựa trên khoa học và công nghệ" là những yếu tố dẫn đến thành công trên nhiều lĩnh vực, trong đó có than đá, xi măng và điện lực. Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đã coi khoa học và công nghệ là công thức then chốt để tăng sản lượng và kêu gọi đất nước "mở ra kỷ nguyên chuyển đổi mới" thông qua sự tự lực.
KCNA còn đưa tin sản lượng xi măng tăng tại các nhà máy lớn như Khu phức hợp Xi măng Sangwon, với sản lượng tháng 3 đạt 107% mục tiêu hằng tháng, trong khi sản lượng than đạt khoảng 106% so với cùng kỳ năm ngoái. Sản lượng điện cũng tăng lên nhờ cải thiện hiệu suất tại các nhà máy nhiệt điện và thủy điện.
Triều Tiên từng đối mặt với tình trạng thiếu điện kéo dài, nhưng một số phân tích gần đây, bao gồm cả hình ảnh vệ tinh được tờ The Wall Street Journal trích dẫn, cho thấy cường độ ánh sáng ban đêm đã phục hồi lên gấp khoảng 3 lần so với mức trong đại dịch Covid-19, theo Reuters.
An ninh năng lượng và an ninh lương thực nổi lên như hai yếu tố then chốt để bảo vệ không gian phát triển chung của khối.
Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Cebu (Philippines) đang đặt an ninh năng lượng và an ninh lương thực vào trung tâm nghị sự - một điều không hề ngẫu nhiên.
Khi khủng hoảng Trung Đông phơi bày những mắt xích yếu trong chuỗi cung ứng khu vực, từ kho dự trữ dầu chiến lược mỏng của Philippines và Indonesia (chỉ 30 - 50 ngày tiêu thụ) đến sự phụ thuộc vào phân bón từ Tây Á, ASEAN buộc phải chuyển từ tư duy ứng phó sang chủ động xây dựng năng lực tự cường.
Theo TS Nguyễn Tuấn Khanh (Trường ĐH KHXH&NV - ĐH Quốc gia TP.HCM), hành lang thịnh vượng không đơn thuần là kết nối hạ tầng vật lý, mà là không gian tăng trưởng tích hợp - gắn kết hạ tầng, thương mại, đầu tư và con người, lan tỏa phát triển từ các trung tâm lớn đến vùng sâu vùng xa.
Trong cấu trúc đó, năng lượng và lương thực là hai trụ đỡ không thể thiếu: hành lang sẽ không thể vận hành nếu thiếu nguồn cung năng lượng ổn định, và không thể bền vững nếu an ninh lương thực bị đe dọa.
Hội nghị lần này tiếp cận vấn đề theo hướng thực dụng, thể hiện qua việc ký kết các thỏa thuận chia sẻ nhiên liệu, thực thi Hiệp định An ninh dầu mỏ ASEAN (APSA) và tối ưu hóa Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR).
Về dài hạn, TS Trương Quang Hoàn (Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng ASEAN cần đẩy mạnh chia sẻ tài nguyên điện qua sáng kiến Lưới điện ASEAN (APG), nâng cao kho dự trữ năng lượng chung và đa dạng hóa nguồn cung.
Về lương thực, trọng tâm là bảo đảm các chuỗi cung ứng thông qua tự do hóa dòng chảy hàng hóa, nâng cao năng lực công nghệ sản xuất, bảo quản và hỗ trợ tài chính cho nông dân cùng các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME).
Bên cạnh hai trọng tâm trên, hội nghị cũng được kỳ vọng thúc đẩy một loạt sáng kiến quan trọng: Kế hoạch Hành động kinh tế biển 2026 - 2030, Thỏa thuận khung Kinh tế xanh (GEFA) và các kế hoạch bảo vệ lao động di cư. Đáng chú ý, Thỏa thuận khung Kinh tế số ASEAN (DEFA) được xem là điểm nhấn với tiềm năng đưa kinh tế số khu vực đạt 2.000 tỉ USD vào năm 2030.
Các chuyên gia đều nhìn nhận Việt Nam có tiềm năng đóng góp thực chất vào không gian thịnh vượng chung. Với vị thế xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, Việt Nam đang bảo đảm nguồn cung ổn định, giá cả hợp lý cho các nước nhập khẩu lương thực lớn trong khối như Philippines và Indonesia.
Về năng lượng, tiềm năng điện gió và điện mặt trời cho phép Việt Nam vươn lên thành trung tâm năng lượng xanh mới nổi của khu vực - mà dự án điện gió Monsoon (Lào - Việt Nam) là minh chứng điển hình cho mô hình tích hợp năng lượng tái tạo xuyên biên giới. Những bước tiến về thị trường carbon cũng tạo tiền đề để Việt Nam dẫn dắt các tiêu chuẩn xanh trong khu vực.
Ông Keith Leong, nhà nghiên cứu trưởng KRA Group, nhận định: nhờ nổi lên như một "công xưởng" mới đầy tiềm năng trên bản đồ sản xuất toàn cầu, sự hiện diện tích cực và cam kết của Việt Nam với các nguyên tắc cốt lõi của ASEAN góp phần không nhỏ vào việc khẳng định vị thế và tầm quan trọng của khối.
Ông Leong nhấn mạnh: "Việt Nam luôn ý thức rõ ASEAN là một phần không thể tách rời trong tương lai địa chính trị và địa kinh tế của mình. Chính vì vậy, sự hiện diện tích cực và tham gia sâu rộng của Việt Nam vào các cơ chế của ASEAN không chỉ mang lại lợi ích to lớn cho chính quốc gia này mà còn cho cả khu vực.
Trong bối cảnh hiện nay, năng lực nội tại và tầm nhìn chiến lược của Việt Nam trong các lĩnh vực trọng yếu như an ninh năng lượng và an ninh lương thực sẽ là những giá trị vô cùng quý báu, góp phần củng cố sức mạnh chung cho toàn khối".
TS Hoàn cho rằng về lâu dài Việt Nam cần tham gia chủ động vào toàn bộ các sáng kiến tại hội nghị, đặc biệt là chia sẻ kinh nghiệm tự chủ chiến lược trong chuỗi cung ứng hàng hóa, dịch vụ và thúc đẩy phát triển công nghệ số "lấy người dân làm trung tâm".
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei tuyên bố Tehran có quyền thực hiện các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào các “căn cứ và tài sản” trong khu vực, nếu chúng được sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công chống lại Tehran.
“Các quốc gia có nghĩa vụ pháp lý đã được quy định rằng họ không được cho phép lãnh thổ hoặc tài sản của mình được sử dụng để chống lại các quốc gia khác”, ông Baghaei nêu rõ trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 1/6.
Ông Baghaei cũng cho rằng, việc EU lên án Iran vì “thực hiện quyền tự vệ” để đối phó với các cuộc tấn công do Mỹ phát động “từ các căn cứ ở các nước láng giềng” là “đạo đức giả và liều lĩnh”.
Trước đó, cơ quan ngoại giao của EU đã chỉ trích các cuộc tấn công được cho là do Iran tiến hành nhằm vào Kuwait. EU cáo buộc hành động của Iran vi phạm chủ quyền của Kuwait và “gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh và ổn định khu vực”.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cũng cáo buộc Mỹ tiếp tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, sau khi các cuộc tấn công của Mỹ vào một cảng phía nam Iran gây ra các cuộc đụng độ quân sự.
“Mỹ cũng đang vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, kể cả vụ việc sáng nay”, ông Baghaei nói, đồng thời tuyên bố Iran sẽ “thực hiện bất kỳ biện pháp nào mà chúng tôi cho là cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia của Iran”.
Ông Baghaei cũng cho biết hiện tại không có cuộc đàm phán nào với Mỹ về vấn đề hạt nhân.
Tuyên bố của quan chức Iran được đưa ra sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã tiến hành các cuộc “tấn công tự vệ vào các trạm radar và trung tâm chỉ huy kiểm soát máy bay không người lái của Iran tại Goruk, Iran và đảo Qeshm vào cuối tuần qua”.
Theo CENTCOM, các cuộc tấn công “được tính toán kỹ lưỡng và có chủ đích” diễn ra vào ngày 30 và 31/5 nhằm “đáp trả các hành động gây hấn của Iran”, bao gồm việc Iran bắn hạ một máy bay không người lái MQ-1 của Mỹ đang hoạt động trên vùng biển quốc tế.
CENTCOM cho biết máy bay chiến đấu của Mỹ đã nhanh chóng đáp trả bằng cách “phá hủy các hệ thống phòng không của Iran, một trạm điều khiển mặt đất và 2 máy bay không người lái tấn công một chiều gây ra mối đe dọa rõ ràng cho các tàu thuyền di chuyển trong vùng biển khu vực”.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sau đó cho biết lực lượng không quân IRGC đã nhắm mục tiêu vào một căn cứ không quân được sử dụng trong cuộc tấn công của Mỹ vào một tháp viễn thông trên đảo Sirik thuộc tỉnh Hormozgan phía nam Iran.
IRGC tuyên bố tấn công căn cứ không quân, nơi xuất phát của lực lượng đối phương, và phá hủy các mục tiêu được xác định.
IRGC không nêu rõ vị trí của căn cứ không quân, nhưng thông báo này được đưa ra ngay sau khi Kuwait báo cáo về một cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái.
Theo truyền thông Kuwait, các hệ thống phòng không nước này đã đánh chặn các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trong khi còi báo động vang lên khắp lãnh thổ.
Trước đó, Bloomberg hôm 30/5 dẫn một nguồn tin thân cận với vụ việc cho biết, Iran đã bắn tên lửa vào một căn cứ không quân Ali Al Salem của Mỹ ở Kuwait. Vụ tấn công đã làm hư hại nghiêm trọng hoặc phá hủy 2 máy bay không người lái MQ-9 Reaper của Mỹ tại căn cứ, trị giá ước tính khoảng 30 triệu USD.
Kuwait là nơi Mỹ đặt căn cứ quân sự, đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động tác chiến của Washington tại khu vực Trung Đông.
Nếu được xác nhận, đây là vụ tấn công thứ hai của Iran trong tuần trước nhằm vào căn cứ của Mỹ ở Kuwait. Trong vụ tấn công đầu tiên, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) xác nhận đã nhắm mục tiêu vào một “căn cứ không quân của Mỹ” để đáp trả cuộc tấn công của lực lượng Mỹ vào một địa điểm gần sân bay ở thành phố Bandar Abbas, miền Nam Iran vào rạng sáng 28/5.
