Tại nhiều bệnh viện từ tuyến trung ương đến địa phương, hệ thống máy chạy thận đang phải hoạt động gần như hết công suất nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ số lượng người bệnh ngày càng tăng.
Việt Nam hiện có hơn 10 triệu người trưởng thành mắc bệnh thận mạn, tương đương khoảng 10-13% dân số trưởng thành. Hàng chục nghìn người bệnh tiến triển đến giai đoạn cuối và cần điều trị thay thế thận bằng chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận.
Trong khi đó, trên toàn quốc mới chỉ có khoảng 45.000-50.000 người được điều trị lọc máu. Điều này cho thấy nhu cầu điều trị thay thế thận trong thời gian tới sẽ còn tiếp tục gia tăng.
Đặc biệt, đối với những người phải lọc máu chu kỳ, chi phí điều trị có thể dao động từ 9,6-22,5 triệu đồng mỗi tháng. Nhiều hộ gia đình, đặc biệt là hộ cận nghèo, phải dành phần lớn thu nhập để duy trì việc điều trị.
Không chỉ hao mòn sức khỏe, kinh tế mà sự gia tăng bệnh nhân còn khiến quá tải hệ thống y tế. Nhiều bệnh viện trên cả nước thường xuyên rơi vào tình trạng chạy hết công suất vẫn không đủ.
Ghi nhận của Tuổi Trẻ sáng 24-6 tại khoa thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy (TP.HCM), các phòng lọc thận nhân tạo luôn trong tình trạng kín bệnh nhân, hệ thống máy thận nhân tạo hoạt động gần hết công suất.
Sau khi hoàn thành một ca lọc máu kéo dài khoảng bốn giờ, giường bệnh và máy thận nhân tạo lại nhanh chóng được chuẩn bị để tiếp nhận người bệnh tiếp theo.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, TS Nguyễn Minh Tuấn – Trưởng khoa thận nhân tạo Bệnh viện Chợ Rẫy – cho biết khoa hiện quản lý 427 bệnh nhân lọc máu định kỳ với 74 máy chạy thận nhân tạo. Mỗi ngày khoa thực hiện khoảng 220 lượt chạy thận định kỳ và từ 50-75 ca lọc máu cấp cứu, tổng cộng gần 300 lượt lọc máu/ngày.
Dù đã được bổ sung 25 máy từ năm 2024, nhu cầu điều trị vẫn tiếp tục tăng nhanh. Trung bình mỗi máy phải thực hiện khoảng 4 ca/ngày, một số máy phục vụ cấp cứu có thể vận hành tới 5 ca/ngày.
Tình trạng quá tải cũng diễn ra tại nhiều cơ sở y tế khác. Trung tâm thận tiết niệu và lọc máu của Bệnh viện Bạch Mai hiện có khoảng 160-180 bệnh nhân điều trị nội trú, mỗi ngày tiếp nhận thêm 30-40 ca mới. Trung tâm cũng phải hoạt động hết công suất để đáp ứng nhu cầu điều trị của bệnh nhân.
Tại Bệnh viện Đa khoa Vĩnh Phúc (Phú Thọ), 17 máy chạy thận đang phục vụ 120-125 bệnh nhân. Để đáp ứng nhu cầu, bệnh viện phải tổ chức 4 ca chạy thận mỗi ngày, có ngày lên tới 5 ca. Ca đầu tiên bắt đầu từ 5h sáng và ca cuối kết thúc khoảng 22h30.
Bệnh viện Thống Nhất (TP.HCM) đang quản lý khoảng 250 bệnh nhân chạy thận chu kỳ với 50 máy chạy thận nhân tạo. Khoa duy trì 3 ca điều trị mỗi ngày, hoạt động liên tục cả cuối tuần nhưng vẫn không còn khả năng tiếp nhận thêm bệnh nhân chạy thận định kỳ.
TS Nguyễn Minh Quân, Phó trưởng khoa nội thận – lọc máu Bệnh viện Thống Nhất, cho biết tình trạng quá tải hiện là thực trạng chung của nhiều trung tâm lọc máu tại các bệnh viện tuyến cuối.
Điều này khiến cả bệnh nhân lẫn nhân viên y tế chịu nhiều áp lực. Người bệnh phải dậy từ rất sớm hoặc trở về nhà vào đêm muộn, ở trọ hay thậm chí loay hoay tìm bệnh viện để chạy thận. Trong khi đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng cũng phải làm việc với cường độ cao. Nhiều người không tìm được cơ sở y tế gần nhà, phải “chạy cấp cứu” hoặc ở trọ tại các địa phương khác để lọc máu, ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống.
Trước áp lực ngày càng lớn, các chuyên gia cho rằng cần triển khai đồng thời nhiều giải pháp để giảm tải cho hệ thống điều trị.
Bác sĩ Quân cho rằng trước hết cần tăng cường đầu tư máy móc, nhân lực và mở rộng năng lực lọc máu tại các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến khu vực và tuyến huyện. Việc phát triển các trung tâm chạy thận theo khu vực, chuẩn hóa quy trình và đào tạo nguồn nhân lực sẽ giúp người bệnh được điều trị gần nơi sinh sống, giảm áp lực cho các bệnh viện tuyến cuối.
Bên cạnh chạy thận nhân tạo cần đẩy mạnh các phương pháp điều trị thay thế thận khác như lọc màng bụng và ghép thận nhằm giảm sự phụ thuộc vào hệ thống máy chạy thận. Trong đó việc tăng cường vận động hiến tạng từ người chết não có ý nghĩa quan trọng trong việc mở rộng nguồn thận ghép.
Về lâu dài, giải pháp hiệu quả nhất vẫn là phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh thận mạn. Việc đầu tư cho hệ thống điều trị, nâng cao năng lực tuyến cơ sở và đẩy mạnh tầm soát sớm không chỉ giúp giảm tải cho các bệnh viện lớn mà còn góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho hàng chục nghìn người bệnh suy thận trên cả nước.
Nghiên cứu do các nhà khoa học từ Trường Y Harvard, Bệnh viện Brigham and Women's và Trung tâm Y tế Đại học Rush (Mỹ), thực hiện, bao gồm 1.338 người tham gia, từ 56 tuổi trở lên, nhằm tìm hiểu liệu thời lượng, tần suất và thời điểm ngủ trưa ban ngày có liên quan đến tỷ lệ tử vong sớm ở người lớn tuổi hay không.
Những người tham gia được đeo thiết bị ghi nhận thời lượng ngủ ngày, số lần ngủ ngày và sự thay đổi thời lượng ngủ giữa các ngày.
Thời điểm ngủ ngày được chia thành 3 khoảng phổ biến nhất gồm buổi sáng, đầu giờ chiều và cuối giờ chiều. Sau đó, nhóm nghiên cứu theo dõi tình trạng tử vong của người tham gia.
Trong thời gian theo dõi trung bình 8,3 năm, có 926 người tử vong.
Kết quả đã phát hiện thời lượng ngủ dài hơn, ngủ nhiều lần hơn và đặc biệt là ngủ vào buổi sáng có liên quan đến nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân cao hơn ở người lớn tuổi.
Cụ thể, mỗi giờ ngủ ngày tăng thêm làm tăng 13% nguy cơ tử vong sớm. Tương tự, mỗi lần ngủ trưa tăng thêm trong ngày làm tăng 7% nguy cơ tử vong sớm.
Đáng chú ý, các nhà nghiên cứu cũng phát hiện ngủ vào buổi sáng có nguy cơ tử vong cao hơn 30% so với những người ngủ vào đầu giờ chiều, theo trang tin y khoa News Medical.
Điều này cho thấy thời điểm ngủ trưa lý tưởng nhất là vào đầu giờ chiều, khung từ 13 - 15 giờ. Đây còn được gọi là "giấc ngủ ngắn phục hồi" vì phù hợp với nhịp sinh học tự nhiên của cơ thể, giúp tăng sự tỉnh táo và phục hồi năng lượng hiệu quả.
Theo nhóm nghiên cứu, ngủ vào buổi sáng có thể phản ánh sự gián đoạn nhịp sinh học hằng ngày do các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng thời lượng ngủ trưa dài hơn, ngủ trưa thường xuyên hơn và đặc biệt là ngủ vào buổi sáng có thể là những dấu hiệu cho thấy tình trạng dễ tổn thương về sức khỏe ở người lớn tuổi. Theo dõi giấc ngủ ban ngày có thể giúp người lớn tuổi biết được mình cần được kiểm tra sức khỏe thêm để nhận diện các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết khi trẻ xem video ngắn, não bộ liên tục được kích thích bởi dopamine - chất tạo cảm giác vui vẻ và phần thưởng. Những nội dung ngắn, nhanh, hấp dẫn có thể khiến trẻ bị cuốn vào trạng thái hưng phấn liên tục.
Khi việc xem bị dừng đột ngột, trẻ có thể rơi vào trạng thái hụt hẫng, khó chịu, bồn chồn. Hiện tượng này còn được gọi là "dopamine crash" - trạng thái tụt giảm cảm giác hưng phấn sau khi não bộ quen với mức kích thích cao.
"Do khả năng điều tiết cảm xúc còn hạn chế, trẻ dễ phản ứng mạnh như khóc lóc, ăn vạ, la hét hoặc bùng nổ cảm xúc khi bị ngắt khỏi màn hình", bác sĩ phân tích.
Theo bác sĩ Sang, nếu tình trạng này kéo dài, trẻ có thể giảm khả năng kiên nhẫn, khó tập trung, dễ cáu gắt và kém thích nghi hơn với các hoạt động đời thực vốn đòi hỏi sự chờ đợi và nỗ lực. Về lâu dài, điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển cảm xúc mà còn tác động tiêu cực đến mối quan hệ giữa trẻ với cha mẹ và những người xung quanh.
Tuy nhiên, video ngắn không hoàn toàn có hại nếu được sử dụng đúng cách. Thay vì để thuật toán tự quyết định nội dung con tiếp cận, cha mẹ có thể chủ động biến video ngắn thành công cụ hỗ trợ học tập.
Phụ huynh nên ưu tiên các video giáo dục dài 1-3 phút, cung cấp kiến thức, kỹ năng sống hoặc những nội dung khoa học đơn giản, phù hợp độ tuổi.
Cha mẹ cũng nên xem cùng con và đặt những câu hỏi gợi mở như "Con thấy gì?" hoặc "Con học được gì?" để khuyến khích trẻ suy nghĩ, ghi nhớ và tương tác thay vì chỉ tiếp nhận thụ động.
Bên cạnh đó, cần đặt giới hạn thời gian xem rõ ràng, đồng thời cân bằng với các hoạt động thực tế như vẽ tranh, chơi ngoài trời, đọc sách hoặc kể chuyện. Những nội dung có nhịp độ chậm hơn, mục tiêu rõ ràng cũng nên được ưu tiên hơn các video giải trí dồn dập, kích thích mạnh.
"Cha mẹ hãy biến màn hình thành người bạn học của trẻ, thay vì 'người giữ trẻ'", bác sĩ Sang nói, đồng thời nhấn mạnh người lớn cũng cần làm gương bằng cách hạn chế thói quen lướt điện thoại không cần thiết trước mặt con.
Ông Bryan Johnson, chuyên gia về giải pháp chống lão hóa, mới đây chia sẻ giờ giấc ngủ thất thường có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe tổng thể, trong đó có chức năng gan, theo tờ The Economic Times.
Dẫn lại các tài liệu nghiên cứu được công bố trên PubMed - cơ sở dữ liệu y khoa thuộc Thư viện Y học Quốc gia Mỹ, ông Johnson cho biết đảo lộn giờ giấc ngủ làm phá vỡ nhịp sinh học, từ đó khiến cơ thể dễ mắc nhiều bệnh lý khác nhau.
Trong một nghiên cứu quy mô lớn mà ông Johnson dẫn lại, các chuyên gia đã phân tích thói quen ngủ nghỉ của hơn 88.000 người trưởng thành.
Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng những thói quen như ngủ không đúng giờ, thức khuya và làm xáo trộn đồng hồ sinh học có thể làm tăng nguy cơ mắc tới 172 loại bệnh lý khác nhau.
Thậm chí, chỉ một thay đổi nhỏ trong sinh hoạt (như ngủ trễ hơn bình thường từ 60 - 90 phút) cũng làm tăng đáng kể nguy cơ mắc các chứng bệnh về gan, với tỷ lệ ước tính khoảng 1,5%.
Các nghiên cứu khoa học ngày càng củng cố thêm mối liên hệ mật thiết giữa giấc ngủ và sức khỏe của gan.
Theo nghiên cứu công bố trên Endocrine.org (cổng thông tin của Hiệp hội Nội tiết Mỹ), những người lười vận động và ngủ nghỉ thiếu điều độ thường có nguy cơ cao mắc bệnh gan nhiễm mỡ.
Hiện gan nhiễm mỡ là một dạng rối loạn gan mãn tính phổ biến, ảnh hưởng đến gần 1/4 người trưởng thành trên thế giới.
Bệnh gan nhiễm mỡ thường song hành cùng nhóm bệnh lý chuyển hóa gồm béo phì và tiểu đường loại 2.
Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh có thể tiến triển sang các giai đoạn tổn thương gan nghiêm trọng, kéo theo những hệ lụy sức khỏe phức tạp.
