Ngày 26/6, tạp chí pháp lý Lawyer cho biết 17 bang tại Mỹ đã nộp đơn kiện lên Tòa án liên bang, nhằm phản đối chính sách của California về trách nhiệm của nhà sản xuất (EPR), siết việc sử dụng nhựa một lần.
Trách nhiệm của nhà sản xuất (Extended Producer Responsibility – EPR) là chính sách môi trường buộc các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu phải chịu trách nhiệm thu gom, tái chế bao bì hoặc sản phẩm của họ sau vòng đời sử dụng.
Nguyên đơn gồm 17 bang Georgia, Alabama, Florida, Idaho, Indiana, Iowa, Louisiana, Missouri, Montana, Nebraska, North Dakota, Oklahoma, South Carolina, South Dakota, Texas, Utah, West Virginia, và Hiệp hội các nhà phân phối và bán buôn quốc gia.
Họ kiện Đạo luật trách nhiệm của nhà sản xuất bao bì và ngăn ngừa ô nhiễm nhựa, được ban hành năm 2022, có hiệu lực từ 1/5 năm nay. Theo chính sách mới, nhà sản xuất phải giảm 25% nhựa trong bao bì, dụng cụ ăn uống một lần vào 2032, và đảm bảo các vật dụng này đều có thể tái chế hoặc phân hủy sinh học.
17 bang cùng hiệp hội doanh nghiệp lập luận rằng quy định giảm nhựa một lần của California là “gánh nặng” và đặt rào cản thương mại cho doanh nghiệp. Chi phí tuân thủ mới có thể bị chuyển vào giá thành sản phẩm cuối, gián tiếp đánh vào túi tiền người dân, đặc biệt người thu nhập thấp.
Ông Chris Carr, Tổng chưởng lý bang Georgia, cho rằng đạo luật nhựa là “một mệnh lệnh vi hiến từ giới thượng lưu Bờ Tây”. “California không có quyền dạy chúng tôi cách quản lý hoạt động kinh doanh tại Georgia, nhưng đó chính xác là những gì đạo luật nhựa của bang này cố gắng thực hiện”, ông nói.
Thông thường, chính sách của một bang chỉ có tác động trong bang đó. Tuy nhiên, việc siết quy định EPR tại California ảnh hưởng sâu rộng hơn nhiều. Theo phân tích từ tờ Lawyer, doanh nghiệp sản xuất, phân phối gắn thương hiệu lên hàng bán tại California sẽ phải điều chỉnh lại thiết kế sản phẩm, hợp đồng với nhà cung cấp.
Các công ty luật đều đưa ra cảnh báo với đạo luật này. Holland & Knight lưu ý về dữ liệu cơ sở cùng nghĩa vụ chi phí trong tương lai. Còn Freshfields nhận định đây là một trong những chính sách EPR về bao bì có phạm vi rộng nhất nước Mỹ, với hơn 5.000 nhà sản xuất có thể bị ảnh hưởng.
Các nguyên đơn cho rằng đạo luật này vi phạm cả hiến pháp Mỹ và California, đề nghị tòa án tuyên bố vô hiệu.
Melanie Turner, người phát ngôn của Sở Tái chế và thu hồi tài nguyên (CalRecycle) – bị đơn vụ kiện, cho biết cơ quan này không bình luận về các kiện tụng đang chờ xử lý, mà tập trung vào thi hành chính sách. Bị đơn khác là Liên minh Hành động tuần hoàn – tổ chức chịu trách nhiệm về EPR – cho biết đang theo dõi diễn biến vụ kiện, và nỗ lực thực hiện “các mục tiêu đầy tham vọng” của đạo luật nhựa.
Trước đó, quan chức bang California cho rằng những thay đổi chính sách sẽ giúp chống ô nhiễm nhựa, bảo vệ lợi ích của người nộp thuế và chính quyền địa phương. Bà Yana Garcia, Giám đốc Cơ quan Bảo vệ môi trường bang, nhấn mạnh California đang chuyển trách nhiệm quản lý và bao bì sử dụng nhựa một lần sang nhà sản xuất. “Cách tiếp cận này sẽ thúc đẩy các nhà sản xuất đổi mới và thiết kế bao bì, nhằm hỗ trợ nền kinh tế tuần hoàn”, bà nói.
Sau khi thụ lý vụ án, Tòa án quận Đông California sẽ phải phán quyết xem chính sách bao bì của bang là chương trình môi trường hợp pháp hay gánh nặng vi hiến lên thương mại liên bang. Phán quyết này sẽ định hình hướng dẫn tuân thủ cho các nhà sản xuất, phân phối và bán lẻ toàn quốc khi muốn bán hàng tại bang này.
Theo giới phân tích, nếu vụ kiện liên bang này thất bại, việc thực thi EPR tại California sẽ tạo nền tảng để các bang khác theo đuổi chính sách bao bì của riêng họ.
Là thủ phủ của Hollywood và Silicon Valley, California là bang giàu có bậc nhất ở Mỹ, xét về GDP. Năm ngoái, Thống đốc Gavin Newsom tuyên bố bang này trở thành nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới, sau khi GDP danh nghĩa đạt 4.100 tỷ USD. Theo dữ liệu từ Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Cơ quan Phân tích kinh tế Mỹ (BEA), nền kinh tế bang này đã vượt qua Nhật Bản (4.020 tỷ USD), chỉ xếp sau Mỹ, Trung Quốc và Đức.
Theo liên Bộ Công Thương - Tài chính, thị trường xăng dầu thế giới 2 ngày qua vẫn chịu tác động từ xung đột Xung Đông, khi các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran chưa có tiến triển, căng thẳng gia tăng tại eo biển Hormuz.
Các yếu tố nêu trên khiến giá thành phẩm xăng dầu thế giới xu hướng tăng, giảm tùy mặt hàng. Cụ thể, giá thành phẩm xăng RON 95 tăng 0,5%, dầu diesel giảm 3,8% và mazut 3,7%.
Vì thế, ở kỳ điều hành chiều nay, liên Bộ tiếp tục điều chỉnh giá xăng dầu trong nước. Với xăng RON 95-III (loại phổ biến trên thị trường) giảm 160 đồng, xuống 22.880 đồng một lít. Tương tự, E5 RON 92 hạ 100 đồng, có giá mới 21.830 đồng.
Ngược lại, các mặt hàng dầu giảm 820-1.160 đồng một lít tùy loại so với kỳ điều hành trước. Cụ thể, mỗi lít diesel và mazut có giá mới lần lượt 26.690 đồng và 18.810 đồng.
Mức trích lập vào Quỹ bình ổn xăng dầu vẫn duy trì ở ngưỡng 400 đồng một lít, kg với hai mặt hàng dầu diesel và mazut.
Giá xăng, dầu thay đổi như sau:
Từ cuối tháng 2, giá xăng dầu trong nước trải qua 18 kỳ điều hành, trong đó RON 95-III tăng 9 lần, giảm 7 lần và giữ nguyên 2 lần. Tương tự, dầu diesel tăng 8 lần, giảm 8 lần và 2 kỳ ổn định giá.
Từ đầu tháng 4, giá nhiên liệu trong nước liên tục giảm. Tuy nhiên, hiện mỗi lít xăng RON 95-III đắt hơn gần 2.730 đồng, còn dầu diesel cao hơn khoảng 7.420 đồng so với cuối tháng 2 - thời điểm xung đột Trung Đông bùng phát.
Các loại thuế như bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt và giá trị gia tăng (VAT) với xăng, dầu và nhiên liệu bay tiếp tục bằng 0 tới cuối tháng 6, theo Nghị quyết của Quốc hội.
Riêng thuế nhập khẩu với xăng dầu, nguyên liệu pha chế hiện là 0%, nhưng hết hiệu lực vào ngày 30/4. Bộ Tài chính đang đề xuất kéo dài giảm thuế này tới hết ngày 30/6. Cơ quan này cũng kiến nghị mở rộng danh mục hưởng thuế suất 0% (thay vì 5% như hiện tại) với 3 mã hàng nguyên liệu để phục vụ sản xuất tại nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn.
Bộ Tài chính cho biết khi thuế nhập khẩu ưu đãi với xăng dầu giảm về 0% từ đầu tháng 3, doanh nghiệp có điều kiện tiếp cận nguồn hàng thay thế khi chuỗi cung ứng tại những thị trường truyền thống như Hàn Quốc và ASEAN đứt gãy vì xung đột quân sự. Nguồn cung cho nhu cầu nội địa nhờ đó được đảm bảo, góp phần bình ổn thị trường xăng dầu và kinh tế vĩ mô.
Chỉ số đại diện cho sàn TP HCM sáng nay phát tín hiệu hồi phục khi tăng hơn 12 điểm, lên gần 1.860 điểm. Tuy nhiên, trạng thái khởi sắc không kéo dài lâu do áp lực xả hàng từ một số mã trụ lan ra diện rộng. VN-Index đảo chiều sang sắc đỏ trước giờ nghỉ trưa, sau đó liên tục nới rộng biên độ giảm và có thời điểm mất gần 30 điểm.
VN-Index chốt phiên tại 1.826 điểm, mức thấp nhất một tháng rưỡi. Chuỗi điều chỉnh 6 phiên liên tiếp khiến chỉ số mất tổng cộng 60 điểm.
Theo dự đoán của nhóm phân tích Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, nhịp điều chỉnh có thể tiếp tục trong ngắn hạn do đồ thị chỉ số đang dưới đường trung bình động 200 ngày (MA200).
Sàn TP HCM có hơn 220 mã đóng cửa trong sắc đỏ, gấp gần 3 lần mã tăng. Rổ vốn hóa lớn cũng phân hóa mạnh với 26 mã giảm, còn bên tăng chỉ 3 mã.
Bất động sản là nhóm chịu áp lực xả hàng mạnh nhất. NVL của Novaland chạm sàn 14.200 đồng, đóng cửa trong tình trạng không có bên mua, còn khối lượng dư bán hơn 24 triệu cổ phiếu. Một số mã vốn hóa nhỏ như CII, PDR, SCR, DXG cũng mất hơn 2,5%. Những mã trụ liên quan đến Vingroup như VIC, VHM, VRE và VPL giữ nguyên tham chiếu hoặc giảm gần 1%.
HQC là cổ phiếu bất động sản hiếm hoi lội ngược dòng thị trường khi tăng trần 2 phiên liên tiếp. Mã này có khối lượng dư mua hơn 10 triệu cổ phiếu.
Ở nhóm ngân hàng, HDB dẫn đầu biên độ giảm khi mất 3,3% và thủng mốc 25.000 đồng. Các cổ phiếu trụ như CTG, VPB, LPB, TCB, SHB... đều hạ hơn 1% so với tham chiếu. Ngược lại, SSB của SeABank tăng 1,4% lên 14.400 đồng, nằm trong danh sách tác động tích cực nhất đến VN-Index.
Sắc đỏ cũng bao trùm nhóm chứng khoán. TCX, VIX, VND, VDS... chốt phiên dưới tham chiếu và mức giảm phổ biến hơn 2%.
FPT đóng vai trò trụ đỡ, đóng góp cho VN-Index gần 1 điểm khi tăng 2,6% lên gần 75.000 đồng. Đây cũng là mã duy nhất ghi nhận giá trị sang tay nghìn tỷ.
Tín hiệu khả quan nhất phiên là thanh khoản thị trường tăng 4.000 tỷ đồng so với đầu tuần, lên 19.000 tỷ. Dòng tiền chủ yếu tập trung vào nhóm VN30 với gần 12.000 tỷ đồng.
Nhà đầu tư nước ngoài chưa ngắt mạch xả hàng. Nhóm này tiếp tục bán ròng 540 tỷ đồng, nối chuỗi 13 phiên liên tiếp. Áp lực rút vốn tập trung nhiều nhất ở ACB, HPG và HDB.
Trong bối cảnh VN-Index chưa thoát xu hướng đi xuống, nhóm phân tích Công ty Chứng khoán Vietcombank cho rằng nhà đầu tư cần thận trọng hơn khi mua mới. Chiến lược được khuyến nghị trong giai đoạn này là tận dụng các nhịp rung lắc trong phiên để lướt sóng ngắn hạn đối với cổ phiếu có sẵn trong danh mục.
Từ 15h ngày 18/6, giá xăng E5 RON 92 được điều chỉnh giảm 1.210 đồng/lít còn 20.120 đồng/lít, xăng E10 RON 95-III được điều chỉnh giảm 1.310 đồng/lít còn 20.750 đồng/lít. Dầu diesel giảm mạnh 2.340 đồng/lít còn 23.530 đồng/lít, dầu mazut giảm 1.920 đồng/lít về mức 16.680 đồng/kg.
Như vậy, so với mức đỉnh 31.420 đồng/lít, giá xăng E10 RON 95 đã giảm tới 10.670 đồng/lít; xăng E5 RON 92 cũng giảm 9.990 đồng/lít; giá dầu diesel đã giảm mạnh tới 21.250 đồng/lít từ mức đỉnh (44.780 đồng/lít).
Giá xăng dầu tại Việt Nam hiện vẫn thuộc nhóm thấp trong khu vực. Theo Bộ Công Thương, đến ngày 18/6, giá xăng tại Thái Lan ở mức khoảng 33.236 đồng/lít, Campuchia 29.955 đồng/lít, Lào 36.228 đồng/lít và Trung Quốc 33.948 đồng/lít, trong khi giá xăng E10 RON 95 tại Việt Nam chỉ ở mức 20.750 đồng/lít.
Đối với dầu diesel, giá bán tại Việt Nam là 23.530 đồng/lít, thấp hơn đáng kể so với Thái Lan (31.376 đồng/lít), Campuchia (30.743 đồng/lít), Lào (30.048 đồng/lít) và Trung Quốc (30.893 đồng/lít). Theo đánh giá của Bộ Công Thương, mặt bằng giá xăng dầu trong nước hiện thấp hơn so với các quốc gia láng giềng có chung đường biên giới.
Việc giá nhiên liệu giảm mạnh liên tiếp đã tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp vận tải điều chỉnh giảm cước. Tuy nhiên, theo phản ánh của một số người dân, mặt bằng cước vận tải hiện nay dù có giảm vẫn cao hơn so với giai đoạn đầu năm.
Chẳng hạn, đối với tuyến Hà Tĩnh - Hà Nội, giá vé xe khách từng ở mức khoảng 250.000 đồng/lượt vào đầu năm. Đến cuối tháng 3, nhiều nhà xe đồng loạt điều chỉnh tăng lên 300.000 đồng/lượt và đến nay vẫn giữ nguyên mức giá này, dù giá xăng dầu đã giảm mạnh so với thời điểm tăng cước.
Tương tự, tại nhiều chợ dân sinh, siêu thị và cửa hàng bán lẻ, mặt bằng giá nhiều loại hàng hóa thiết yếu vẫn chưa có nhiều biến động đáng kể. Nhiều quán cơm bình dân, bún phở hay đồ ăn sáng đã điều chỉnh tăng 5.000-10.000 đồng mỗi suất trong vài tháng gần đây với lý do chi phí đầu vào tăng, trong đó có chi phí vận chuyển do giá xăng dầu leo thang.
Tuy nhiên, khi giá nhiên liệu giảm mạnh, giá bán tại nhiều hàng quán vẫn được giữ nguyên. Không ít người tiêu dùng cho rằng giá cả thường tăng rất nhanh khi chi phí đầu vào tăng, nhưng lại giảm khá chậm khi các yếu tố này hạ nhiệt.
Chẳng hạn, một quán miến ngan tại phường Thanh Xuân (Hà Nội) duy trì mức giá 25.000 đồng/bát trong thời gian dài, nhưng từ tháng 3 đã tăng lên 30.000 đồng/bát. Theo chủ quán, ngoài giá thực phẩm, chi phí vận chuyển và các khoản chi phí sinh hoạt đều tăng khiến việc điều chỉnh giá là khó tránh khỏi. Tuy nhiên, đến nay dù giá xăng dầu đã giảm mạnh, mức giá bán mới vẫn được giữ nguyên.
Trên các diễn đàn mạng xã hội, nhiều người tiêu dùng cũng chia sẻ cảm giác "mọi thứ đều đang tăng giá". Một bát bún bò từ 45.000 đồng lên 50.000 đồng, bánh canh từ 25.000 đồng lên 30.000 đồng, bánh tráng từ 20.000 đồng lên 23.000 đồng mỗi phần hay bánh flan từ 7.000 đồng lên 8.000 đồng mỗi cái.
Không chỉ các dịch vụ ăn uống, nhiều khoản chi tiêu hằng ngày của người dân cũng đang neo ở mức cao hơn so với đầu năm. Từ thực phẩm, đồ uống đến chi phí đi lại, dịch vụ đều có xu hướng tăng, khiến áp lực sinh hoạt của nhiều hộ gia đình chưa có dấu hiệu giảm bớt dù giá xăng dầu đã hạ nhiệt đáng kể.
Thực tế này cũng được phản ánh trong số liệu của cơ quan thống kê. Bình quân 5 tháng đầu năm, CPI tăng 4,31% so với cùng kỳ năm ngoái. Trong đó, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,77%; nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 6,64%; giao thông tăng 5,22%.
Trước thực tế đó, Chính phủ cũng đã yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tăng cường công tác quản lý, điều hành giá. Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá cuối tháng 4, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh cần theo dõi sát diễn biến cung cầu, giá cả các mặt hàng thiết yếu và không để xảy ra tình trạng lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý.
Đáng chú ý, cơ quan quản lý yêu cầu các doanh nghiệp chủ động kiểm soát chi phí sản xuất, kinh doanh, kịp thời điều chỉnh giảm giá bán khi các yếu tố đầu vào giảm.
Đồng thời, tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá hoặc trường hợp chậm điều chỉnh giá khi chi phí đầu vào đã giảm theo diễn biến của thị trường thế giới.
Theo lãnh đạo Chính phủ, việc bảo đảm nguồn cung xăng dầu, điện và nguyên liệu sản xuất, cùng với kiểm soát chặt chẽ việc kê khai, niêm yết giá sẽ góp phần hạn chế áp lực lạm phát, tạo điều kiện để lợi ích từ việc giảm chi phí đầu vào được lan tỏa tới người tiêu dùng.
