“Bốn tháng neo đậu tại chỗ ư? Chừng đó thời gian là quá đủ để một đống thứ gớm ghiếc bám đầy dưới đáy tàu rồi”, Derek Hamm, nhân viên công ty cung cấp dịch vụ lặn biển Obsessive Compulsive Divers ở Marathon, bang Florida, nói về tình cảnh của những tàu dầu mắc kẹt bên trong eo biển Hormuz kể từ khi chiến sự Iran bùng phát hôm 28/2.
Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) từ tối 23/6 bắt đầu triển khai hoạt động sơ tán khoảng 11.000 thủy thủ bị mắc kẹt do eo biển Hormuz đóng cửa. Tuy nhiên, ngoài nguy cơ từ hoạt động quân sự của các bên, các con tàu này phải vượt qua chướng ngại đầu tiên để có thể ra khơi trở lại.
Khoảng 600 tàu dầu, tàu hàng khổng lồ phải thả neo trong vùng nước biển ấm tại vịnh Ba Tư trong suốt thời gian trên là môi trường lý tưởng để vô số hà, vẹm, tảo và các loài động thực vật biển khác sinh sôi.
Chủ tàu sẽ cần thuê những đội “thợ cạo đáy tàu” đông đảo thực hiện công việc đầy khó khăn, mất nhiều thời gian là dọn sạch hàng tấn hà bám chặt dưới đáy tàu. “Trong thế giới hàng hải, chuyện này không có gì lạ lẫm cả”, Hamm, thợ dọn đáy tàu chuyên nghiệp, cho hay.
Các siêu tàu chở dầu thường dài gần 305 m và rộng gần 46 m, đồng nghĩa chúng có gần 14.000 m2 đáy cần làm sạch. Các đội 5-6 thợ lặn sẽ phải mất khoảng 4-5 giờ dùng dụng cụ cạo bằng tay và máy phun xịt áp suất lớn để xử lý sạch lớp sinh vật bám ở vỏ tàu.
Với hàng trăm tàu dầu đang neo đậu chờ đi qua eo biển Hormuz, đây là khối lượng công việc khổng lồ và tốn rất nhiều thời gian.
“Công việc này không phức tạp, nhưng những con tàu đó quá lớn đối với các đội thợ lặn đơn lẻ”, Brian McCauley, chủ sở hữu công ty cung cấp dịch vụ dọn đáy tàu McCauley Mooring and Diving ở Long Island Sound, cho hay.
Thợ dọn đáy tàu thường sử dụng các thanh cạo dài để cạo sinh vật bám ra khỏi vỏ tàu. Khi gặp những loại bám chắc như hà, họ có thể dùng máy chà nhám hoặc máy phun rửa chạy bằng thủy lực.
Tuy nhiên, những người thợ dọn đáy tàu cũng phải cẩn trọng để không làm bong tróc lớp sơn và lớp phủ đặc biệt của tàu, vốn là thứ giúp ngăn ngừa sinh vật biển tích tụ. Lớp sơn phủ bị hư hại có thể gây nhiều vấn đề nghiêm trọng, khiến tàu vi phạm các quy định về môi trường và điều khoản kiểm soát sinh vật bám thân tàu của bên bảo hiểm.
Xử lý phần chân vịt có thể là công việc phiền toái nhất, vì các cánh quạt sau thời gian dài không hoạt động thường cần tháo rời, làm sạch rồi lắp lại, đòi hỏi rất nhiều công sức và sự tỉ mỉ.
Trước nhu cầu tăng cao về dịch vụ dọn đáy tàu sau khi eo biển Hormuz mở lại, các đội thợ đã tăng phí thêm vài nghìn USD. Hiện tại, mức phí ở mức hàng chục nghìn USD cho mỗi tàu, theo Aron Sorensen, giám đốc môi trường tại tổ chức quốc tế của các nhà vận hành tàu biển BIMCO.
Các chủ tàu buộc phải chấp nhận khoản phí này, bởi nếu không cạo lớp sinh vật bám dày dưới đáy, tàu sẽ gặp lực cản đáng kể khi di chuyển, làm giảm hiệu suất nhiên liệu và tăng chi phí vận hành, đặc biệt khi hành trình có thể dài đến hàng nghìn km từ Trung Đông tới châu Á hoặc Australia.
Neil Roberts, trưởng bộ phận hàng hải và hàng không tại Hiệp hội Thị trường Lloyd’s (LMA), cho hay nhiên liệu chiếm khoảng 50% chi phí vận hành của tàu.
Theo Carolyn Shearlock, chủ trang web dành cho người yêu tàu thuyền The Boat Galley, sinh vật bám dày đặc trên chân vịt có thể khiến bộ phận này dần mất hoàn toàn khả năng hoạt động. Tuy nhiên, tình trạng nghiêm trọng như vậy thường chỉ xảy ra với những con tàu neo đậu suốt nhiều năm.
Hamm lưu ý thêm các sinh vật nhỏ cũng rất thích làm tổ bên trong các van hút nước, làm hỏng hệ thống làm mát của tàu.
Quy định hàng hải yêu cầu tàu thuyền phải làm sạch hà và các sinh vật bám khác trước khi cập cảng. Ẩn bên trong các lớp hà biển có thể là nhiều loài ngoại lai xâm hại, gây tổn hại nghiêm trọng cho hệ sinh thái biển.
Các công ty bảo hiểm cũng đưa điều khoản về xử lý, bảo dưỡng phần đáy tàu nhằm bảo đảm tàu được bảo hiểm tuân thủ quy định và vận hành hiệu quả nhất có thể.
Một số con tàu nóng lòng muốn thoát khỏi vùng nguy hiểm có thể thuê tàu kéo lai dắt ra khỏi eo biển trước khi tiến hành làm sạch. Nhưng dù ở trong hay ngoài eo biển, việc loại bỏ sinh vật bám vẫn phải được thực hiện trước khi tàu tiếp tục hành trình.
Dọn sạch đáy tàu chỉ là một vấn đề trong nhiều thách thức mà các tàu phải đối mặt trước khi bắt đầu vận chuyển hàng trăm triệu thùng dầu đến đích. Iran tuần trước thông báo nước này đang yêu cầu các công ty phải đăng ký để được đi qua eo biển.
Ngoài ra, các tàu rà phá thủy lôi cần phải rà quét eo biển hẹp này để loại bỏ nguy cơ với tàu bè khi ra vào.
David Goldman, nhà bình luận của CNN, nhận định đó là những lý do khiến thị trường dầu mỏ khó có thể cải thiện nhanh chóng dù eo biển Hormuz đã mở cửa trở lại. “Sự chậm trễ bắt đầu từ những loài giáp xác, nhưng nó không dừng lại ở đó”, Goldman viết.
Việt Nam - Sri Lanka ngày 8/5 ra tuyên bố chung về việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Toàn diện nhân chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Hai bên cam kết tiếp tục củng cố và tăng cường hợp tác hữu nghị, xác lập tin cậy chính trị ở mức cao, mở rộng quy mô và mức độ hợp tác theo hướng toàn diện, thực chất trên tất cả các lĩnh vực.
Về hợp tác chính trị, quốc phòng an ninh, Việt Nam - Sri Lanka nhất trí tiếp tục tăng cường tiếp xúc, trao đổi cấp cao và các cấp trên tất cả các kênh, trong đó có giao lưu nhân dân. Hai bên nhất trí triển khai hiệu quả bản ghi nhớ về hợp tác quốc phòng ký năm 2011; khuyến khích các hoạt động hợp tác thực chất hơn, nhất là đào tạo lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake nhất trí hợp tác trong các lĩnh vực như dịch vụ sửa chữa và mua sắm thiết bị quốc phòng; đẩy nhanh đàm phán, hướng tới ký kết các thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng.
Hai bên tái khẳng định cam kết tăng cường hợp tác an ninh và triển khai hiệu quả cơ chế Đối thoại An ninh; rà soát, cập nhật Thỏa thuận hợp tác về đấu tranh, phòng chống tội phạm ký năm 2009; phối hợp đấu tranh phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng, khủng bố, nhập cư bất hợp pháp; mở rộng hợp tác an ninh hàng hải, cảnh sát và an ninh mạng.
Tuyên bố chung cũng đề cập tới hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, nông nghiệp, năng lượng, khoa học công nghệ. Hai lãnh đạo ghi nhận tiềm năng to lớn của việc mở rộng hợp tác kinh tế và nhất trí đạt mục tiêu kim ngạch thương mại song phương 1 tỷ USD vào năm 2030.
Việt Nam đánh giá cao đầu tư của Sri Lanka tại Việt Nam và Sri Lanka bày tỏ mong muốn thu hút thêm đầu tư từ Việt Nam. Hai bên sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, hướng đến một số dự án mang tính biểu tượng trong một số lĩnh vực.
Việt Nam - Sri Lanka nhất trí thúc đẩy hợp tác nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong các lĩnh vực công nghệ sinh học, công nghệ thông tin, kỹ thuật điện, điện tử và tự động hóa; thúc đẩy ký kết văn kiện hợp tác về chuyển đổi số; khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác phát triển, cung cấp sản phẩm và dịch vụ công nghệ thông tin.
Hai lãnh đạo tái khẳng định cam kết tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của các sáng kiến chia sẻ kiến thức và nâng cao năng lực.
Tuyên bố chung còn nói về mở rộng hợp tác văn hóa, giáo dục, tôn giáo và giao lưu nhân dân. Hai bên nhất trí thúc đẩy hợp tác trong bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa; tăng cường xây dựng và triển khai các chương trình giao lưu, quảng bá văn hóa, lịch sử và thể thao; tăng cường kết nối giữa các tổ chức Phật giáo; thúc đẩy đối thoại liên văn hóa và nghiên cứu tổ chức các diễn đàn, hoạt động hành hương, tiến tới đồng đăng cai các sự kiện Phật giáo khu vực và quốc tế.
Trong khuôn khổ hiệp định hợp tác giáo dục, hai bên nhất trí khuyến khích liên kết giữa các trường đại học, viện nghiên cứu hai bên, triển khai việc trao đổi sinh viên, nghiên cứu sinh hai nước.
Hai lãnh đạo ghi nhận những chuyển biến trong nỗ lực sớm đưa vào vận hành các đường bay thẳng giữa hai nước ngay trong năm nay, nhằm tăng cường kết nối, thúc đẩy hiệu quả hợp tác du lịch, thương mại và giao lưu nhân dân.
Về hợp tác đa phương, hai bên tái khẳng định tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác khu vực và đa phương, đặc biệt là trong khuôn khổ Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), coi đây là nền tảng quan trọng cho đối thoại, xây dựng lòng tin và hợp tác thực chất về các vấn đề cùng quan tâm.
Hai bên nhất trí ủng hộ chủ nghĩa đa phương với vai trò trung tâm của Liên Hợp Quốc; nhất trí tăng cường phối hợp chặt chẽ, ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn, tổ chức quốc tế và khu vực như Phong trào Không liên kết (NAM), Hợp tác Nam - Nam, Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU), Diễn đàn Nghị viện châu Á - Thái Bình Dương (APPF) và Hội đồng Liên nghị viện ASEAN (AIPA).
Hồi tháng 1 năm nay, nhà sáng lập SpaceX Elon Musk công bố kế hoạch phóng tổng cộng 1 triệu vệ tinh đóng vai trò là trung tâm dữ liệu vào quỹ đạo trái đất, theo Reuters. Đến đầu tháng 6, Trung Quốc cũng phát tín hiệu cho thấy đang theo đuổi viễn cảnh tương tự.
Những thập niên qua, các vệ tinh đóng vai trò giống camera vô cùng đắt đỏ trên bầu trời. Chúng thu thập những khối lượng hình ảnh và dữ liệu cực lớn để chuyển về trái đất phân tích. Tuy nhiên, khối lượng thông tin mà vệ tinh thu được hơn xa những gì các trung tâm trên trái đất có thể xử lý, chủ yếu là do giới hạn của đường truyền băng thông.
Trong bối cảnh đó, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra hướng tư duy mới. Thay vì vệ tinh chỉ đơn thuần thu thập thông tin như lâu nay, công nghệ điện toán không gian có thể trực tiếp xử lý thông tin trên quỹ đạo, và gửi về mặt đất những thông tin đã được chọn lọc và thích hợp nhất cho từng lĩnh vực cụ thể.
Những người ủng hộ điện toán không gian, trong đó có tỉ phú Elon Musk, cho rằng việc đặt các trung tâm xử lý dữ liệu trên quỹ đạo sẽ mang đến giải pháp hiệu quả nhằm khắc phục một trong những hạn chế lớn nhất của AI trên trái đất, theo Reuters. Đó là nhu cầu vô cùng lớn về diện tích đất đai, điện nước sử dụng trong quá trình vận hành các hệ thống AI.
Thay vào đó, hàng triệu vệ tinh có thể đảm nhận vai trò trên trong lúc xoay quanh trái đất. Mỗi vệ tinh chỉ cần được trang bị các tấm pin mặt trời, hệ thống tản nhiệt riêng và kết nối với nhau bằng công nghệ truyền dữ liệu laser.
Tại Mỹ, sau khi nộp đơn lên Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) để xin giấy phép phóng 1 triệu vệ tinh hồi đầu năm, tỉ phú Musk vào đầu tháng 6 tiết lộ công ty có kế hoạch phóng các vệ tinh AI được trang bị pin mặt trời cùng bộ phận tản nhiệt cũng như các liên kết quang học tốc độ cao (laser) để truyền dữ liệu, Space.com đưa tin.
SpaceX cũng dự kiến đưa vào vận hành cơ sở sản xuất vệ tinh AI cuối năm sau. Công ty của tỉ phú Musk không phải là tay chơi duy nhất trong lĩnh vực này ở Mỹ. Nhiều doanh nghiệp khác cũng đang theo đuổi ý tưởng xây dựng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, trong đó có Google, Blue Origin và Microsoft.
Đến tháng 3 năm nay, Nvidia thông báo có thể sản xuất được các dòng GPU thiết kế riêng cho điện toán không gian, theo thông tin đăng tải trên website chính thức của hãng.
Trong khi đó tại Trung Quốc, nhiều thành phố nước này đang đẩy mạnh việc đầu tư vào điện toán không gian, với việc Bắc Kinh, Thiên Tân và Thành Đô lần lượt thành lập các viện nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo nhằm giành lợi thế chiến lược trong lĩnh vực này. Gần đây nhất, Bắc Kinh hôm 1.6 thiết lập trung tâm đầu tiên về điện toán không gian, Securities Times đưa tin.
Trước đó, công ty hàng không vũ trụ ADAspace (trụ sở Thành Đô) vào tháng 3 đã phối hợp với Bộ Công nghiệp và công nghệ thông tin Trung Quốc ra mắt Prometheus, nền tảng dịch vụ điện toán đám mây không gian. Theo Tân Hoa xã, dự án đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới gồm 1.000 vệ tinh và bắt đầu đưa vào sử dụng năm 2030. Đến năm 2035, toàn bộ mạng lưới gồm khoảng 2.800 vệ tinh dự kiến sẽ hoàn thành.
Báo The Straits Times dẫn lời giảng viên Svetla Ben-Itzhak của Đại học Johns Hopkins (Mỹ) nhận định dù triển vọng thương mại của điện toán không gian vẫn chưa rõ ràng, nhưng những tác động chiến lược về an ninh quốc gia của công nghệ này là có thật. Những nước sớm nắm được quyền kiểm soát hạ tầng điện toán không gian sẽ đạt lợi thế lớn hơn về quyền tự chủ cũng như khả năng chi phối các mạng lưới thông tin toàn cầu.
Robert "Magyar" Brovdi, tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, cho biết Trung tâm số 1 thuộc đơn vị này hôm 30/5 đã tiến hành cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) vào sân bay quân sự ở Taganrog, thành phố cảng thuộc tỉnh Rostov, miền nam Nga.
Brovdi cho hay hai máy bay săn ngầm Tu-142 và một hệ thống tên lửa Iskander của Nga đã bị phá hủy trong cuộc tập kích.
Video được Brovdi công bố cho thấy UAV Ukraine sử dụng camera ảnh nhiệt để lùng sục mục tiêu trong bóng tối và lao xuống hai máy bay Tu-142 đậu trên đường băng. UAV cũng tập kích tổ hợp Iskander tại một rặng cây, dường như ở gần căn cứ.
Trung tâm số 1 thuộc Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine là đơn vị chuyên tiến hành các đòn tấn công sâu vào các mục tiêu quân sự cùng cơ sở hạ tầng dầu khí của Nga.
Tu-142 là dòng máy bay săn ngầm và tuần thám biển tầm xa ra đời từ thời Liên Xô, dựa trên nền tảng oanh tạc cơ chiến lược Tu-95, loại máy bay thường được sử dụng cho các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình quy mô lớn vào Ukraine.
Biến thể nâng cấp sâu Tu-142MK trang bị nhiều hệ thống cảm biến hiện đại để phát hiện tàu ngầm dưới biển, cùng hệ thống radar cảnh giới và dẫn bắn cho tên lửa hành trình.
Tu-142MK có bán kính chiến đấu 6.500 km, mang được tối đa 9 tấn vũ khí trang bị gồm phao thủy âm, thủy lôi, ngư lôi và tên lửa hành trình diệt hạm Kh-35. Khả năng phát hiện, tiêu diệt nhiều loại tàu ngầm khiến nó được mệnh danh là "sát thủ săn ngầm" hàng đầu của không quân hải quân Nga.
Trong khi đó, hệ thống tên lửa chiến thuật Iskander có khả năng phóng tên lửa đạn đạo với tầm bắn lên tới 500 km. Vũ khí này đã đóng vai trò then chốt trong những cuộc tấn công nhằm vào các thành phố và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine.
Yuri Slusar, thống đốc tỉnh Rostov, trong bài đăng trên Telegram cho hay một bồn chứa nhiên liệu, một tàu chở dầu và một tòa nhà hành chính tại cảng Taganrog đã bốc cháy sau cuộc tấn công của Ukraine. Ông Slusar nói thêm đã có hai người bị thương do vụ tấn công này.
Taganrog là thành phố cảng lớn của Nga trên biển Azov. Thành phố này thường xuyên trở thành mục tiêu trong các cuộc tấn công bằng UAV từ Ukraine.
Nga chưa bình luận về thiệt hại đối với máy bay Tu-142 và tên lửa Iskander.
