Mỗi tối, trước khi đóng cửa hàng kinh doanh mặt phố, tôi thường dừng lại vài phút nhìn dòng người qua lại. Xe cộ vẫn đông, quán ăn vẫn sáng đèn, tiếng cười nói vẫn rộn ràng. Nhưng khi quay vào trong cửa hàng, tôi lại thấy một câu chuyện khác.
Khách hàng của tôi ghé đến. Họ xem hàng, hỏi han rất kỹ, so sánh nhiều hơn trước, rồi xin thêm thời gian suy nghĩ và rời đi. Cuối ngày, số đơn hàng tôi bán được thường ít hơn số cuộc trò chuyện đã diễn ra. Tôi gặp một vài người bạn kinh doanh nội thất, vật liệu xây dựng, quần áo hay điện máy, họ đang trải qua cảm giác tương tự. Khách hàng ngày càng quyết định mua hàng chậm hơn.
Theo số liệu tiêu dùng, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng vẫn duy trì xu hướng tăng qua các năm. Điều đó cho thấy nhu cầu tiêu dùng chưa hề mất đi. Nhưng tăng trưởng của thị trường không đồng nghĩa mọi người bán đều cảm nhận được sự khởi sắc như nhau. Điều tôi chứng kiến là người tiêu dùng ngày càng thận trọng. Họ không còn quyết định theo cảm xúc nhiều như trước mà cân nhắc kỹ hơn giữa nhu cầu hiện tại và sự an toàn tài chính trong tương lai.
Tôi nhớ cách đây vài năm, khách hàng thường hỏi: “Bao nhiêu tiền?”. Bây giờ, câu hỏi tôi nghe nhiều hơn là họ bàn bạc với nhau: “Có thật sự cần mua lúc này không?”. Một câu hỏi hướng đến giá trị của món hàng, câu còn lại hướng đến sự cần thiết cho tương lai. Nhiều gia đình đang có xu hướng ưu tiên tích lũy hơn là chi tiêu. Đó không hẳn là tâm lý bi quan, mà là một phản ứng dễ hiểu khi con người muốn tạo thêm “vùng đệm” cho cuộc sống.
>> Lý do giá xăng giảm mạnh nhưng bát phở vẫn đứng yên
Với người bán, sự thận trọng ấy tạo ra một áp lực khác. Có người cho rằng chỉ cần giảm giá là sẽ bán được hàng. Nhưng rồi tôi nhận ra giảm giá chỉ là giải pháp ngắn hạn. Nếu biên lợi nhuận liên tục bị thu hẹp trong khi chi phí thuê mặt bằng, nhân công và vận hành vẫn giữ nguyên, người kinh doanh sẽ nhanh chóng cạn sức.
Tôi nghĩ rằng điều quan trọng nhất đối với nhiều hộ kinh doanh hiện nay không phải là “lợi nhuận”, mà là “dòng tiền”. Doanh thu có thể đến chậm, lợi nhuận có thể tạm thời thấp, nhưng nếu dòng tiền bị đứt quãng quá lâu, việc duy trì hoạt động sẽ trở nên rất khó khăn.
Một thay đổi khác cũng đáng chú ý là ngày nay, chỉ với một chiếc điện thoại, một tài khoản mạng xã hội hoặc một gian hàng trên sàn thương mại điện tử, bất kỳ ai cũng có thể bắt đầu kinh doanh. Đó là tín hiệu tích cực vì tạo thêm cơ hội cho nhiều người khởi nghiệp. Nhưng mặt khác, nó cũng khiến cạnh tranh gay gắt hơn bao giờ hết.
Nếu trước đây khách hàng phải tìm người bán, thì bây giờ người bán phải tìm cách được khách hàng lựa chọn. Giá cả vì thế không còn là lợi thế duy nhất. Khi hàng hóa ngày càng giống nhau và thông tin ngày càng minh bạch, thứ tạo nên khác biệt nhiều khi lại là trải nghiệm và mức độ tin cậy.
Có lần một người bạn hỏi tôi còn lạc quan với việc kinh doanh không? Tôi trả lời là có. Nhưng sự lạc quan của tôi bây giờ khác trước. Ngày trước, tôi tin chỉ cần thị trường tăng trưởng thì mình cũng sẽ phát triển. Bây giờ, tôi tin sự phát triển phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng thích nghi của chính người kinh doanh: thích nghi trong cách quản lý chi phí, thích nghi trong việc lắng nghe khách hàng, thích nghi với những thay đổi rất nhanh của hành vi tiêu dùng.
Điều đáng mừng là, giữa sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt, vẫn có một lợi thế mà các cửa hàng nhỏ hoàn toàn có thể xây dựng. Đó là niềm tin. Khách hàng có thể quên một mức giá, quên một chương trình khuyến mãi hay quên địa chỉ của cửa hàng. Nhưng họ thường nhớ rất lâu cảm giác được tư vấn chân thành, được tôn trọng và được đối xử tử tế.
Tôi là tác giả bài viết "Cuộc đời tôi xuống dốc sau khi đưa cả tỷ đồng cho anh trai trả nợ". Trước tiên xin cảm ơn những ý kiến đóng góp của các bạn để tôi có thể biết suy nghĩ của mọi người về vấn đề của mình.
Có thể do dung lượng bài viết không thể diễn đạt được tất cả sự việc nên mọi người chưa thể hiểu hết được sự việc mà đánh giá. Qua các ý kiến tôi thấy hầu hết mọi người không đồng tình với tôi về việc trả nợ cho anh trai, để cho gia đình nhỏ của mình xảy ra như này.
Nay, qua bài viết này tôi muốn mọi người biết rõ hơn về sự việc tôi đã trải qua.
Thứ nhất tôi thừa nhận việc giúp đỡ anh mình nhiều như thế là không nên. Nhưng hầu như số tiền tôi giúp đỡ nhiều lúc tôi chưa lập gia đình. Đến khi tôi lập gia đình tôi cũng tích cóp được vài trăm triệu cho bản thân.
Ngoài ra tuy số tiền tôi giúp đỡ khoảng hơn một tỷ đồng nhưng bù lại tôi không phải xây nhà. Hiện tại ngôi nhà tôi đang ở là do anh trai tôi xây. Nó không to nhưng cũng tốn vài trăm triệu đồng.
Có thể bài viết trước tôi chưa nói đến việc này nên các bạn không biết để đánh giá sự việc chính xác. Những mất mát về vật chất về thời gian của tôi là vô cùng lớn. Ở đời chẳng ai muốn phải mất đi những gì mình có, nhưng ai ở hoàn cảnh đó chắc cũng hiểu phần nào. Anh em máu mủ sao nỡ đành lòng?
Vấn đề này có thể với đa phần mọi người tôi sai. Tôi tiếp nhận ý kiến của các mọi người. Nhưng có lẽ do tính người, anh em lớn lên trong nghèo khó kiếm từng con cua, con tép sao bỏ được anh mình?
Với lúc đó có thể còn trẻ còn công việc nghĩ là làm mãi rồi sẽ ra. Tôi nghĩ như vậy thôi cũng là tích đức cho đời làm phúc cho con mình hưởng. Hoặc cũng có thể là số phận mình chết hụt mấy lần, nay phải trả nợ đời.
Còn về vấn đề vợ tôi. Ngày đó, ở vị trí đó có những người con gái có điều kiện muốn đến với tôi nhưng tôi đã bỏ qua tất cả. Tôi nghĩ cái gì mình làm ra của mình mới quý. Vợ tôi là con nhà nông, tôi nghĩ rằng rồi sau về với nhau khó khăn dễ dàng chia sẻ với nhau. Nhưng tôi đã sai.
Việc lo cho gia đình riêng tôi không sao nhãng như các bạn nghĩ. Lúc con còn nhỏ có những hôm 11-12h đêm xong việc tôi vẫn về với vợ con để hôm sau vợ đi làm không phải vội. Con còn nhỏ tôi đã tự tắm cho con được.
Tôi đi làm kinh doanh lịch không cố định nên tuổi thơ của con gắn liền với bố nhiều hơn mẹ. Bố là người chứng kiến những bước đi đầu tiên của con. Tôi cũng đi tìm mua đất, đi đấu giá đất mà không được rồi mới về mua đất ruộng gần nhà.
Tất cả tiền đó là do tôi kiếm ra từ trước và trong khi lấy vợ. Việc bán nhà chính vợ tôi chủ động để cứu anh trai, vì khi này tôi đã có tất cả 1.500 m2 đất ruộng tiếp giáp khu dân cư sẵn nhà ở.
Tôi đã cho, đã giúp anh trai tôi, nhưng những việc tôi làm với vợ con như vậy theo các bạn là lo cho vợ hay không?
Trước khi vợ tôi chọn rời xa quê hương tình cảm vợ chồng rất nồng ấm, chưa có bất kỳ mâu thuẫn nào cả. Vấn đề là vợ và nhà vợ muốn tôi bỏ tất cả theo vợ để làm công nhân. Rồi dự án quy hoạch xảy đến, đất chẳng biết còn hay mất. Ai mà phải chịu cảnh này tôi nghĩ chắc không được như tôi.
Quá nhiều khó khăn ập đến, nhưng khó khăn nhất là vợ chồng chia rẽ. Còn kinh tế lúc khó nhất tôi cũng chưa bao giờ sợ, vì mình lớn lên hai bàn tay trắng.
Vợ đi, tôi khuyên ngăn đủ điều mà không được, nhờ cả nhà vợ mà cũng không xong. Có bạn bình luận tôi không biết vợ rời đi với lý do gì thì đến đây các bạn hiểu rồi chứ. Vì tôi chọn nhầm nhà, nhầm người.
Sống trên đời có ai muốn mình khổ đâu? Nhưng gặp khổ thì cố mà vượt qua, chứ chọn cách rời đi thì dễ dàng quá. Đến bây giờ nếu biết sai quay về xin lỗi vì con tôi cũng bỏ qua. Vì với tôi chỉ có anh em vợ con là người tôi dành cho đặc ân đó.
Đến giờ thì tôi cũng có đất có nhà, có chỗ làm ăn, có công việc mình yêu thích. Mỗi tháng may mắn cũng kiếm được 20 triệu đến 30 triệu đồng. Tôi nghĩ rằng ở trên đời này vẫn còn một chút gì đó gọi là "duy tâm" mà mình không thể bác bỏ được, đó là ở hiền rồi sẽ gặp lành.
Điều may mắn là qua gian khó tôi vẫn là tôi vẫn chưa bán rẻ đạo đức nhân cách của mình. Còn tiền bạc vật chất thì chưa bao giờ tôi sợ vì mất rồi sẽ làm ra. Chăm chỉ chịu khó không ăn chơi hư hỏng thì chẳng bao giờ chết đói cả. Sống ở đời đừng lúc nào cũng nghĩ ngay hơn thiệt cái lợi trước mắt mà quên đi tình nghĩa anh em, tình cảm vợ chồng.
Cảm ơn các bạn đã góp ý. Chúc tất cả mọi người sức khỏe -tình yêu và sung túc.
Tôi nghĩ có lẽ đã đến lúc cần nhìn lại cách đánh giá người lao động trung niên.
Trong nhiều thập kỷ, quỹ đạo cuộc đời của một con người thường được hình dung khá rõ ràng: Tuổi trẻ học tập, tuổi trung niên xây dựng sự nghiệp, khoảng 50 tuổi đạt đỉnh cao rồi dần giảm tốc, nghỉ hưu, dưỡng già và vui vầy cùng con cháu.
Mô hình đó phù hợp với thế kỷ trước, khi "sức lao động" chủ yếu dựa vào thể lực và khả năng ghi nhớ kiến thức. Nhưng trong thời đại AI, công nghệ và y học phát triển nhanh chóng, nhiều giả định cũ đang trở nên lỗi thời.
Trước đây tuổi tác thường đồng nghĩa với sự suy giảm khả năng lao động. Một người công nhân, nông dân hay thợ cơ khí khó có thể duy trì hiệu suất làm việc ở tuổi 70 như khi còn trẻ.
Ngày nay nhiều công việc dựa trên tri thức, kinh nghiệm và khả năng ra quyết định. Máy tính, Internet và trí tuệ nhân tạo đang trở thành cánh tay nối dài của con người, giúp giảm đáng kể những hạn chế về tuổi tác.
Bên cạnh đó, hiểu biết về dinh dưỡng, vận động và chăm sóc sức khỏe cũng thay đổi mạnh mẽ. Việc mất cơ, tăng mỡ, mắc các bệnh chuyển hóa hay suy giảm thể lực từng được xem là hệ quả gần như tất yếu của tuổi già. Hiện nay nhiều người ở tuổi 50 hoặc 60 vẫn duy trì được thể trạng tốt nhờ chế độ ăn uống khoa học, luyện tập thường xuyên và các tiến bộ y học.
Nhưng sự thay đổi quan trọng nhất không nằm ở cơ thể mà nằm ở cách chúng ta hiểu về trí tuệ. Trước đây người thuộc nhiều công thức, nhiều dữ kiện, nhiều kiến thức thường được xem là giỏi vì có thể sử dụng để ra quyết định hợp lý hơn. Bây giờ khi AI có thể tra cứu rất nhiều trang tài liệu chỉ trong vài giây, việc ghi nhớ nhiều không còn là lợi thế quyết định.
Điều đó không có nghĩa con người trở nên kém giá trị hơn. Ngược lại, nó buộc chúng ta phải nhìn lại "đâu mới là giá trị thật sự của trí tuệ?".
Bộ não con người vốn có giới hạn. Chúng ta không thể nhớ tất cả mọi thứ. Thực tế, việc quên đi những thông tin ít sử dụng là một cơ chế tự nhiên giúp não bộ hoạt động hiệu quả hơn. Một người lớn tuổi có thể không còn nhớ chính xác tên một người hay một chi tiết đã nhiều năm không sử dụng, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc họ suy nghĩ kém hơn.
Giá trị của trí tuệ không nằm ở việc lưu giữ bao nhiêu dữ liệu mà nằm ở khả năng hiểu được ý nghĩa của dữ liệu đó.
Ông cha ta từ lâu đã đúc kết qua câu nói: "Khôn đâu đến trẻ, khỏe đâu đến già". Nhiều người chỉ chú ý đến vế sau mà quên mất ý nghĩa của vế đầu. Người lớn tuổi không khôn ngoan hơn vì họ nhớ nhiều hơn mà do họ đã trải qua nhiều hoàn cảnh, chứng kiến nhiều thành công và thất bại, từ đó học được cách nhìn một vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau.
Một người trẻ có thể nhìn thấy cơ hội. Người từng trải thường nhìn thấy cả cơ hội lẫn rủi ro.
Một người trẻ có thể nhìn thấy giải pháp. Người từng trải thường nhìn thấy cả những hệ quả ngoài dự kiến của giải pháp đó.
Một người trẻ có thể đưa ra quyết định nhanh. Người từng trải thường cân nhắc thêm các tác động dài hạn.
Khả năng nhìn thấy nhiều chiều của một vấn đề chính là thứ mà hàng chục năm trải nghiệm cuộc sống tạo ra. Điều thú vị là đây cũng chính là kiểu tư duy phù hợp với thời đại AI.
AI rất giỏi trong việc tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu và tối ưu hóa những bài toán cụ thể. Nhưng việc xác định điều gì thực sự quan trọng, cân bằng giữa các lợi ích khác nhau, đánh giá tác động xã hội, đạo đức hay dài hạn của một quyết định vẫn là năng lực của con người.
Nói cách khác, AI đang làm giảm giá trị của việc ghi nhớ máy móc, nhưng lại làm tăng giá trị của tư duy đa chiều. Và tư duy đa chiều thường là thành quả của nhiều thập kỷ trải nghiệm.
Thế mạnh của người 50 tuổi không phải là nhớ nhiều hơn AI hay nhanh hơn người trẻ, mà là nhìn thấy nhiều chiều của một vấn đề. Trong thời đại mới, đó có thể là thời điểm con người bước vào giai đoạn giá trị nhất của đời mình.
Ở đó, vỉa hè không chỉ là phần đất thừa bên cạnh con đường. Người đi bộ được che nắng bởi mái hiên liên tục. Các cửa hàng tầng trệt mở ra ngay sát tuyến phố.
Khách bộ hành có thể dừng lại xem sách, uống cà phê hay trú mưa mà không phải bước xuống lòng đường. Điều đáng nói là nhiều mái hiên ấy không hề lấn ra đất công một cách tự phát. Chúng nằm trong chính thiết kế của công trình, tạo nên một dạng vỉa hè tự thân không gian thuộc về căn nhà nhưng phục vụ cả cộng đồng.
Trong khi đó, rất nhiều khu đô thị mới hiện nay lại đang đi theo hướng ngược lại. Nhà dân cố tận dụng từng mét vuông xây sát mép đất, sau đó tiếp tục dựng mái che, biển hiệu, chậu cây, bậc tam cấp để chiếm thêm vỉa hè. Người đi bộ cuối cùng chỉ còn một lối nhỏ len lỏi hoặc phải xuống lòng đường.
Khu dân cư nơi tôi sống từng có vỉa hè rộng tới 4 mét, cứ khoảng 10 mét lại có một cây xanh. Nhiều hộ dân còn chủ động xây lùi vào thêm 2 mét để tạo khoảng đệm phía trước nhà. Có thời điểm, cả tuyến phố sở hữu vỉa hè rộng tới 6 mét một điều rất hiếm ở đô thị Việt Nam.
Nhưng rồi phần "chuẩn" vỉa hè bị giảm còn 2 mét. Một vài căn đầu tiên bắt đầu xây lấn ra. Sau đó cả dãy phố cùng làm theo vì ai cũng sợ mình bị thiệt. Chỉ sau vài năm, vỉa hè rộng rãi biến thành lối đi chật hẹp bị chiếm dụng bởi bảng hiệu, xe máy và vật dụng cá nhân.
Đây là lý do tôi cho rằng Việt Nam nên xây dựng một bộ tiêu chuẩn mới cho nhà phố mặt tiền, đặc biệt ở các tuyến thương mại. Theo đó, các căn nhà có thể được xây tối đa diện tích ở các tầng trên, nhưng tầng trệt bắt buộc phải lùi vào khoảng 4 mét để tạo vỉa hè tự thân cho chính căn nhà đó.
Khoảng không này có thể dùng làm hành lang đi bộ có mái che, nơi để xe cho khách, không gian cây xanh, chỗ nghỉ chân, hoặc khu kinh doanh mở. Đổi lại, chủ nhà được hưởng lợi trực tiếp vì mặt bằng kinh doanh đẹp hơn, khách tiếp cận thuận tiện hơn và giá trị thương mại của căn nhà tăng lên.
Thực tế, các cửa hàng tiện lợi hay siêu thị điện máy đã tự làm điều này từ lâu. Họ hiểu rằng khoảng trống trước cửa hàng không phải "đất bỏ phí", mà là thứ tạo nên doanh thu. Một cửa hàng có chỗ dừng xe, có khoảng lùi thông thoáng luôn hấp dẫn khách hơn một mặt tiền bị bít kín.
Nếu áp dụng đồng bộ, các tuyến phố Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển theo mô hình "phố Tràng Tiền hiện đại": tầng trệt lùi vào, mái hiên liên tục, cây xanh đồng bộ, người đi bộ được che nắng mưa, hoạt động kinh doanh diễn ra tự nhiên mà không cần lấn chiếm. Thậm chí, cơ quan chức năng có thể tiến thêm một bước bằng cách chuẩn hóa mái hiên năng lượng mặt trời cho toàn tuyến phố.
Thay vì để mỗi nhà tự dựng mái tôn nhấp nhô, thành phố có thể thiết kế hệ mái đồng bộ vừa che nắng cho người đi bộ vừa phát điện lên lưới. Khi đó, vỉa hè không còn là nơi thường xuyên diễn ra cuộc giằng co giữa người dân và lực lượng trật tự đô thị. Nó trở thành một phần giá trị của chính căn nhà và của cả thành phố.
