“Các bạn đã sẵn sàng làm nhiều hơn nữa và biến lời nói thành hành động. Mỹ sẽ luôn sát cánh cùng các bạn”, tướng Chris Donahue, chỉ huy lực lượng lục quân NATO tại châu Âu, phát biểu tại sự kiện ở thị trấn Valga của Estonia ngày 30.6.
Theo ông, năng lực răn đe không được tạo ra bằng “những lời nói suông trên bục diễn thuyết”, mà bằng sự hiện diện thực tế của binh sĩ trên thực địa. Tướng Donahue, người dự kiến rời chức vụ trong tuần này, hiện cũng là chỉ huy lục quân Mỹ tại châu Âu và châu Phi.
Từ lâu, lực lượng NATO tại 3 nước Baltic gồm Lithuania, Latvia, Estonia và miền bắc Ba Lan được đặt dưới sự chỉ huy của một sở chỉ huy đa quốc gia duy nhất tại thành phố Szczecin (tây bắc Ba Lan).
Việc lập thêm một khu vực chỉ huy cho phép NATO điều động lực lượng đến Baltic nhanh hơn trong trường hợp cần thiết. Theo điều chỉnh mới, 2 sư đoàn đa quốc gia tại Estonia và Latvia sẽ thuộc quyền chỉ huy của quân đoàn Đức – Hà Lan đóng tại thành phố Muenster (Đức).
NATO cảnh báo Nga có thể đủ khả năng tiến hành một cuộc tấn công quy mô lớn nhằm vào lãnh thổ các nước đồng minh sớm nhất vào năm 2029 nếu tiếp tục tăng cường vũ trang với tốc độ hiện nay. Điện Kremlin bác bỏ cáo buộc có kế hoạch tấn công NATO.
Châu Âu hiện chịu áp lực tăng cường năng lực phòng thủ ngày càng lớn, đặc biệt sau các chỉ trích từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người cho rằng các đồng minh châu Âu chưa phát huy đầy đủ sức mạnh quân sự của mình.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius ngày 30.6 nói việc NATO điều chỉnh cơ cấu chỉ huy là thông điệp rõ ràng về quyết tâm bảo vệ lãnh thổ đồng minh. “Đây là minh chứng rõ ràng và mạnh mẽ về sự đoàn kết, khả năng sẵn sàng của NATO và quyết tâm chung của chúng ta trong việc bảo vệ từng tấc đất lãnh thổ của các nước đồng minh”, ông Pistorius nói tại Valga.
Khi hoạt động đầy đủ, một quân đoàn thường chỉ huy 3 sư đoàn, tương đương khoảng 40.000 – 60.000 quân. Trong thời bình, quân đoàn thường duy trì như một cấu trúc chỉ huy tinh gọn, nhưng có đủ các chức năng chuyên biệt như pháo binh, phòng không và quân y để hỗ trợ triển khai nhanh khi khủng hoảng xảy ra.
Quân đoàn đa quốc gia đông bắc tại Szczecin được thành lập năm 2017. Một quan chức quân sự NATO cho biết việc bổ sung quân đoàn thứ 2 phụ trách phòng thủ Baltic sẽ giúp liên minh triển khai “lực lượng quy mô lớn một cách nhanh chóng” nếu tình hình xấu đi.
Sự việc xảy ra tối 19/4, khi khu trục hạm USS Zumwalt đang neo đậu tại thành phố Pascagoula thuộc bang Mississippi của Mỹ, nhưng thông tin chỉ được hải quân Mỹ công bố ngày 22/4. Đám cháy khiến ba thủy thủ bị thương, trong đó một người phải nhập viện và đang trong tình trạng ổn định.
Hải quân Mỹ đang điều tra nguyên nhân và đánh giá mức độ ảnh hưởng đến tàu Zumwalt.
Sự cố xảy ra trong lúc khu trục hạm Zumwalt đang trong quá trình thử nghiệm sau khi hiện đại hóa tại nhà máy của hãng Huntington Ingalls (HII). Dự án bắt đầu từ tháng 8/2023, trong đó pháo tầm xa AGS cỡ nòng 155 mm sẽ được thay bằng loạt ống phóng tên lửa siêu vượt âm C-HGB.
Tháng 12/2024, tàu Zumwalt rời ụ nổi và bước vào giai đoạn tiếp theo để chuẩn bị quay lại hoạt động. Chiến hạm ra biển lần đầu hôm 15/1, sau hơn hai năm nằm xưởng.
USS Zumwalt là chiếc đầu tiên của lớp tàu cùng tên, được coi là một trong những dự án quân sự tốn kém nhất lịch sử Mỹ, nhưng gây thất vọng với hàng loạt lỗi thiết kế, đội giá và chậm tiến độ.
Quốc hội Mỹ đã cắt giảm số lượng đặt mua từ 32 xuống chỉ còn 3 tàu, trong đó USS Zumwalt và USS Michael Monsoor đã đưa vào biên chế, còn USS Lyndon B. Johnson hạ thủy từ năm 2019 và đang trong giai đoạn thử nghiệm.
Văn phòng Kiểm toán Chính phủ Mỹ hồi tháng 9/2020 cho biết mỗi tàu lớp Zumwalt có giá hơn 9 tỷ USD, bao gồm cả chi phí nghiên cứu phát triển, so với mức giá dự kiến 1,3 tỷ USD/chiếc hồi năm 1998. Cơ quan này đánh giá lớp Zumwalt chỉ có thể đạt khả năng làm nhiệm vụ đầy đủ sớm nhất là sau năm 2025.
Hải quân Mỹ ban đầu định sử dụng lớp Zumwalt để tấn công các mục tiêu ven biển bằng pháo AGS. Đây là loại pháo lớn nhất được Mỹ chế tạo và trang bị cho chiến hạm từ sau Thế chiến II, có thể bắn 10 phát đạn mỗi phút nhằm vào mục tiêu cách vị trí khai hỏa hơn 150 km.
Tuy nhiên, mỗi quả đạn pháo dẫn đường tầm xa (LRLAP) cho AGS có trị giá gần một triệu USD, khiến hải quân Mỹ phải từ bỏ kế hoạch mua đạn và loay hoay tìm cách thay đổi cấu hình vũ khí cho lớp Zumwalt. Hải quân Mỹ cuối năm 2021 thông báo sẽ hoán cải tàu khu trục lớp Zumwalt, loại bỏ AGS để trang bị tên lửa siêu vượt âm tầm xa IRCPS.
Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động quân sự của Mỹ tại Trung Đông, hôm nay thông báo Iran đã "phóng nhiều máy bay không người lái (UAV) tự sát tấn công những tàu thương mại đang di chuyển qua eo biển Hormuz".
"Lực lượng Mỹ đã bắn hạ toàn bộ số UAV này trong vài giờ qua và lưu thông hàng hải qua eo biển vẫn diễn ra mà không bị cản trở", CENTCOM cho hay.
CENTCOM đồng thời cho biết eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ và khí đốt từ vùng Vịnh, vẫn "mở cửa", bất chấp việc Iran áp lệnh phong tỏa kể từ khi chiến sự bùng phát.
Trong khi đó, tướng Habibollah Sayyari, phó tổng tham mưu trưởng quân đội Iran, tuyên bố eo biển Hormuz và vịnh Ba Tư vẫn nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của lực lượng vũ trang nước này và "không tàu thuyền nào có thể đi vào khu vực mà không có sự cho phép của Iran".
Tướng Sayyari cho hay năng lực tác chiến UAV của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) "rất tiên tiến" và lực lượng này đang mở rộng sản xuất UAV nhanh chóng.
Thông báo bắn hạ UAV của CENTCOM được đưa ra sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 12/6 cho biết bản ghi nhớ về thỏa thuận hòa bình với Mỹ sẽ được "ký từ xa" trong vài ngày tới.
"Biên bản Ghi nhớ Islamabad chưa bao giờ tiến gần hiện thực như lúc này", ông Araghchi đăng trên mạng xã hội, đề cập thủ đô Pakistan, nơi diễn ra các vòng đàm phán Mỹ - Iran trước đó.
Chỉ vài giờ sau, Tổng thống Donald Trump, người trước đó cáo buộc Iran đàm phán thiếu thiện chí và bóp méo các điều khoản đã thống nhất, đăng lại ảnh chụp bài viết của ông Araghchi trên tài khoản cá nhân.
Tuy vậy, đài truyền hình quốc gia Iran IRIB dẫn lời ông Araghchi nói rằng cho đến khi đạt thỏa thuận toàn diện về mọi vấn đề thì "chưa thể khẳng định chắc chắn rằng Mỹ và Iran đã đạt được đồng thuận".
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng xác nhận "văn bản cuối cùng của thỏa thuận hòa bình đã được thống nhất". "Hòa bình chưa bao giờ ở gần như lúc này", ông Sharif nói, đồng thời thừa nhận có "làn sóng thông tin sai lệch liên tục" xoay quanh tiến trình đàm phán.
Một quan chức cấp cao của Mỹ bày tỏ lạc quan rằng các bên có thể ký kết thỏa thuận trong vài ngày tới.
Đồng minh của Mỹ là Israel cho biết ông Trump đã cam kết thỏa thuận sẽ buộc Iran từ bỏ toàn bộ lượng uranium đã làm giàu. Tuy nhiên, hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA khẳng định nội dung này "thậm chí còn không được đưa ra đàm phán".
Iran nhấn mạnh một thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Mỹ phải bao gồm việc chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận. Ngoài ra Washington phải miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran trong quá trình đàm phán.
Về eo biển Hormuz, Tehran cho biết thỏa thuận phải dành ra thời hạn 30 ngày cho các thủ tục liên quan tuyến hàng hải này, theo Hãng tin Reuters.
Theo quan điểm của Iran, một thỏa thuận đạt được giữa Mỹ và Iran phải quy định rằng số lượng tàu được phép đi qua eo biển Hormuz sẽ trở lại mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày.
Bên cạnh đó phong tỏa hải quân phải được dỡ bỏ hoàn toàn trong thời hạn 30 ngày này.
Tehran nhấn mạnh bất kỳ sự thay đổi trong các hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz đều có điều kiện là Mỹ phải thực hiện các cam kết đã nêu trong bản ghi nhớ chung.
Tehran cũng nêu rõ Mỹ phải giải phóng một phần tài sản đóng băng của Iran trong giai đoạn đầu tiên. Phần còn lại của tài sản đóng băng sẽ được quyết định trong các vòng đàm phán.
Mặc dù Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định Tehran chưa đưa ra bất kỳ cam kết nào về chương trình hạt nhân, tuy nhiên bên bản ghi nhớ sẽ phải dành ra thời hạn 60 ngày để hai bên đàm phán về vấn đề hạt nhân và làm giàu uranium.
Đáng chú ý một nguồn tin cấp cao Iran tiết lộ với Reuters rằng nước này vẫn chưa đồng ý bàn giao kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao của họ. Việc trước tiên là phải đạt thỏa thuận ngưng bắn hoàn toàn ở Iran và Lebanon, sau đó mới bàn đến vấn đề hạt nhân. Tehran nói đây là lập trường xuyên suốt của họ.
“Vấn đề hạt nhân sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán hướng tới một thỏa thuận cuối cùng, vì vậy vấn đề này không thuộc thỏa thuận hiện tại. Chưa có bất kỳ thỏa thuận nào về việc vận chuyển kho dự trữ uranium được làm giàu ở mức cao của Iran ra khỏi đất nước”, quan chức này khẳng định.
