Binh sĩ Denys – không phải tên thật – đã tham gia các chiến dịch tấn công tầm xa từ năm 2025. Bạn bè và ngay cả cha mẹ anh cũng không biết công việc thật sự của anh, do các quy định bảo mật cực kỳ nghiêm ngặt trong đơn vị.
“Đừng thu hút sự chú ý, đừng khoe khoang. Bạn sẽ không bao giờ có thể kể về những gì mình đã làm, ngay cả sau xung đột”, anh Denys nói với AFP trong một cuộc phỏng vấn ngày 1.7.
Từng là lính thủy đánh bộ, anh Denys hiện phục vụ tại Trung tâm số 1 thuộc lực lượng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine. Đơn vị này được cho là đứng sau nhiều cuộc tập kích lớn vào Nga, trong đó có vụ tấn công hồi tháng 6 nhằm vào một nhà máy lọc dầu gần Moscow và các đòn đánh vào Saint Petersburg khi thành phố này chuẩn bị khai mạc một hội nghị quốc tế lớn.
Ukraine cho rằng các cuộc tấn công như vậy là hành động đáp trả chính đáng trước những đợt oanh kích ban đêm của Nga nhằm vào các thành phố Ukraine. Các mục tiêu thường là kho nhiên liệu và nhà máy lọc dầu, trong nỗ lực làm suy giảm nguồn thu năng lượng phục vụ chiến dịch quân sự của Nga.
Theo anh Denys, chính mức độ nhạy cảm của nhiệm vụ buộc họ phải sống trong bí mật gần như tuyệt đối. “Chúng tôi là mục tiêu có giá trị rất cao và là ưu tiên hàng đầu của đối phương”, anh nói.
Tên, tuổi và thân phận của các thành viên trong đơn vị đều được giữ kín. Họ không được chụp ảnh hay quay phim nếu không che mặt. Theo AFP, các phóng viên phải tuân thủ quy trình an ninh nghiêm ngặt mới được tiếp cận một trong những địa điểm phóng UAV từng được sử dụng cho các cuộc tấn công tầm xa hồi đầu năm nay.
“Chúng tôi hiểu rất rõ cái giá mà bản thân và người thân có thể phải trả. Vì vậy, quyết định quan trọng nhất là cố gắng ẩn mình nhiều nhất có thể”, một binh sĩ có biệt danh Voron nói.
Ông Voron cho biết Nga sẽ làm mọi cách để truy tìm ít nhất một trong các nhóm tấn công tầm xa của Ukraine. Trước khi gia nhập đơn vị hiện tại, ông Voron từng làm ở một tổ chức có nhiệm vụ tìm kiếm và tấn công các đội UAV tầm xa của Nga.
Trước xung đột, ông Voron là họa sĩ và huấn luyện viên võ thuật. Ông đã kết hôn và có con. Ông nghĩ vợ mình “có lẽ nghi ngờ” công việc thật sự của ông, nhưng “bà ấy không hỏi gì”.
Trên mạng xã hội, ông Voron vẫn đăng bài trên trang đơn vị cũ và chia sẻ hình ảnh có phù hiệu của lực lượng đó, nhằm khiến người quen tin rằng ông vẫn đang phục vụ ở nơi cũ. “Tất cả người thân và bạn bè tôi đều nghĩ tôi vẫn đang ở lực lượng đặc nhiệm”, anh nói.
“Trong đời thường, các bạn sẽ không nhận ra chúng tôi”, một sĩ quan tình báo quân sự Ukraine có mật danh Wolf nói với AFP. Theo ông, các thành viên đơn vị luôn cố giữ vẻ ngoài bình thường để hòa vào đời sống xung quanh.
“Mọi người thường hình dung chúng tôi như lính biệt kích mặc đồ ngụy trang, nhưng thực tế chúng tôi thường mặc áo sơ mi và quần jean”, ông Voron nói.
Kỷ luật bảo mật được áp dụng trong từng chi tiết. Khi ở nơi công cộng, họ không được nói về nhiệm vụ. Thậm chí, những từ có thể gợi đến hoạt động tác chiến cũng bị tránh dùng. Việc liên lạc, di chuyển và sử dụng thiết bị cá nhân đều phải tuân theo quy định riêng. Nếu có nghi ngờ rò rỉ thông tin, các biện pháp kiểm tra nội bộ sẽ được áp dụng.
Các cuộc tập kích của Ukraine đã gây gián đoạn tại nhiều cơ sở nhiên liệu của Nga. Theo binh sĩ Denys, khi chiến dịch được mở rộng, hạn chế lớn nhất của đơn vị không phải là thiếu UAV mà là “thời gian trong một ngày”.
Theo báo South China Morning Post, trong cuộc duyệt binh năm ngoái, Trung Quốc đã lần đầu giới thiệu hai mẫu tàu lặn không người lái HSU001 và AJX002 dài gần 20m, thuộc nhóm lớn nhất thế giới hiện nay.
Sau đó truyền thông phương Tây còn hé lộ hình ảnh vệ tinh một biến thể có chiều dài vượt 40m tại một căn cứ hải quân của Trung Quốc, làm dấy lên nhiều lo ngại trong cộng đồng quốc tế, đặc biệt từ phía Mỹ.
Nhiều người cho rằng kích thước này thậm chí tạo ra một cách phân loại mới - phương tiện lặn không người lái "siêu lớn" (XXLUUV), vượt xa mẫu lớn nhất hiện nay của Mỹ là Orca (dài khoảng 15-26m).
Trước những thông tin trên, một số chuyên gia quốc phòng Mỹ cảnh báo các mục tiêu dễ tổn thương ở bờ Tây như Seattle, Oakland, Los Angeles, thậm chí cả kênh đào Panama, có thể nằm trong tầm hoạt động của các hệ thống này.
Tuy nhiên ngày 5-4, các nhà khoa học Trung Quốc khẳng định các thiết bị lặn không người lái siêu lớn (XXLUUV) của nước này sẽ không nhằm mục tiêu tấn công bờ Tây nước Mỹ.
Ông Yan Zheping - chuyên gia hàng đầu về tàu lặn và là giám đốc hệ thống không người lái tại Đại học Kỹ thuật Cáp Nhĩ Tân - đã bác bỏ các lo ngại trong một nghiên cứu công bố gần đây.
Theo ông, các tàu lặn cỡ lớn của Trung Quốc "ưu tiên phục vụ an ninh khu vực, trinh sát phòng thủ gần bờ, đồng thời hỗ trợ nghiên cứu dân sự và giám sát môi trường". Đây cũng là lần đầu tiên mục đích chiến lược của các hệ thống này được công khai.
Do đó các "tàu lặn khổng lồ" nói trên nhiều khả năng được phát triển nhằm đối phó với hoạt động quân sự của Mỹ trong các kịch bản liên quan đến eo biển Đài Loan hoặc Biển Đông, thay vì phục vụ các cuộc tấn công xuyên Thái Bình Dương.
Dù vậy, theo nhận định của SCMP, tốc độ phát triển nhanh của công nghệ tàu không người lái dưới nước vẫn đang trở thành yếu tố làm gia tăng cạnh tranh quân sự giữa các cường quốc.
"Chúng tôi tin rằng Huân chương Đại bàng Trắng được trao vào năm 2023 là dành cho người dân và quân đội Ukraine. Điều này đã được tuyên bố vào thời điểm đó. Hôm nay, tôi gửi Huân chương lại cho Tổng thống Ba Lan", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thông báo trên mạng xã hội hôm 20/6.
Lãnh đạo Ukraine đăng kèm ảnh Huân chương Đại bàng Trắng và giấy chứng nhận được đóng gói vào hộp để gửi đến địa chỉ là văn phòng Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki.
Ông Zelensky cho biết Kiev biết ơn trước sự hỗ trợ của Warsaw, đồng thời cam kết nước này sẽ tiếp tục cởi mở "với mọi hình thức hợp tác có ý nghĩa với Ba Lan nhằm tránh những cách diễn giải mâu thuẫn về các chương khó khăn và đau thương trong lịch sử chung giữa hai nước".
Các cựu tổng thống Ukraine là ông Leonid Kuchma, Viktor Yushchenko và Petro Poroshenko cũng thông báo sẽ trả lại Huân chương Đại bàng Trắng đã được trao tặng, với lý do căng thẳng hiện nay đang gây tổn hại đến những nỗ lực mà họ từng thực hiện nhằm cải thiện quan hệ với Ba Lan.
Kyrylo Budanov, chánh văn phòng của Tổng thống Zelensky, và Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha cũng đã tuyên bố từ bỏ các giải thưởng mà Ba Lan trao cho mình.
Loạt động thái diễn ra sau khi Tổng thống Nawrocki hôm 19/6 thông báo thu hồi Huân chương Đại bàng Trắng, giải thưởng cao quý nhất của Ba Lan, mà nước này đã trao cho Tổng thống Ukraine, sau khi ông Zelensky đổi tên một đơn vị quân đội Ukraine thành "Những anh hùng UPA".
UPA là tên một nhóm nổi dậy dân tộc chủ nghĩa thời Thế chiến II. Lực lượng này từng chiến đấu chống lại cả phát xít Đức lẫn lực lượng Liên Xô và các đơn vị Ba Lan ở khu vực.
Một số người Ukraine coi UPA là "anh hùng" vì đã chống lại Liên Xô và phát xít Đức, cũng như là biểu tượng trong nỗ lực của Kiev nhằm trở nên độc lập khỏi Moskva.
UPA bị cáo buộc tham gia các cuộc thảm sát Volhynia giai đoạn 1943-1945. Ba Lan cho rằng khoảng 100.000 người Ba Lan đã bị các lực lượng dân tộc chủ nghĩa Ukraine sát hại trong giai đoạn này. Hàng nghìn người Ukraine cũng thiệt mạng trong các cuộc trả đũa sau đó.
Ngoại trưởng Ukraine gọi quyết định của Tổng thống Ba Lan là "sai lầm chiến lược", khẳng định không lãnh đạo nước ngoài nào có quyền "áp đặt lịch sử của chúng tôi lên chính chúng tôi".
Các thành viên trong chính phủ Ba Lan, những người thường xuyên bất đồng với ông Nawrocki, cho rằng căng thẳng hiện nay giữa Warsaw và Kiev đang mang lại lợi ích cho Moskva. "Bên chiến thắng duy nhất trong cuộc chiến về lịch sử và huân chương này là Nga", Ngoại trưởng Ba Lan Radoslaw Sikorski cho hay.
Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Wladyslaw Kosiniak-Kamysz nhận định tranh cãi trên cho thấy quan hệ giữa nước này và Ukraine đang "đi theo hướng rất xấu", thêm rằng việc căng thẳng leo thang giữa các đồng minh "chỉ có lợi cho đối phương".
Tổng thống Nawrocki hôm 20/6 bác bỏ ý kiến cho rằng quyết định thu hồi huân chương sẽ mang lại lợi ích cho Nga, tuyên bố động thái này được thực hiện vì lòng tự trọng của Ba Lan đã bị xúc phạm.
Tàu ngầm không tháp chỉ huy của Trung Quốc lần đầu xuất hiện trong ảnh vệ tinh hôm 1/6, khi neo đậu ở cầu cảng tại nhà máy đóng tàu Giang Nam thuộc thành phố Thượng Hải. Chuyên trang hải quân Naval News nhận định chiến hạm có mặt ở vị trí hiện tại từ cuối tháng 5.
Chưa rõ nhiệm vụ và hệ thống động lực của tàu ngầm này, cũng như liệu nó có người lái hay không.
H. I. Sutton, chuyên gia về hải quân, ước tính tàu ngầm mới của Trung Quốc có chiều dài khoảng 120 m và rộng 10-11 m, lớn hơn các tàu ngầm diesel-điện và thậm chí dài hơn một số mẫu tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân.
Để so sánh, tàu ngầm hạt nhân tấn công lớp Type-093 Trung Quốc có chiều dài 108-110 m và rộng 11 m, trong khi lớp Virginia của Mỹ dài khoảng 115 m và rộng hơn 10 m.
Tàu ngầm không tháp chỉ huy có thể dùng hệ thống đẩy phản lực dòng nước (pump-jet). Thiết kế này có nhiều ưu điểm như tốc độ cao và độ ồn thấp hơn so với chân vịt, tăng khả năng ẩn mình của tàu ngầm, đạt hiệu quả cao hơn ở mọi dải tốc độ, mang lại nhiều lợi ích khi hoạt động ở những vùng biển nông hoặc gần bờ.
Tuy nhiên, pump-jet thường nặng nề, phức tạp và tốn kém hơn nhiều so với động cơ chân vịt truyền thống.
Phương tiện dường như có cánh lái đuôi hình chữ X, thiết kế lần đầu xuất hiện trên tàu ngầm Trung Quốc vào năm 2024.
"Kiểu bố trí này giúp tàu có độ cơ động và hiệu quả cao, an toàn hơn so với thiết kế cánh lái chữ thập truyền thống. Cánh lái đuôi hình chữ X là đặc điểm liên quan đến tàu ngầm hạt nhân tấn công thế hệ mới của Trung Quốc, được đặt biệt danh Type-095", Joseph Trevithick, biên tập viên của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, nhận xét.
Trevithick đánh giá không có tháp chỉ huy là yếu tố đáng chú ý nhất của tàu ngầm Trung Quốc, khi thiết kế tổng thể được tối ưu hóa đáng kể nhờ loại bỏ cấu trúc lớn nhô khỏi thân tàu.
"Điều này triệt tiêu tối đa lực cản, tăng tốc độ và khả năng cơ động khi lặn, giúp tàu ngầm hoạt động êm và khó bị phát hiện hơn, ngay cả khi di chuyển với tốc độ cao. Đây là tính năng đặc biệt hữu ích khi con tàu phải đối mặt với nhiều mối đe dọa", Trevithick cho biết.
Tuy nhiên, thiếu tháp chỉ huy cũng dẫn tới một số hạn chế. Trên tàu ngầm truyền thống, đây là nơi lắp kính tiềm vọng, cảm biến, ăng-ten và ống thở để phương tiện có thể thông khí mà không cần nổi lên.
Khi di chuyển ở trạng thái nổi, tháp chỉ huy cũng giúp thủy thủ đoàn định hướng và quan sát xung quanh, hỗ trợ bảo vệ lực lượng tại chỗ và nhận hàng tiếp tế. Một số tàu ngầm của Nga và Mỹ có tháp chỉ huy được gia cố để xuyên thủng lớp băng dày nhiều mét, cho phép nổi lên ở vùng cực.
"Tàu ngầm mới xuất hiện ở Trung Quốc dường như tập trung vào hoạt động trong lòng biển và cách xa mặt nước, nơi tháp chỉ huy và các bộ phận liên quan ít cần thiết hơn. Thiết kế của con tàu cũng tập trung vào cải thiện hiệu suất, trong đó có khả năng di chuyển nhanh nhất có thể", Trevithick cho hay.
Một tàu ngầm không tháp chỉ huy, có chiều dài 45 m, rộng khoảng 4,5 m và cánh đuôi hình chữ thập truyền thống, từng xuất hiện tại nhà máy Giang Nam hồi năm 2018. Trung Quốc dường như chế tạo con tàu để thử nghiệm và đánh giá về thiết kế mới.
Tại triển lãm hàng không ở thành phố Chu Hải năm 2024, Tập đoàn Đóng tàu Nhà nước Trung Quốc (CSSC) cũng trưng bày mô hình tàu ngầm không người lái dùng động cơ diesel-điện với kích thước lớn chưa từng có. Thiết kế tổng thể của mô hình có nhiều điểm tương đồng với nguyên mẫu ở nhà máy Giang Nam.
Theo CSSC, tàu ngầm không người lái (UUV) có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ như tấn công chiến hạm đối phương, rải thủy lôi, hỗ trợ lực lượng đặc nhiệm và phóng UUV nhỏ hơn.
Các nhà máy đóng tàu trên thế giới và hải quân nhiều nước từng nghiên cứu thiết kế tàu ngầm với tháp chỉ huy thấp trong quá khứ, song chúng thường chỉ dừng lại trên lý thuyết hoặc trải qua thử nghiệm hạn chế.
