Roman Mongold, 38 tuổi, bị bao vây giữa đống đổ nát của một nhà máy tại thành phố Vovchansk ở Kharkov, đông bắc Ukraine. Anh đói và mệt, đầu đau nhói do những chấn thương chưa được điều trị.
Anh căng mình nghe ngóng những giọng nói tiếng Nga ở phía bên kia bức tường, hy vọng họ không nghe thấy tiếng rên rỉ đau đớn từ người đồng đội của anh chỉ cách đó vài bước chân. Anh không mong gì hơn là giúp đồng đội sống sót.
Mongold không có cách nào thoát khỏi "vùng đất chết" này. Mạng điện thoại và những con đường xung quanh đều đã bị phá hủy. Những cánh đồng đầy rẫy mìn. Sở chỉ huy gần nhất của Ukraine cách nơi anh bị bao vây hàng km. Máy bay không người lái (drone) của Nga săn lùng mọi thứ chuyển động trên mặt đất.
Đó là vào một ngày cuối tháng 8/2025 và anh đã bị mắc kẹt từ tháng 3, nằm sâu trong khu vực mà binh sĩ Ukraine gọi là "vùng tử thần", dải đất nằm giữa hai chiến tuyến nồng nặc mùi chết chóc. Đồng đội của anh, Andrii, 28 tuổi, đang lịm dần vì trúng đạn ở đầu gối.
Roman và Andrii được điều đến Vovchansk, thành phố nhỏ nằm sát biên giới Ukraine - Nga, nhằm ngăn chặn lực lượng Nga tiến về Kharkov, thành phố lớn thứ hai Ukraine cách Vovchansk 72 km về phía tây nam.
Roman đến vào tháng 3/2025, còn Andrii được bổ sung vào tháng 7/2025. Họ đều đi cùng một con đường, băng qua dòng sông Vovcha hẹp chảy xuyên qua Vovchansk, sau đó mất nhiều ngày để tiếp cận các vị trí tiền tuyến xa hơn về phía bắc thành phố.
Trận chiến khốc liệt nhằm giành quyền kiểm soát trung tâm công nghiệp và đường sắt cũ này đã diễn ra từ tháng 5/2024, khi quân đội Nga phát động chiến dịch tấn công bất ngờ vào thành phố. Dần dần, Vovchansk đã bị hủy diệt hoàn toàn trong những cuộc giao tranh dữ dội.
Khác với những dải chiến trường khác, nơi binh sĩ cố thủ trong công sự và hầm hào giữa các cánh đồng hay dọc theo những hàng cây, cuộc chiến tại Vovchansk diễn ra trong những khu chung cư bỏ hoang và nhà máy đổ nát. Đây là kiểu chiến tranh đô thị khốc liệt tương tự những gì đã san phẳng các thành phố Bakhmut và Avdiivka ở miền đông đất nước. Những người lính phải giành giật từng tòa nhà, đôi khi là từng căn phòng.
Những binh sĩ như Roman và Andrii sống sót được là nhờ lực lượng ở hậu phương sử dụng drone thả nhu yếu phẩm từ trên không xuống, giúp họ có thực phẩm, nước uống, pin, sạc dự phòng, miếng dán giữ nhiệt, khăn ướt đến đạn dược, đôi khi cả những lá thư từ gia đình. Nga và Ukraine luôn tìm mọi cách ngăn chặn drone tiếp tế của nhau, hoặc chờ lính ra lấy hàng rồi mới tấn công.
Mỗi tuần, Halyna, vợ Roman, đều gửi cho chỉ huy của anh một tin nhắn thoại từ quê nhà. Người chỉ huy sau đó phát đoạn ghi âm qua bộ đàm cho Roman nghe. Roman đọc lại một lời nhắn để chỉ huy ghi âm và chuyển tiếp cho Halyna.
Tình trạng thiếu nhân lực khiến việc luân chuyển binh sĩ Ukraine ở tiền tuyến trở nên hạn chế. Các chỉ huy cũng ngần ngại ra lệnh rút lui, bởi mỗi mét đất mất đi đều có thể bị mang ra để gây bất lợi cho Kiev trên bàn đàm phán và việc binh sĩ di chuyển khỏi vị trí đôi khi còn nguy hiểm hơn là bám trụ.
Tất cả những người lính Ukraine đang giữ phòng tuyến tại Vovchansk đều hiểu rằng con đường duy nhất thoát ra cũng chính là con đường họ đã vào, một hành trình đầy hiểm nguy quay trở lại bờ sông và chắc chắn bất khả thi đối với một người lính không thể tự đi lại.
Mọi cây cầu bắc qua sông đều đã bị phá hủy, binh sĩ chỉ có thể sang sông bằng cách bơi hoặc dùng xuồng cao su. Nhiều drone Nga còn trang bị cảm biến hồng ngoại để tiêu diệt mục tiêu trong đêm tối.
Những ngày tháng nghẹt thở
Roman nhập ngũ vào mùa hè năm 2024, sau đó được phân về Lữ đoàn Bộ binh Cơ giới số 57 của Ukraine và được điều đến tiền tuyến ở Kharkov vào tháng 3/2025.
Khi đó, một chiếc xe bán tải thả Roman cùng ba binh sĩ khác là Hunter, Sniper và Boxer xuống vùng ngoại ô Vovchansk. Roman mang theo đầy đủ nhu yếu phẩm, đạn dược, lựu đạn và một mảnh giấy ghi lời cầu nguyện của vợ trước khi bước vào trận đánh đầu tiên.
Ba binh sĩ tách ra để chốt giữ những vị trí khác nhau trong thành phố. Roman hình dung chiến trường như một mặt đồng hồ, quân Ukraine nằm ở vòng cung từ 7h30 đến 5h30 phía sau lưng anh, trong khi lính Nga bao vây ở các hướng còn lại.
Roman và người đồng đội tên Zhora đóng quân tại một căn bếp đổ nát trong tòa chung cư bỏ hoang. Họ thay phiên nhau quan sát lính Nga di chuyển qua công viên và nhà máy, báo cáo qua bộ đàm và dùng lưới đánh cá che cửa sổ để ngăn drone đối phương.
Đúng ngày sinh nhật Roman, drone Nga bắt đầu oanh tạc dữ dội khiến sàn bếp sụp đổ, buộc anh và Zhora phải rút xuống tầng hầm. Sau đó, trong một lần rời đi để cứu chữa thương binh, Zhora thiệt mạng, để lại Roman đơn độc tiếp tục giữ chốt.
Hàng đêm, Roman di chuyển đến vị trí của Hunter để nhận nhu yếu phẩm và đạn dược do drone thả xuống. Cuộc sống chiến hào bớt cô độc hơn khi một lính cứu thương tên Medic đến hỗ trợ anh. Họ cùng nhau sinh tồn và giữ vững tinh thần nhờ những tin nhắn từ gia đình được truyền qua bộ đàm vào mỗi chủ nhật.
Cuối tháng 5/2025, một đợt drone tấn công khiến Roman và Medic được lệnh rút về phía nhà máy. Trong thời bình, nhà máy này là nơi sản xuất động cơ máy bay và những loại máy móc khác. Giờ đây, nó chỉ còn là một đống hoang tàn với các vị trí kiểm soát của Nga và Ukraine đan xen như bàn cờ.
Roman, Medic và một lính mới tên là Pchola ẩn nấp dưới gầm cầu thang, chứng kiến quân đội Nga đào công sự ngay gần họ. Khi binh sĩ giữ các chốt khác bị thương và phải rút lui, chốt của Roman rơi vào thế gần như bị bao vây hoàn toàn, liên tục bị xe tăng bắn phá.
Medic bị thương nặng ở chân do bị trúng hỏa lực drone, nên một binh sĩ khác tên Yaroma được cử đến thay thế. Giữa không gian đổ nát, họ chia nhau điếu thuốc, kể về gia đình và mơ đến ngày trở về, đôi khi giật mình vì ánh mắt của những con mèo hoang trong bóng tối. Roman bỏ lỡ sinh nhật của các con khi bám trụ tại tiền tuyến. Anh viết những dòng nhắn gửi vào cuốn sổ tay nhỏ, tay vuốt ve tờ giấy ghi lời cầu nguyện của vợ nhiều đến mức nhòa mực.
Một ngày, lính Nga ném mìn chống tăng cải tiến về phía vị trí của họ. Yaroma bị bắn hạ khi thoát ra khỏi đống đổ nát. Lữ đoàn cử Andrii, một cựu lính thủy đánh bộ 28 tuổi, đến sát cánh cùng Roman.
Quân đội Nga oanh tạc nhà máy ngày đêm, chặn đứng mọi ngả đường rút lui. Cả hai khẩn thiết xin được rút quân nhưng qua camera drone, các chỉ huy nhận thấy quân đội Nga và drone đã bủa vây dày đặc, không còn lối thoát an toàn nào cho họ.
Trong một lần ra ngoài thu nhặt nhu yếu phẩm, Andrii bị bắn trúng đầu gối. Roman kéo anh vào nơi an toàn, dùng ga-rô thắt chặt đùi để cầm máu.
Roman liên tục cầu xin cấp trên tìm đường cứu Andrii vì người đồng đội trẻ còn một đám cưới đang chờ ở quê nhà. Anh tích trữ đạn và nhu yếu phẩm được thả từ trên không để duy trì sự sống. Tuy nhiên, việc cõng một đồng đội bị thương vượt qua bãi mìn và dòng sông dưới những chiếc drone vần vũ là điều gần như không thể.
Cuối tháng 8/2025, Andrii trút hơi thở cuối cùng trong vòng tay Roman. Anh khóc nức nở, cầu nguyện cho linh hồn người đồng đội trẻ và xin chỉ huy thả túi đựng thi thể từ drone để anh lo hậu sự cho đồng đội.
Anh cẩn thận đặt thi thể Andrii vào túi, viết tên tuổi cùng mật danh vào một mảnh giấy nhét bên trong, sau đó phủ đá và áo giáp lên trên để đánh dấu vị trí cho lực lượng cứu hộ sau này.
Đội chiếc mũ của Andrii, Roman tiếp tục bám trụ dưới cái nóng thiêu đốt của mùa hè. Anh nhận lệnh chuyển sang phòng thủ tại một vị trí mới trong nhà máy và chiến đấu thêm hai tuần nữa trong tình trạng kiệt quệ, cho đến khi lệnh rút lui cuối cùng vang lên qua radio.
4h30 sáng 31/8/2025, sau 177 ngày cố thủ, Roman bắt đầu chạy về phía nam. Mang theo súng và mũ của Andrii, anh chạy khỏi đống đổ nát, khỏi những xác chết và nỗi ám ảnh của bom đạn, hướng về phía quê hương nơi Halyna và các con đang chờ.
Một chiếc drone của Ukraine bay phía trên để dẫn đường, trong khi chỉ huy liên tục hò hét qua radio hướng dẫn từng bước chạy của Roman.
Lúc Roman lặn xuống sông, khẩu súng của anh bị kẹt vào đá và kéo ghì anh xuống nước. Không chấp nhận bỏ mạng tại đây, anh nỗ lực gỡ súng, trồi lên mặt nước và bơi sang bờ bên kia. Ngay khi anh vừa lên bờ, lực lượng Nga phát hiện và nã đạn cối dữ dội, buộc Roman phải chạy vào một ngôi nhà hoang để ẩn nấp, chờ đồng đội đến đón.
Sau thời gian điều trị tại bệnh viện, Roman cuối cùng cũng được về tới căn nhà ở Truskavets vào tháng 11/2025. Anh cạo râu, cắt tóc ngắn và tận hưởng những cái ôm, hương vị bánh pizza cùng tình yêu của gia đình. Anh dành nhiều đêm thức trắng để kể cho vợ nghe những câu chuyện chiến trường.
Chiếc mũ của Andrii vẫn nằm trên kệ sách trong căn hộ Roman ở. Anh vẫn chưa đủ can đảm để đến gặp và đối diện với gia đình người đồng đội quá cố. Có lẽ anh sẽ không bao giờ sẵn sàng.
Tin Gốc: Vnexpress
