Vì sao châu Âu mãi chưa “cai” được khí đốt Nga?

Vì sao châu Âu mãi chưa "cai" được khí đốt Nga?

Báo cáo giám sát đầu tiên của Cơ quan Hợp tác giữa các Cơ quan Quản lý Năng lượng EU (ACER) sau khi luật loại bỏ dần khí đốt Nga có hiệu lực cho thấy, lượng khí đốt Nga vào EU trong những tháng đầu năm 2026 không giảm như kỳ vọng mà còn tăng.

Cụ thể, nhập khẩu khí đốt qua đường ống tăng 7% so với cùng kỳ năm 2025, trong khi nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tăng 11%. Đáng chú ý, kể từ khi quy định mới bắt đầu được áp dụng vào tháng 3/2026, lượng LNG Nga nhập vào EU còn tăng mạnh hơn, lên tới 17%.

Theo lộ trình đã được thông qua, EU cấm ký mới các hợp đồng mua khí đốt với Nga từ tháng 3/2026. Tuy nhiên, các hợp đồng dài hạn ký trước thời điểm này vẫn được phép thực hiện đến khi hết hạn trong năm 2027 nhằm tránh gây xáo trộn thị trường.

Đối với LNG, EU sẽ áp dụng lệnh cấm hoàn toàn từ năm 2027. Riêng Hungary và Slovakia được hưởng cơ chế ngoại lệ, cho phép tiếp tục sử dụng khí đốt Nga trong trường hợp nguồn cung bị gián đoạn do hai quốc gia này không có đường biển và gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm nguồn thay thế.

Theo ACER, việc nhập khẩu tăng không phải dấu hiệu EU thay đổi chính sách, mà chủ yếu do các doanh nghiệp tranh thủ nhận hàng theo những hợp đồng còn hiệu lực trước khi các quy định siết chặt hơn được triển khai.

Hiện LNG Nga chủ yếu được đưa vào EU thông qua 4 quốc gia gồm Tây Ban Nha, Pháp, Bỉ và Hà Lan. Trong khi đó, khí đốt Nga vận chuyển bằng đường ống vẫn tập trung tại Hungary, Slovakia và Hy Lạp.

Tổng công suất của các hợp đồng còn được phép thực hiện vào khoảng 45-55 tỷ m3 mỗi năm, thấp hơn rất nhiều so với mức 150-157 tỷ m3 mà Nga từng xuất khẩu sang EU trước khi xung đột Ukraine bùng phát.

Theo ACER, các doanh nghiệp đang tận dụng tối đa khối lượng khí đốt còn được phép nhập khẩu trước khi các lệnh cấm có hiệu lực. Đồng thời, thị trường cũng phản ứng trước những bất ổn của nguồn cung LNG toàn cầu, đặc biệt sau khi xung đột tại Iran gây gián đoạn hoạt động giao dịch năng lượng ở Trung Đông.

Một yếu tố khác là lệnh cấm trung chuyển LNG Nga qua các cảng EU tới nước thứ ba. Trước đây, một phần LNG Nga chỉ đi qua các cảng châu Âu để xuất sang thị trường khác. Sau khi quy định này bị cấm, một phần lượng khí đã được giữ lại tiêu thụ ngay trong thị trường nội khối.

Ông Ronald Pinto, chuyên gia phân tích LNG tại Kpler, cũng cho biết nhập khẩu LNG Nga vào EU đã lập mức cao kỷ lục trong cả tháng 4 và tháng 5.

Theo ông, trong bối cảnh nguồn cung LNG toàn cầu gặp gián đoạn, các doanh nghiệp châu Âu đã tận dụng tối đa lượng LNG sẵn có từ các hợp đồng hiện hữu để đảm bảo an ninh năng lượng.

Dù vậy, ông Pinto lưu ý lượng khí đốt Nga qua đường ống đã giảm nhẹ sau đợt bảo trì đầu tháng 6, có thể phản ánh việc thị trường bắt đầu điều chỉnh trước thời hạn 17/6 – thời điểm EU cấm nhập khẩu khí đốt Nga theo các hợp đồng ngắn hạn.

Hiện khí đốt Nga chỉ còn đáp ứng khoảng 12% nhu cầu tiêu thụ của toàn EU, giảm mạnh so với giai đoạn trước xung đột Ukraine. Tuy nhiên, mức độ phụ thuộc giữa các quốc gia thành viên rất khác nhau.

Hungary và Slovakia vẫn nhập khẩu phần lớn khí đốt từ Nga thông qua tuyến TurkStream. Trong năm 2024, khoảng 70-80% nhu cầu khí đốt của 2 quốc gia này đến từ Nga. Tại Hy Lạp, khí đốt Nga cũng chiếm khoảng 50-55% tổng lượng nhập khẩu.

Theo ACER, bài toán hiện nay không nằm ở tổng nguồn cung của EU mà ở khả năng vận chuyển khí đốt từ các nguồn thay thế tới các quốc gia Trung Âu không giáp biển.

Nhờ đa dạng hóa nguồn cung trong những năm qua, châu Âu đã ở vị thế vững vàng hơn nhiều so với cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Tuy nhiên, quá trình này cũng tạo ra một dạng phụ thuộc mới, khi EU ngày càng dựa nhiều hơn vào Mỹ, Algeria và Qatar.

Trong đó, nguồn cung từ Qatar đang chịu ảnh hưởng bởi tình hình địa chính trị tại Trung Đông. Đồng thời, các nhà cung cấp lớn cũng gây sức ép yêu cầu EU nới lỏng quy định về phát thải methane. Mỹ thậm chí cảnh báo dòng LNG sang châu Âu có thể suy giảm nếu các tiêu chuẩn môi trường hiện hành không được điều chỉnh.

  Giá dầu thô tăng mạnh vì căng thẳng Trung Đông leo thang

Để giảm rủi ro, EU đang kỳ vọng bổ sung nguồn cung từ các dự án khai thác ngoài khơi Biển Đen của Romania, đồng thời mở rộng nhập khẩu thông qua Hành lang Khí đốt phía Nam từ Azerbaijan.

Theo ACER, tác động kinh tế thực sự của việc chấm dứt hoàn toàn khí đốt Nga sẽ chỉ được kiểm chứng vào năm 2027, khi EU chính thức cấm nhập khẩu LNG Nga từ tháng 1 và chấm dứt hoàn toàn khí đốt Nga qua đường ống từ tháng 9.

Tin Gốc: Dân Trí