Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Wladyslaw Kosiniak-Kamysz hồi đầu tuần thông báo nước này sẽ không chuyển giao tiêm kích MiG-29 Ukraine, với lý do Kiev không chia sẻ công nghệ thiết bị không người lái (drone) cho Warsaw dù ban đầu đã đồng ý.
Onet, cổng thông tin điện tử lớn nhất tại Ba Lan, hôm 3/7 tiết lộ nguyên nhân sâu xa dẫn đến quyết định là hai bên không thể nhất trí phương án thanh toán chi phí sửa chữa, hiện đại hóa các tiêm kích MiG-29 mà Warsaw dự định chuyển giao cho Kiev.
Phái đoàn Ukraine đã đến Ba Lan những tháng gần đây và kiểm tra 14 chiến đấu cơ MiG-29 còn lại trong biên chế không quân nước sở tại.
Do ít được bảo dưỡng, số máy bay này bị Ukraine đánh giá là “không đạt yêu cầu kỹ thuật”, đặc biệt là bộ phận càng đáp. Các chuyên gia Ukraine cho rằng chúng cần được đại tu và hiện đại hóa trước khi chuyển giao, quá trình này có thể được tiến hành tại nhà máy WZL-2 của Ba Lan.
Kiev yêu cầu Warsaw thanh toán chi phí cho hoạt động trên, trong khi Bộ Quốc phòng Ba Lan chỉ trích đây là yêu cầu không thể chấp nhận do khoản chi nằm ngoài kế hoạch ban đầu, khiến đàm phán rơi vào bế tắc.
Thứ trưởng Quốc phòng Ba Lan Pawel Zalewski hồi giữa tháng 6 từng đề cập đến vấn đề hiện đại hóa phi đội MiG-29. “Ukraine muốn chỉnh sửa số máy bay này để đáp ứng điều kiện chiến đấu hiện đại hơn. Về phía chúng tôi, không có thỏa thuận về thanh toán chi phí này”, ông cho hay.
Theo chuyên trang quân sự Defense Express của Ukraine, số tiêm kích MiG-29 trên thực tế đã được hiện đại hóa trong giai đoạn 2011-2014, trong đó có lắp đặt máy tính, màn hình hiển thị trong buồng lái cùng hệ thống dẫn đường và liên lạc mới. 14 tiêm kích MiG-29 Ba Lan viện trợ cho Ukraine trong năm 2023 không được nâng cấp như vậy.
Tuy nhiên, gói hiện đại hóa không bao gồm hệ thống vũ khí, radar và các thành phần quan trọng khác. Defense Express cho biết số chiến đấu cơ này có năng lực tổng thể tương đương với lô MiG-29AS mà Slovakia chuyển giao cho Ukraine hồi năm 2023.
Chuyên trang Ukraine cũng lưu ý rằng không phải chiếc nào trong số 14 máy bay MiG-29 Ba Lan cũng có thể làm nhiệm vụ. “Tình trạng tương tự đã xảy ra, khi 9 trong 13 chiếc MiG-29AS Slovakia không đạt khả năng sẵn sàng chiến đấu, thậm chí không đủ điều kiện để cất cánh. Chúng đã được tháo rời và vận chuyển đến Ukraine bằng xe tải”, Defense Express cho hay.
Quân đội Ba Lan cũng khẳng định kế hoạch đổi MiG-29 lấy công nghệ drone chỉ khả thi vì số tiêm kích này đã hết vòng đời sử dụng. Defense Express nhận định rằng nếu thương vụ diễn ra, một số chiếc MiG-29 sẽ bị rã xác để lấy linh kiện, số còn lại cần được tân trang trước khi sử dụng cho nhiệm vụ chiến đấu.
“Do Ba Lan coi đây là thỏa thuận trao đổi, chứ không phải viện trợ, Ukraine cần xem xét kỹ tình trạng của từng máy bay trước khi chấp nhận chia sẻ công nghệ drone, đặc biệt là khi các phi cơ đã hết vòng đời”, chuyên trang này cho hay.
Ngoài vấn đề chất lượng máy bay, một thách thức lớn với không quân Ukraine là số phi công đủ năng lực vận hành dòng MiG-29. Các quân nhân Ukraine đang phải đào tạo chuyển loại để sử dụng máy bay hệ phương Tây như F-16, Mirage 2000-5 và Gripen.
Dù vậy, một số chuyên gia Ukraine vẫn bày tỏ nuối tiếc khi thỏa thuận trao đổi không trở thành hiện thực. “Không quân Ukraine đã hứng chịu nhiều tổn thất sau 4 năm chiến sự, nên số máy bay MiG-29 Ba Lan vẫn mang lại giá trị nhất định nếu được chuyển giao”, Defense Express cho hay.
Ukraine thừa hưởng 240 tiêm kích MiG-29 từ Liên Xô, đồng thời đã tiếp nhận hàng loạt máy bay từ các nước NATO kể từ khi xung đột bùng phát. Phi đội này thường được triển khai để đối phó UAV và tên lửa hành trình Nga, một số phi cơ còn được chỉnh sửa để phóng tên lửa và ném bom lượn do phương Tây viện trợ.
Oryx, trang theo dõi thông tin tình báo mở có trụ sở tại Hà Lan, ước tính ít nhất 36 chiếc MiG-29 Ukraine đã bị phá hủy kể từ đầu xung đột. Con số thực tế có thể cao hơn, do Oryx chỉ liệt kê những tổn thất có hình ảnh xác minh. Tính tới năm 2025, không quân Ukraine được cho là còn 53 máy bay MiG-29 trong biên chế.
Một trong những thiệt hại nghiêm trọng nhất với phi đội MiG-29 Ukraine xảy ra hôm 27/6, khi nước này mất 2-3 chiếc chỉ trong một ngày. Một máy bay được Ukraine xác nhận là “rơi khi làm nhiệm vụ chiến đấu” ở tỉnh Poltava, nghi do trúng tên lửa tầm xa của tiêm kích Su-35S Nga. Hai phi cơ còn lại bị máy bay không người lái Nga tập kích khi đang chuẩn bị cất cánh tại căn cứ Voznesensk.
Trong cuộc phỏng vấn với hãng tin Tass được công bố ngày 1/7, Phó Chủ tịch Hội đồng Liên bang (Thượng viện) Nga Konstantin Kosachev nhận định Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky là một nhà lãnh đạo khó đoán, do vậy những cảnh báo của nhà lãnh đạo Ukraine nhằm vào Belarus cần phải được xem xét một cách nghiêm túc.
Trước đó, Tổng thống Zelensky tuyên bố sẵn sàng ra lệnh phá hủy các thiết bị quân sự mà ông cho rằng đang được bố trí trên lãnh thổ Belarus dọc biên giới với Ukraine, nếu chúng không được dỡ bỏ trong vòng một tuần.
Theo ông Kosachev, Tổng thống Zelensky có thể nghĩ rằng Belarus dễ dàng bị tấn công do quốc gia này có diện tích tương đối nhỏ và vị trí địa lý gần Ukraine.
Quan chức Nga nhấn mạnh cần phải coi cảnh báo của Tổng thống Ukraine là vấn đề “hết sức nghiêm trọng”.
Phó Chủ tịch Hội đồng Liên bang Nga cũng cảnh báo bất kỳ hành động gây hấn quân sự nào của Ukraine nhằm vào Belarus sẽ phải đối mặt với "phản ứng chung" từ Moscow và Minsk.
"Chắc chắn là như vậy. Chúng tôi là thành viên của Liên minh Nhà nước và là các đồng minh quân sự. Bất kỳ ai bàn đến khả năng tiến hành một chiến dịch quân sự chống lại Belarus cần phải hiểu rõ rằng họ sẽ phải đối mặt với phản ứng chung từ hai quốc gia đồng minh của chúng tôi", ông Kosachev nói khi được hỏi liệu Nga có bảo vệ Belarus nếu quân đội Ukraine tấn công nước này hay không.
Thứ trưởng Ngoại giao Belarus Igor Sekreta tuần trước cảnh báo Minsk sẽ phản ứng mạnh mẽ trước bất kỳ hành động xâm nhập trái phép hoặc thù địch nào, đồng thời mô tả biên giới Belarus là “lằn ranh đỏ” đã được Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko vạch ra.
Ông cũng khẳng định các nước phương Tây hiểu rằng bất kỳ cuộc tấn công nào vào "Liên minh Nhà nước" Nga - Belarus sẽ ngay lập tức dẫn đến đòn đáp trả.
Trong tối hậu thư gửi Belarus, Tổng thống Zelensky yêu cầu Tổng thống Lukashenko dỡ bỏ các hệ thống chuyển tiếp tín hiệu trên lãnh thổ Belarus mà Kiev cáo buộc đang hỗ trợ cho các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Nga.
Ông Zelensky tuyên bố quân đội Ukraine sẽ phá hủy các trạm chuyển tiếp tín hiệu của Belarus dọc theo biên giới dài 1.000km, trừ khi Tổng thống Belarus cho ngừng hoạt động các hệ thống chuyển tiếp tín hiệu này và “chứng minh” với Ukraine rằng Belarus không hỗ trợ Nga. Ukraine cho Belarus thời gian để phá dỡ các hệ thống này, nếu không Kiev sẽ tự mình hành động.
Ngoài các trạm tiếp sóng, chỉ huy Lực lượng Hệ thống Không người lái của Ukraine cũng cảnh báo Kiev đã xác định và lập danh sách 500 mục tiêu quân sự và hậu cần chiến lược khác trên khắp lãnh thổ Belarus.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova tuyên bố việc Tổng thống Zelensky dọa tấn công các hệ thống chuyển tiếp tín hiệu tại biên giới Belarus là động thái mang tính gây hấn.
Theo bà, mục đích rõ ràng của những lời đe dọa này là để lôi kéo Belarus vào cuộc xung đột và mở rộng phạm vi chiến sự.
Bà Zakharova nói thêm rằng thỏa thuận giữa Nga và Belarus về đảm bảo an ninh trong khuôn khổ Liên minh Nhà nước đã có hiệu lực từ tháng 3/2025. Bà tuyên bố Moscow sẵn sàng hành động vì đồng minh trong trường hợp cần thiết.
Belarus có chung đường biên giới với Nga, Ukraine và 3 quốc gia thành viên của liên minh NATO.
Theo chính sách nhà nước của Nga về răn đe hạt nhân được công bố vào năm 2024, Nga coi một cuộc tấn công vũ trang vào Belarus là một hành vi chống lại toàn bộ Liên minh Nhà nước (gồm Belarus và Nga), cho phép nước này sử dụng vũ khí hạt nhân để chống lại đối phương.
Nga đã bố trí các vũ khí hạt nhân tại Belarus vào năm 2023, sau những yêu cầu lặp đi lặp lại từ phía Belarus viện dẫn các chính sách gây hấn của phương Tây. Kể từ đó đến nay, Nga và Belarus đã định kỳ tổ chức các cuộc diễn tập hạt nhân.
Moscow cũng đã triển khai hệ thống tên lửa siêu vượt âm Oreshnik có khả năng mang đầu đạn hạt nhân tại Belarus vào năm ngoái.
Khi rời khỏi khu phố geisha ở Kyoto năm 2016, Kiyoha Kiritaka chạy trốn khỏi thứ mà giờ đây cô gọi là "một hệ thống nô lệ". Cô bước chân vào thế giới geisha khi còn học trung học sau khi bị mê hoặc bởi sự uyển chuyển của một bậc thầy múa truyền thống Nhật Bản. Lúc đó, Kiritaka đã gia nhập một công ty đào tạo tài năng trẻ và tham gia biểu diễn trong các nhóm nhạc thần tượng chưa nổi tiếng.
"Các chuyển động mượt mà đến khó tin, điều mà một người bình thường không làm nổi", cô nói.
Mùa xuân năm cuối cấp hai, một người đàn ông đã tiếp cận cô sau buổi diễn và đề nghị cô làm "maiko" (người học việc để trở thành geisha). Ban đầu Kiritaka còn do dự, nhưng tài chính gia đình khó khăn khiến việc theo học lớp đào tạo tài năng trở nên bấp bênh, cô quyết định nắm lấy cơ hội.
Ngay trước khi tốt nghiệp cấp hai, cô gia nhập một okiya (trung tâm môi giới và quản lý geisha, maiko). Kiritaka bắt đầu học việc vào tháng 2/2015 và đến tháng 11 cùng năm, cô ra mắt với tư cách là một maiko tại quận Pontocho, Kyoto.
Cô cho biết khi sau khi uống rượu, hành vi của khách hàng thường biến tướng thành những màn đụng chạm xác thịt. Việc bị luồn tay sờ soạng qua những kẽ hở của bộ kimono bị coi là một phần của "không khí buổi tiệc", các trò chơi tại đây thường xuyên lồng ghép những hành động đụng chạm hoặc ám chỉ nhạy cảm. Theo lời cô, một áp lực vô hình đè nặng lên các maiko là nếu không chấp nhận bị lạm dụng, họ sẽ không có chỗ đứng trong thế giới này."
Các khu phố geisha thường gắn liền hình ảnh với những con đường cổ kính và hình thức giải trí tinh tế nhưng theo Kiritaka, thực tế hoàn toàn khác xa. Khi uống rượu, khách hàng bắt đầu đụng chạm xác thịt. Việc bị sờ soạng qua lớp áo kimono được coi là cách "hâm nóng không khí" cho bữa tiệc, đi kèm là các trò chơi mang tính gợi dục. Cô cho biết có một quy ước ngầm rằng những cô gái không chịu được thực tế đó thì chỉ còn cách bỏ nghề.
Kiritaka liên tục bị quấy rối như bị vạt kimono hay bị sờ soạng thân dưới. Cô còn bị khách hàng cưỡng hôn trong taxi khi di chuyển giữa các địa điểm. Thời điểm đó, cô vẫn cam chịu và tự nhủ một khi đã thành maiko thì "không còn đường lui".
Bước ngoặt xảy ra khi cô đi du lịch suối nước nóng với khách hàng cùng các geisha khác và bà chủ quán trà. Kiritaka vốn đã lo sợ về việc phải tắm chung với khách theo "luật ngầm" mà cô từng nghe kể. Ngay tại phòng khách sạn, những gì cô lo sợ nhất đã thực sự xảy ra.
"Mình không thể làm chuyện này", cô nhớ lại. Một geisha đàn chị thấy cô khó chịu đã tự làm mình bị thương để chấm dứt tình huống đó. "Tôi nghĩ nếu chuyện này xảy ra lần nữa, tôi sẽ không thể thoát ra được", cô nói và quyết định nghỉ việc.
Khi đó, hơn một năm đã trôi qua kể từ khi cô vào okiya. Cuộc sống ở đây là tiệc tùng liên miên, thức khuya và chỉ được nghỉ hai ngày mỗi tháng. Việc hạn chế ra khỏi nhà và lịch trình dày đặc khiến cô có rất ít thời gian để suy ngẫm.
Hệ thống cấp bậc trong okiya rất nghiêm ngặt. Người mắc lỗi có thể bị tát hoặc bị ném đồ vật vào người, để lại những vết bầm tím. Bị lăng mạ là việc xảy ra thường xuyên. Kiritaka kể lại chuyện bị nhốt trong phòng gần 8 giờ mà không có thức ăn, nước uống hay được đi vệ sinh. "Tôi liên tục bị kìm kẹp, không có quyền tự quyết và lên tiếng", cô nói. "Tôi đánh mất chính bản thân".
Cô rời đi vào tháng 7/2016 và sau đó nhận được hóa đơn thuế cư trú, dù chưa từng nhận lương thực tế. Trong thời gian ở okiya, cô chỉ nhận được khoảng 50.000 yen (310 USD) mỗi tháng dưới dạng "tiền tiêu vặt". Tuy nhiên, trên giấy tờ thuế lại ghi nhận cô có thu nhập. Kiritaka không khiếu nại mà chấp nhận đóng thuế để cắt đứt liên lạc.
Cô cho biết mình không ký hợp đồng lao động. Mối quan hệ học việc được chính thức hóa thông qua một nghi lễ truyền thống và cô được dạy không được cãi lời bề trên. Khi muốn rời đi, cô bị yêu cầu hoàn trả 30 triệu yen dù không ký giấy vay tiền. Khi Kiritaka từ chối, bà chủ đã gợi ý "một khách hàng lớn" sẽ giúp trả số tiền này để đổi lấy một mối quan hệ cá nhân. Cô phản đối quyết liệt và cuối cùng được phép rời đi mà không cần trả nợ.
Những khiếu nại tương tự từng xuất hiện từ lâu. Năm 1994, nhiều maiko đã bỏ trốn khỏi okiya với lý do giờ làm việc kéo dài và bị trừng phạt thể xác. Họ cáo buộc bị tát, bị mở trộm thư từ cá nhân, bị vứt bỏ đồ đạc và không được giữ tiền tip từ khách. Tại một cuộc họp báo, họ nói rằng sợ mất mạng nếu tiếp tục ở lại.
Vào tháng 6/2025, các luật sư và học giả đã thiết lập một mạng lưới để kiểm tra các vấn đề xung quanh văn hóa geisha và maiko, nâng cao nhận thức về những trường hợp như Kiritaka và kêu gọi cải cách.
Quỹ Nghệ thuật múa truyền thống Kyoto cho biết người làm nghề geisha và maiko không ký hợp đồng chính thức nhưng các phong tục đều được giải thích trước và có sự đồng ý của cá nhân cùng cha mẹ. Họ phủ nhận việc tắm chung với khách và khẳng định học viên vị thành niên bị cấm uống rượu, đồng thời nỗ lực bảo vệ maiko khỏi quấy rối tình dục.
Kiritaka và những người khác bác bỏ lời giải thích này. Cô cho hay đến bây giờ, vẫn còn các maiko đang làm việc kể chuyện bị khách chạm vào người không phù hợp, thậm chí bị hành hung, mang thai và phá thai. Luật sư tư vấn cho Kiritaka cho rằng có thể khép trường hợp này vào khung tội lao động cưỡng bức và buôn bán người.
"Vẫn còn nhiều người đang đau khổ", Kiritaka nói. "Những tổn thương từ thuở thiếu thời sẽ chẳng bao giờ lành lại, bất kể bao nhiêu năm trôi qua".
Biến thể Shahed mới của Nga mang tên Geran-4 Siker được trang bị hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) sử dụng thị giác máy tính để xác định mục tiêu.
Hãng tin UNIAN cho biết, hệ thống này cho phép UAV tự động nhận diện và bám theo các mục tiêu mặt đất trong giai đoạn cuối của chuyến bay, qua đó nâng cao độ chính xác khi tấn công.
Phiên bản Geran-4 cơ sở sử dụng động cơ phản lực, có lực đẩy 160kg, đạt tốc độ tối đa khoảng 500km/h và mang đầu đạn nổ mạnh hoặc nhiệt áp nặng 50kg, hoặc đầu đạn nhiệt áp mở rộng nặng 90kg.
Theo Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR), Nga bắt đầu sử dụng Geran-4 trong thực chiến nhằm vào các mục tiêu Ukraine từ tháng 5/2026.
Tốc độ 300 km/h được truyền thông Nga công bố đối với biến thể Siker thấp hơn đáng kể so với đánh giá của HUR về tốc độ tối đa 500km/h của Geran-4, và phù hợp hơn với tốc độ hành trình của nền tảng này.
Ngay cả ở tốc độ 300km/h, Geran-4 Siker vẫn nằm ở ngưỡng trên của khả năng đánh chặn bằng các UAV đánh chặn giá rẻ của Ukraine. Ngoài ra, hệ thống thị giác máy tính còn bổ sung khả năng dẫn đường vào mục tiêu mà các biện pháp tác chiến điện tử khó có thể vô hiệu hóa trong những giây cuối trước khi va chạm.
Geran-4 được sản xuất tại Đặc khu Kinh tế Alabuga ở Cộng hòa Tatarstan thuộc Nga. Đây là cơ sở sản xuất UAV Shahed lớn nhất của Nga.
Theo đặc phái viên của Tổng thống Ukraine về chính sách trừng phạt Vladyslav Vlasiuk, một UAV Shahed sản xuất tại Alabuga chứa tới 294 linh kiện nhập khẩu từ nước ngoài.
Các biến thể sử dụng động cơ phản lực đòi hỏi thêm nhiều linh kiện nước ngoài, bao gồm động cơ turbojet và các hệ thống nhiên liệu - động lực, khiến chi phí sản xuất mỗi chiếc cao hơn và dễ bị ảnh hưởng bởi các lệnh trừng phạt hơn khi sản xuất hàng loạt.
Nga bắt đầu đẩy mạnh quá trình chuyển đổi từ các UAV Shahed sử dụng động cơ xăng sang các phiên bản phản lực trong năm 2026. Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, tỷ lệ đánh chặn các UAV Shahed dùng động cơ xăng đã đạt 90% trong tháng 6. Để đối phó, Nga triển khai các biến thể Shahed phản lực có tốc độ cao hơn khả năng truy đuổi của các UAV đánh chặn giá rẻ của Ukraine.
Ukraine tìm cách đối phó
Tháng 6/2026, hai công ty quốc phòng Ukraine là General Cherry và STRIX đã tích hợp bộ tăng tốc hóa học vào UAV đánh chặn chống UAV mang tên Bullet, nhằm mục đích truy đuổi và tiêu diệt các biến thể Shahed phản lực.
Bộ tăng tốc sử dụng năng lượng hóa học này được thiết kế để thu hẹp khoảng cách về tốc độ xuất hiện sau khi Nga đưa vào sử dụng các phiên bản Shahed-136 cải tiến sử dụng động cơ phản lực.
Ngoài ra, Ukraine cũng đã triển khai các UAV đánh chặn tự hành được tích hợp AI. Tháng 6/2026, Lực lượng Phòng vệ Ukraine đã thử nghiệm thực chiến một UAV đánh chặn tự động sử dụng AI để đối phó với một UAV Shahed của Nga tại tỉnh Kharkov. Hệ thống này tự động hóa tới 95% quá trình tác chiến, từ lúc phóng cho đến khi hạ mục tiêu.
Ukraine đã phát triển UAV đánh chặn cất cánh thẳng đứng hoàn toàn tự động đầu tiên trên thế giới mang tên LITAVR. Theo tuyên bố của nhà phát triển F-Drones, hệ thống này có khả năng tự cất cánh, truy đuổi và hạ mục tiêu trên không mà không cần người điều khiển trong suốt quá trình bay.
Các công ty quốc phòng Ukraine đang tăng cường tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ thị giác máy tính vào các nền tảng không người lái. Điều này cho phép tạo ra những hệ thống có khả năng vượt qua hiệu quả các biện pháp tác chiến điện tử của đối phương.
Cuộc đối đầu AI với AI trong tác chiến đang diễn ra với tốc độ nhanh hơn từng ngày. Điều đó cho thấy bản chất của cuộc chiến tiêu hao đang rõ ràng: Một bên sẽ ứng dụng công nghệ để phát triển vũ khí mới, gia tăng lợi thế và bên kia sẽ tìm ra cách ứng dụng công nghệ mới nhằm đối phó.
