Đi tiểu là hoạt động diễn ra hằng ngày, nhưng không phải ai cũng chú ý đến đặc điểm của nước tiểu. Trên thực tế, đây là một trong những dấu hiệu giúp bác sĩ đánh giá tình trạng hoạt động của thận và hệ tiết niệu, đồng thời phát hiện sớm nhiều bệnh lý khác trong cơ thể.
Theo Health, nước tiểu được tạo thành qua ba giai đoạn gồm lọc máu tại cầu thận, tái hấp thu các chất cần thiết vào máu và bài tiết các chất cặn bã qua ống thận. Bởi vậy, khi quá trình này gặp trục trặc hoặc cơ thể mắc bệnh, nước tiểu cũng sẽ có những thay đổi nhất định.
Theo các chuyên gia, có 4 đặc điểm quan trọng mà mỗi người nên quan sát mỗi khi đi vệ sinh.
Màu sắc nước tiểu
Ở người khỏe mạnh, nước tiểu thường có màu vàng nhạt đến vàng hổ phách. Màu sắc này chủ yếu do sắc tố urochrome tạo nên và sẽ thay đổi tùy thuộc vào lượng nước cơ thể hấp thu mỗi ngày.
Nếu uống nhiều nước, nước tiểu sẽ nhạt màu, thậm chí gần như trong suốt. Ngược lại, khi cơ thể thiếu nước, nước tiểu thường sẫm màu hơn.
Tuy nhiên, nếu nước tiểu đổi màu kéo dài mà không liên quan đến chế độ ăn uống hay thuốc đang sử dụng, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý.
Nước tiểu không màu có thể xuất hiện ở người uống quá nhiều nước hoặc dùng thuốc lợi tiểu, nhưng cũng có thể gặp ở người bệnh đái tháo nhạt.
Nước tiểu màu nâu hoặc màu mật ong đậm thường gặp khi cơ thể mất nước nghiêm trọng, đồng thời cũng có thể là dấu hiệu của bệnh gan hoặc tắc mật.
Trong khi đó, nước tiểu màu cam đôi khi xuất hiện ở người sử dụng một số loại thuốc như kháng sinh hoặc thuốc điều trị ung thư.
Đặc biệt cần lưu ý khi nước tiểu có màu đỏ, hồng, nâu sẫm hoặc đen. Đây có thể là dấu hiệu của tiểu ra máu do sỏi tiết niệu, nhiễm trùng đường tiết niệu, bệnh thận, phì đại tuyến tiền liệt, chấn thương cơ hoặc một số rối loạn máu hiếm gặp. Khi gặp tình trạng này, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra càng sớm càng tốt.
Lượng nước tiểu
Ở người trưởng thành khỏe mạnh, lượng nước tiểu bài tiết trong 24 giờ thường dao động từ khoảng 1.000 đến 2.000ml. Chỉ số này phụ thuộc vào lượng nước uống, thời tiết, mức độ vận động và chức năng của thận.
Nếu lượng nước tiểu tăng bất thường, có thể liên quan đến các bệnh như đái tháo đường, viêm đường tiết niệu, viêm bàng quang, sỏi đường tiết niệu, hội chứng bàng quang kích thích hoặc một số bệnh nội tiết.
Ngược lại, tiểu quá ít cũng là dấu hiệu không nên chủ quan. Thiểu niệu được xác định khi lượng nước tiểu dưới 500ml trong 24 giờ ở người lớn hoặc dưới 0,5ml/kg/giờ.
Tình trạng này có thể xuất phát từ mất nước nặng, tắc nghẽn đường tiết niệu, viêm đài bể thận, suy thận hoặc ung thư đường tiết niệu. Nếu lượng nước tiểu giảm rõ rệt kéo dài, người bệnh cần đi khám sớm để tránh nguy cơ tổn thương thận không hồi phục.
Độ trong và lượng bọt
Không chỉ màu sắc, độ trong của nước tiểu cũng phản ánh nhiều thông tin về sức khỏe.
Nước tiểu bình thường thường trong, không có cặn lắng, không lẫn máu hay chất nhầy bất thường. Nếu nước tiểu đục, có cặn trắng, lẫn máu hoặc trở nên đặc, nhớt, đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng, sỏi tiết niệu hoặc bệnh lý ở thận.
Bên cạnh đó, lượng bọt cũng cần được chú ý.
Thông thường, nước tiểu có thể xuất hiện một ít bọt do lực dòng nước khi đi tiểu, nhưng lớp bọt này sẽ nhanh chóng tan biến.
Nếu nước tiểu có nhiều bọt nhỏ, bền và tồn tại trong thời gian dài, đây có thể là dấu hiệu protein niệu – tình trạng protein bị rò rỉ qua nước tiểu do tổn thương cầu thận. Ngoài bệnh thận, hiện tượng này cũng có thể gặp ở người mắc tiểu đường, tăng huyết áp hoặc một số bệnh lý chuyển hóa khác.
Mùi nước tiểu
Nước tiểu bình thường có mùi khai nhẹ đặc trưng. Mùi này đôi khi thay đổi sau khi ăn các thực phẩm như măng tây, tỏi hoặc khi cơ thể bị thiếu nước, nhưng sẽ trở lại bình thường sau một thời gian ngắn.
Nếu nước tiểu có mùi bất thường kéo dài trên 48 giờ, đặc biệt đi kèm các triệu chứng như sốt, tiểu buốt, phù, vàng da, buồn nôn hoặc nôn, người bệnh nên đến bệnh viện kiểm tra.
Nước tiểu có mùi ngọt có thể liên quan đến bệnh đái tháo đường do lượng đường trong nước tiểu tăng cao.
Trong khi đó, mùi hôi tanh có thể cảnh báo các bệnh lý viêm đường tiết niệu hoặc các bệnh lý về thận. Một số trường hợp sỏi thận khiến nước tiểu có mùi khai nồng hoặc mùi kim loại…
Dẫn tin từ BBC ngày 29/4, các nhà khoa học tại Viện Nghiên cứu Ung thư (ICR) và Đại học Hoàng gia London (Anh) đã phân tích xu hướng sức khỏe cộng đồng trong nhiều thập kỷ. Kết quả chỉ ra tỷ lệ hút thuốc, sử dụng rượu bia, lười vận động hay ăn ít chất xơ đều giảm hoặc duy trì ổn định. Trong khi đó, tình trạng thừa cân liên tục tăng từ thập niên 1990, tỷ lệ thuận với đà bùng phát số ca ung thư khởi phát sớm. Mô mỡ dư thừa làm thay đổi nồng độ các hormone như insulin, từ đó thúc đẩy tế bào ác tính phát triển.
Nghiên cứu ghi nhận 11 loại ung thư có xu hướng tăng mạnh ở người trẻ, gồm: đại trực tràng, tuyến giáp, đa u tủy xương, gan, thận, túi mật, tuyến tụy, nội mạc tử cung, khoang miệng, vú và buồng trứng. Trong đó, ung thư vú và đại trực tràng chiếm số lượng lớn nhất với khoảng 11.500 ca mỗi năm; ung thư tuyến tụy và túi mật chiếm tỷ lệ thấp hơn. Hiện nay, cứ 1.000 người từ 20 đến 40 tuổi lại có một người mắc ung thư mỗi năm, thấp hơn mức một ca trên 100 người ở nhóm 50-70 tuổi.
Sự trẻ hóa của bệnh ung thư khiến giới y khoa lúng túng và thường bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm. Bà Caroline Mousdale kể con trai bà, Bradley Coombes (23 tuổi, sống tại Portsmouth), từng có thể trạng rất tốt và chuẩn bị đá bóng bán chuyên. Khi Bradley sụt cân nhanh, đau bụng, tiêu chảy và đại tiện ra máu, bác sĩ không nghĩ đến ung thư vì bệnh nhân còn quá trẻ. Mất 18 tháng kể từ lúc khởi phát triệu chứng, bác sĩ mới chẩn đoán đúng bệnh. Khối u đại tràng lúc đó đã lớn đến mức làm kẹt camera nội soi. Bradley tử vong sau đó dù bác sĩ đã can thiệp phẫu thuật và hóa trị.
Tuy nhiên, giới khoa học nhận định béo phì chưa giải thích trọn vẹn nguyên nhân gây bệnh. Đơn cử, trong 100 ca ung thư đại trực tràng mới, béo phì chỉ đóng vai trò nguyên nhân của khoảng 20 ca. Giáo sư Marc Gunter từ Đại học Hoàng gia London cho biết các nhà nghiên cứu đang tiếp tục tìm kiếm những tác nhân khác. Họ đặt nghi vấn vào thực phẩm siêu chế biến, hóa chất vĩnh cửu (PFAS), lạm dụng kháng sinh, nước ngọt, hóa chất diệt cỏ, ô nhiễm môi trường và sự thay đổi hệ vi sinh đường ruột. Việc hệ thống y tế nâng cao năng lực tầm soát cũng góp phần phát hiện sớm nhiều ca bệnh hơn so với trước đây.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân chủ động thay đổi thói quen sống để phòng bệnh thay vì hoang mang trước dữ liệu mới. Giáo sư Montserrat García Closas từ ICR nhấn mạnh mọi người hoàn toàn kiểm soát được rủi ro thông qua việc duy trì cân nặng hợp lý và tích cực tập thể dục. Chỉ tính riêng hành động bỏ hút thuốc lá, cộng đồng đã đẩy lùi gần 40% gánh nặng ung thư toàn cầu.
Ngày 15/5, bác sĩ Trịnh Thùy Liên thuộc Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương nói lúc nhập viện, niêm mạc họng người đàn ông viêm đỏ, đờm rãi ứ đọng nhiều làm chít hẹp khe thở thanh môn. Theo gia đình, người đàn ông thường xuyên nhai đá viên nhằm giải nhiệt nhanh sau những lúc chơi thể thao hoặc đi ngoài nắng.
Bác sĩ chẩn đoán người bệnh mắc áp xe quanh amidan trái thể dưới và viêm phù nề thanh thiệt cấp. Tình trạng nhiễm trùng diễn tiến nghiêm trọng, ổ áp xe lớn kèm theo các tổn thương vôi hóa gây hẹp vùng hầu họng cùng đường thở.
Ê kíp điều trị đánh giá đây là ca bệnh khó vì bệnh nhân đã lớn tuổi, ổ áp xe nằm ở vị trí phức tạp, đồng thời đường thở chít hẹp gần như hoàn toàn. Quá trình đặt ống qua đường miệng nhằm gây mê phẫu thuật đối mặt với nguy cơ thất bại cao. Dù vậy, sau 5 ngày điều trị tích cực, sức khỏe người bệnh đã cải thiện.
Bác sĩ Liên giải thích việc dùng nước đá lạnh đột ngột lúc cơ thể đang nóng tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ lớn tại vùng họng. Tình trạng này kích thích mạnh niêm mạc họng cùng amidan, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây viêm và hình thành ổ áp xe.
Chuyên gia khuyến cáo người dân từ bỏ thói quen nhai đá hay uống nước lạnh thường xuyên. Hành động này không chỉ ảnh hưởng tới răng miệng mà còn làm tăng nguy cơ viêm họng, viêm amidan kéo dài và dẫn đến các biến chứng như áp xe quanh amidan. Mọi người tuyệt đối không uống nước quá lạnh ngay sau khi đi nắng về, thay vào đó hãy dùng nước ấm hoặc nước lọc ở nhiệt độ phòng, uống từng ngụm nhỏ để cơ thể thích nghi dần.
Áp xe amidan thể dưới gây nguy hiểm lớn cho sức khỏe. Khi xuất hiện các dấu hiệu đau họng kèm khó nuốt, khó thở và sốt cao, mọi người cần đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để bác sĩ thăm khám và can thiệp kịp thời, ngăn chặn nguy cơ suy hô hấp dẫn đến tử vong. Bác sĩ cũng lưu ý người dân tuyệt đối không tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc cố chịu đựng, tránh tình trạng ổ áp xe lan rộng gây tắc nghẽn đường thở lúc nhập viện.
Cục Quản lý Dược thu hồi trên toàn quốc lô dung dịch nhỏ mắt Natri clorid 0,9% do Công ty Cổ phần Dược phẩm Dược liệu Pharmedic sản xuất vì sản phẩm không đạt tiêu chuẩn độ trong do chứa cặn, hạt lơ lửng, có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết dù mức độ vi phạm không gây nguy hiểm tức thì, nhưng đây vẫn là dấu hiệu đáng lưu tâm bởi "độ trong" không đơn thuần là yếu tố cảm quan mà là một hàng rào an toàn quan trọng đối với thuốc dùng cho mắt.
Nước muối 0,9% là sản phẩm quen thuộc để vệ sinh mắt, phải đảm bảo hai tiêu chí là vô khuẩn và hoàn toàn trong suốt. Nếu dung dịch chứa hạt lạ hoặc tạp chất, người dùng có thể gặp các triệu chứng như cộm, rát, đỏ mắt, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ tạm thời. Nếu tiếp tục sử dụng, giác mạc có nguy cơ bị trầy xước lặp đi lặp lại, lâu dài có thể dẫn tới khô mắt hoặc để lại sẹo giác mạc.
Trường hợp dung dịch bị nhiễm khuẩn, vi khuẩn có thể gây viêm kết mạc với biểu hiện đỏ mắt, nhiều ghèn, sưng nề, thậm chí gây viêm loét giác mạc, ảnh hưởng thị lực. Đặc biệt, những người vừa phẫu thuật mắt, đang có tổn thương giác mạc hoặc mắc các bệnh lý viêm nhiễm mắt có nguy cơ diễn tiến nặng hơn và khó điều trị.
Ngoài ra, khi nồng độ muối thay đổi hoặc chất bảo quản bị biến chất, mắt có thể bị kích ứng, đau xót hoặc phù nề do mất cân bằng áp suất thẩm thấu.
Bác sĩ Hoàng khuyến cáo, người dùng nên hình thành thói quen kiểm tra kỹ sản phẩm trước khi sử dụng. Dung dịch đạt chuẩn phải hoàn toàn trong suốt, không màu, không có hạt lơ lửng, không xuất hiện tia mờ hay lắng cặn. Nếu thấy chai thuốc hơi đục, đổi màu hoặc có mảng bám ở cổ chai, nên ngừng sử dụng.
Kiểm tra bao bì, không dùng chai bị móp méo, rò rỉ, nắp lỏng hoặc đầu nhỏ giọt có dấu hiệu bẩn, ố mốc. Lưu ý thời gian sử dụng sau khi mở nắp.
Không nên dùng chung một chai nước muối cho nhiều người trong gia đình, đồng thời tránh để sản phẩm ở nơi nóng ẩm như nhà tắm, cốp xe hay trong túi xách quá lâu.
