“Để tuân thủ nguyên tắc an toàn hàng hải và tránh nguy cơ va phải thủy lôi, tất cả tàu thuyền dự định đi qua eo biển Hormuz cần sử dụng lộ trình thay thế khi lưu thông”, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm nay ra thông báo.
IRGC cũng công bố các hướng dẫn về lộ trình ra vào eo biển, thay thế luồng chính qua tuyến hàng hải huyết mạch này.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược hẹp, có nơi chỉ rộng khoảng 33-38 km. Trước đây, luồng chính cho tàu chở dầu đi lại chỉ rộng khoảng 3 km, nằm giữa vịnh Ba Tư và vịnh Oman.
Hồi cuối tháng 3, IRGC đã cho phép một số tàu hàng, tàu dầu đi qua Hormuz dưới sự hướng dẫn, hộ tống của họ theo lộ trình đi qua lãnh hải Iran quanh đảo Larak, thay vì theo luồng chính của eo biển.
Việc Iran mở lại eo biển Hormuz được tiến hành sau thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được với Mỹ vào đêm 7/4, rạng sáng 8/4, chỉ vài giờ trước khi tối hậu thư mà Tổng thống Donald Trump đưa ra cho Tehran hết hạn. Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số “biện pháp kỹ thuật”.
Iran nói với các bên trung gian đàm phán rằng họ sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày. Theo công ty cung cấp và phân tích dữ liệu S&P Global Market Intelligence, chỉ 4 tàu được phép đi qua eo biển Hormuz hôm 8/4 sau khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố, con số thấp nhất từ đầu tháng và giảm mạnh so với hơn 100 tàu mỗi ngày trước khi chiến sự nổ ra.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng cho biết Iran yêu cầu các tàu phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước của tàu và bao gồm phí quá cảnh cơ bản, phí hộ tống an ninh và phí xử lý hành chính.
Các nhà khai thác vận tải biển cho biết mức phí thường được ấn định trước khoảng một tuần. Theo các bên môi giới và chủ tàu, khoản thanh toán có thể lên tới 2 triệu USD đối với một siêu tàu chở dầu có sức chứa khoảng hai triệu thùng.
Quan chức từ các nước Arab vùng Vịnh phản đối việc thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải qua các khu vực như eo biển Hormuz.
Luật hàng hải quốc tế không cho phép chính phủ các nước thu phí đối với việc đi lại qua các tuyến đường biển tự nhiên như eo biển Hormuz, eo biển Manche, Gibraltar và Malacca.
Các nhà sản xuất năng lượng vùng Vịnh kiên quyết phản đối bất kỳ thỏa thuận nào yêu cầu phải trả tiền cho Iran. Những bên trung gian hòa giải dự đoán yêu cầu của Iran sẽ làm phức tạp thêm các cuộc đàm phán trong những tuần tới nhằm hướng tới lệnh ngừng bắn lâu dài.
Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để phản ứng với việc Israel tiếp tục tấn công vào Lebanon, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn.
Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran không bao gồm vấn đề Lebanon. Ông cảnh báo Tehran nên giữ lời hứa mở cửa eo biển Hormuz cho các tàu dầu lưu thông. “Thẳng thắn mà nói, nếu phá vỡ thỏa thuận, họ sẽ phải gánh những hậu quả nghiêm trọng”, ông nói.
Huyền Lê (Theo AFP, Wall Street Journal, NY Times)
Bộ Tài chính Mỹ hôm 22/6 công bố miễn trừ toàn diện các lệnh trừng phạt đã áp dụng lâu nay đối với hoạt động mua bán dầu của Iran. Theo đó, Iran sẽ được phép sản xuất, bán và vận chuyển dầu thô, các sản phẩm dầu mỏ và hóa dầu cho đến ngày 21/8, trong lúc cuộc đàm phán tiếp diễn.
Quyết định này cũng cho phép khách hàng mua dầu thanh toán cho Iran bằng đồng USD, cũng như mở đường cho dầu thô cùng các sản phẩm hóa dầu của Iran được nhập khẩu vào Mỹ. Theo đó, các ngân hàng Iran có thể nhận thanh toán trực tiếp từ nước ngoài, giúp Tehran dễ dàng đưa doanh thu dầu mỏ về nước hơn để giảm bớt tình trạng thiếu hụt ngoại tệ.
Trên thực tế, điều này đồng nghĩa tạm đình chỉ các hạn chế chủ chốt đối với lĩnh vực năng lượng của Iran, những biện pháp vốn đã được Mỹ duy trì suốt nhiều năm theo cả lệnh trừng phạt trực tiếp và thứ cấp.
Bộ Tài chính Mỹ cho biết phạm vi miễn trừ còn bao gồm lĩnh vực vận tải biển, bảo hiểm, quản lý tàu, đăng ký tàu, cùng các dịch vụ khác cần thiết để hỗ trợ hoạt động giao dịch dầu mỏ, đồng thời đình chỉ các hạn chế theo loạt lệnh trừng phạt đã kìm hãm xuất khẩu năng lượng của Iran suốt nhiều thập kỷ.
Động thái này đánh dấu một trong những thay đổi mạnh mẽ nhất trong chính sách của Washington đối với Tehran kể từ Cách mạng Hồi giáo năm 1979. Giới chức Iran mô tả quyết định của Mỹ là bằng chứng cho thấy các cuộc đàm phán đang mang lại những lợi ích kinh tế thiết thực.
Ông Hamid Hosseini, người phát ngôn hiệp hội các nhà xuất khẩu dầu Iran, nói rằng các thương nhân châu Âu đã bắt đầu liên hệ mua dầu Iran sau quyết định miễn trừ từ Mỹ. Tuy nhiên, chưa có công ty Mỹ nào liên hệ với Tehran.
Trước chiến sự, nguồn dầu xuất khẩu của Iran là mục tiêu trọng tâm trong chiến dịch gây sức ép kinh tế do Mỹ dẫn dắt nhằm buộc Tehran chấp nhận các giới hạn nghiêm ngặt đối với chương trình hạt nhân. Khi các đợt không kích cũng không đạt được mục tiêu đó và Tehran đóng eo biển Hormuz, Mỹ phong tỏa các cảng của Iran vào tháng 5 nhằm bóp nghẹt nền kinh tế nước này.
Theo thỏa thuận tạm thời đạt được tuần trước, Mỹ đã dỡ bỏ phong tỏa, đồng ý để Iran bán dầu và nhận thanh toán.
Thông báo của Bộ Tài chính Mỹ được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Phó tổng thống JD Vance nói với báo giới rằng Iran đã mời thanh sát viên của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) quay lại nước này. Ông mô tả đây là cột mốc lớn và bước đầu tiên hướng tới chấm dứt vĩnh viễn chương trình vũ khí hạt nhân của Iran.
Theo ông, một số cuộc trao đổi với thanh sát viên có thể diễn ra ngay từ 22/6, nhưng không nêu rõ họ sẽ được tiếp cận tới đâu, cũng như liệu có được phép tới các cơ sở từng bị Mỹ và Israel tấn công năm ngoái hay không.
IAEA chưa bình luận, trong khi Iran cũng chưa xác nhận thông tin này.
Phe cứng rắn tại Iran phản đối khả năng cho phép thanh sát viên hạt nhân trở lại nước này. Hãng tin Tasnim cho rằng động thái này "đi ngược lại bản ghi nhớ" mà Iran đã ký với Mỹ.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 14-5, Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm đền Thiên Đàn - cách Tử Cấm Thành 7km về phía nam.
Đây là nơi từng được các hoàng đế nhà Minh (1368 -1644) và nhà Thanh (1644 - 1911) sử dụng để cử hành các nghi lễ tế trời, cầu cho mưa thuận gió hòa và mùa màng bội thu.
Song tại hội nghị thượng đỉnh lần này, cả hai nhà lãnh đạo đều đang tìm kiếm một loại "thu hoạch" rất khác.
Đối với ông Tập, việc tiếp đón ông Trump tại đền Thiên Đàn là một sự dàn dựng mang đậm thông điệp về sự trường tồn và chiều sâu văn hóa của Trung Quốc.
"Đó là bối cảnh rất phù hợp để nhắn nhủ với ông Trump và cả thế giới rằng Trung Quốc đang ở đây và đã tồn tại như thế suốt hàng ngàn năm qua", nhà sử học Lars Ulrik Thom tại Bắc Kinh đúc kết.
Với ông Trump, khung cảnh này lại mang ý nghĩa thực tế hơn: nông nghiệp là ưu tiên hàng đầu trong hội nghị, khi nông dân Mỹ đang trông chờ Trung Quốc thu mua lượng lớn đậu nành, ngũ cốc và thịt.
Giới phân tích cho rằng Tổng thống Mỹ đến Bắc Kinh trong bối cảnh tham vọng bị suy giảm do các phán quyết của tòa án về thuế quan.
Điều này buộc ông phải thu hẹp mục tiêu xuống một số thỏa thuận nông sản, máy bay Boeing, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ của Trung Quốc để giải quyết cuộc chiến tại Iran.
Trung Quốc từng là thị trường xuất khẩu nông sản hàng đầu của Mỹ, với kim ngạch gần 24 tỉ USD năm 2024.
Tuy nhiên Bắc Kinh đã đóng băng phần lớn hoạt động thương mại này, sử dụng nó như một đòn bẩy để đối phó với các biện pháp áp thuế của Washington.
Hiện nông dân Mỹ, đặc biệt là những người trồng đậu nành, đang theo dõi liệu Trung Quốc có thực hiện cam kết từ năm ngoái về việc mua 25 triệu tấn đậu nành mỗi năm cho đến năm 2028 hay không.
Những đơn hàng lớn từ Bắc Kinh không chỉ có giá trị kinh tế, mà còn mang ý nghĩa chính trị khi nông dân Mỹ - khối cử tri cốt lõi của ông Trump - cần được xoa dịu trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.
"Mỹ cam kết sẽ cho Iran toàn quyền tiếp cận 12 tỷ USD tài sản bị phong tỏa trong vòng 60 ngày, để số tiền này có thể được chuyển đến và sử dụng tại các ngân hàng được Iran chỉ định mà không chịu bất kỳ hạn chế nào", đài truyền hình nhà nước Iran ngày 30/5 cho biết.
Đầu tuần này, một nguồn tin nói với AFP rằng thống đốc ngân hàng trung ương Iran đã có mặt trong phái đoàn tới Qatar "để thảo luận về các khoản tiền bị đóng băng, vốn được đề cập trong bản ghi nhớ như một phần của thỏa thuận cuối cùng có thể đạt được".
Khối tài sản trị giá 100-123 tỷ USD của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài do các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Tehran từ lâu đã yêu cầu được "rã băng" số tài sản này để giảm bớt áp lực kinh tế trong nước.
Bản tin của truyền hình nhà nước Iran cũng cho biết nước này sẽ tiếp tục quản lý eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Tuy nhiên, đài này cho hay đây là dự thảo "chưa chính thức", đồng nghĩa chưa đạt được sự thống nhất hoàn toàn từ phía Mỹ.
Một ngày trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra những mô tả chi tiết của ông về một thỏa thuận tiềm năng nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran. Ông Trump nhấn mạnh rằng "sẽ không có khoản tiền nào được trao cho đến khi có thông báo mới", điều mà các hãng truyền thông Iran nhanh chóng bác bỏ.
Tổng thống Trump cũng nói rằng Iran sẽ mở cửa trở lại eo biển Hormuz "cho hoạt động vận tải hàng hải mà không bị hạn chế". Mỹ đã nhiều lần tuyên bố việc Iran duy trì quyền kiểm soát đối với huyết mạch hàng hải này là không thể chấp nhận được.
Các nguồn tin của Mỹ nói với AFP rằng thỏa thuận đang chờ chữ ký phê chuẩn của ông Trump, nhưng ông vẫn chưa đưa ra quyết định sau cuộc họp tại Phòng Tình huống ở Nhà Trắng ngày 29/5. Tổng thống Mỹ tuyên bố chỉ ký kết thỏa thuận có lợi cho Mỹ và "đáp ứng các lằn ranh đỏ của mình".
Một ngày sau, khi tham dự Đối thoại Shangri-La ở Singapore, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cho hay Washington "hoàn toàn có khả năng" tái khởi động chiến tranh nếu cần thiết, đồng thời nói thêm "kho dự trữ vũ khí của chúng tôi hoàn toàn đáp ứng được điều đó".
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), đơn vị chịu trách nhiệm cho hoạt động quân sự của Washington ở Trung Đông, đăng trên X rằng lực lượng Mỹ "vẫn hiện diện và duy trì trạng thái cảnh giác trên khắp khu vực".
Mặc dù lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4 phần lớn được duy trì, hai bên vẫn chứng kiến những cuộc đụng độ nhỏ. Tuy nhiên, hoạt động ngoại giao đã được các bên duy trì, bao gồm cả việc ngăn chặn giao tranh giữa Israel và nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon, nơi Iran nhấn mạnh phải là một phần của thỏa thuận tiềm năng.
