Bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Thị Thuý Hằng, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, cho biết theo y học cổ truyền và y học hiện đại, giấc ngủ ban đêm là thời gian quan trọng để cơ thể phục hồi năng lượng, tái tạo tế bào và điều hòa hoạt động của các cơ quan.
Giấc ngủ không đơn thuần là khoảng thời gian nghỉ ngơi mà còn là quá trình phục hồi sinh lý quan trọng của cơ thể. Trong lúc ngủ, cơ thể tiến hành tái tạo năng lượng, điều hòa hoạt động của hệ thần kinh, tăng cường hệ miễn dịch, phục hồi các tế bào bị tổn thương và cân bằng nội tiết.
Nhờ đó, một giấc ngủ chất lượng giúp duy trì sức khỏe, tinh thần tỉnh táo, cải thiện trí nhớ, khả năng tập trung và nâng cao hiệu quả học tập, làm việc trong ngày hôm sau. Ngược lại, tình trạng thiếu ngủ hoặc thức khuya kéo dài có thể làm suy giảm nhiều chức năng của cơ thể, ảnh hưởng tiêu cực đến cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần.
Theo y học cổ truyền, ban đêm là thời điểm cơ thể nuôi dưỡng âm huyết và phục hồi chức năng của các tạng phủ. Trong đó, khoảng 23 giờ – 1 giờ là thời gian Đởm (túi mật) hoạt động mạnh, còn 1 – 3 giờ là thời gian của Can (gan). Đây là 2 tạng có vai trò tàng huyết, điều hòa khí huyết và hỗ trợ giải độc. Vì vậy, việc thức khuya thường xuyên được cho là có thể làm suy giảm can huyết, tổn thương thận âm và khiến khí huyết mất cân bằng.
Hậu quả là người bệnh dễ mất ngủ, ngủ không sâu, đau đầu, chóng mặt, khô mắt, mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng tập trung. Nếu kéo dài, cơ thể có thể suy nhược và sức đề kháng cũng giảm theo.
Theo y học hiện đại, thức khuya thường xuyên có thể làm rối loạn nhịp sinh học (đồng hồ sinh học) của cơ thể. Đây là cơ chế giúp điều hòa nhiều hoạt động quan trọng như chu kỳ ngủ – thức, quá trình tiết hormone và chuyển hóa năng lượng. Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu cho thấy tình trạng thiếu ngủ kéo dài còn liên quan đến nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch và đột quỵ.
Ngoài ra, ngủ muộn thường xuyên cũng ảnh hưởng đến quá trình điều hòa đường huyết và chuyển hóa năng lượng, làm tăng nguy cơ béo phì, tiểu đường loại 2 và các rối loạn chuyển hóa. Không chỉ tác động đến sức khỏe thể chất, thiếu ngủ còn ảnh hưởng đáng kể đến tinh thần, khiến cơ thể dễ căng thẳng, lo âu, giảm khả năng tập trung, hiệu suất học tập, làm việc.
Một số dấu hiệu thường gặp khi cơ thể bị ảnh hưởng do thức khuya gồm: khó ngủ hoặc ngủ không sâu, buồn ngủ vào ban ngày, đau đầu, chóng mặt, mệt mỏi kéo dài, khó tập trung, da xỉn màu và dễ nổi mụn. Những biểu hiện này nếu kéo dài là tín hiệu cho thấy cơ thể cần được điều chỉnh lại thói quen ngủ nghỉ và lối sống.
Để bảo vệ sức khỏe và duy trì đồng hồ sinh học ổn định, mỗi người nên xây dựng thói quen ngủ nghỉ khoa học. Bác sĩ khuyến cáo nên ngủ trước 23 giờ, hạn chế sử dụng điện thoại hoặc các thiết bị điện tử trước khi ngủ, tránh uống cà phê, trà đặc và các đồ uống chứa caffeine vào buổi tối. Bên cạnh đó, duy trì vận động thể chất đều đặn và tạo không gian ngủ yên tĩnh, thoáng mát cũng góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ.
“Một giấc ngủ đủ và chất lượng không chỉ giúp cơ thể phục hồi sau một ngày hoạt động mà còn hỗ trợ tăng cường miễn dịch, cân bằng nội tiết, bảo vệ sức khỏe tim mạch và nâng cao hiệu quả học tập, làm việc. Vì vậy, ngủ đúng giờ và ngủ đủ giấc nên được xem là một trong những thói quen quan trọng để chăm sóc sức khỏe lâu dài”, bác sĩ Thúy Hằng khuyến cáo.
Theo tiến sĩ - bác sĩ Ngô Thị Kim Oanh, Trưởng khoa Châm cứu Dưỡng sinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3, sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh, gió lạnh thổi trực tiếp vào vùng mặt - tai - cổ gáy, cộng với điều kiện sức khỏe không ổn định có thể tạo điều kiện thuận lợi cho rối loạn thần kinh mặt ở một số người.
Liệt mặt ngoại biên là tình trạng dây thần kinh mặt (dây thần kinh số 7) bị tổn thương ở ngoại biên, gây yếu hoặc liệt các cơ biểu cảm ở một bên mặt.
Bác sĩ Kim Oanh cho biết, về mặt sinh lý, sau khi tắm nước nóng, mạch máu ngoại vi giãn ra, vùng đầu - mặt - cổ còn ẩm và cơ thể đang tỏa nhiệt. Nếu vào phòng lạnh ngay hoặc để gió điều hòa thổi trực tiếp vào mặt, cơ thể phải thích nghi đột ngột với chênh lệch nhiệt độ. Ở một số người, kích thích lạnh này có thể ảnh hưởng đến phản ứng mạch máu, gây viêm và làm tăng nhạy cảm của dây thần kinh mặt.
“Điều này không có nghĩa cứ tắm nước nóng rồi nằm điều hòa là sẽ bị liệt mặt. Ở một số người có cơ địa nhạy cảm, đang mệt mỏi, thiếu ngủ, nhiễm siêu vi hoặc có bệnh nền, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể trở thành yếu tố thuận lợi làm khởi phát hoặc làm nặng tình trạng rối loạn chức năng dây thần kinh mặt”, bác sĩ Kim Oanh nói.
Khi dây thần kinh số 7 bị tổn thương, người bệnh thường có các dấu hiệu dễ nhận biết như:
Một số trường hợp kèm đau sau tai, khô hoặc chảy nước mắt, thay đổi vị giác ở phần trước lưỡi và nghe âm thanh vang hơn ở bên bị ảnh hưởng.
Theo bác sĩ Kim Oanh, một điểm rất quan trọng là cần phân biệt liệt mặt ngoại biên với đột quỵ.
“Nếu méo miệng đi kèm yếu tay chân, nói khó, nuốt khó, lơ mơ, chóng mặt dữ dội, mất thăng bằng, nhìn mờ hoặc đau đầu dữ dội đột ngột, người bệnh cần được đưa đến cơ sở cấp cứu ngay. Đây là nhóm dấu hiệu cảnh báo tổn thương thần kinh trung ương (đột quỵ), không nên tự theo dõi tại nhà và không nên tự xử trí bằng các biện pháp dân gian”, bác sĩ Kim Oanh nhấn mạnh.
Để giảm nguy cơ, bác sĩ khuyên:
Người thường xuyên tắm nước nóng và sử dụng điều hòa trong mùa hè nên tránh thay đổi nhiệt độ quá đột ngột.
Sau khi tắm, cần lau khô người và tóc, đặc biệt là vùng đầu, mặt, tai và cổ gáy. Không nên vào ngay phòng quá lạnh hoặc nằm ngay dưới luồng gió điều hòa.
Nên chỉnh hướng gió lệch khỏi mặt, duy trì nhiệt độ phòng ở mức dễ chịu và tránh để phòng ngủ quá lạnh so với môi trường bên ngoài.
Nếu vừa đi ngoài nắng về hoặc đang ra nhiều mồ hôi, nên nghỉ vài phút để cơ thể hạ nhiệt dần rồi mới tắm.
Trong đời sống hằng ngày, người dân nên chú ý nếu buổi sáng ngủ dậy thấy miệng bị lệch, đánh răng nước chảy ra một bên, mắt một bên nhắm không kín, cười méo hoặc không thể nhăn trán đều hai bên. Đây là những dấu hiệu gợi ý tổn thương dây thần kinh mặt và nên đi thăm khám sớm.
Theo nghiên cứu mới từ Đại học Oulu (Phần Lan), thời điểm đi ngủ không nhất quán có thể làm tăng đáng kể nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch nghiêm trọng, đặc biệt đối với những người ngủ ít hơn 8 tiếng.
Nghiên cứu đã tìm thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa giờ đi ngủ thất thường và khả năng gia tăng các biến cố liên quan đến tim. Cụ thể, những người có thời gian ngủ dưới 8 tiếng và lịch trình giấc ngủ biến động mạnh phải đối mặt với nguy cơ cao gấp đôi so với những người có thói quen nhất quán hơn.
Đáng chú ý, thời điểm thức dậy lại không phải là yếu tố quan trọng nhất, vì thời gian thức dậy thất thường không cho thấy mối liên hệ rõ ràng với các vấn đề về tim.
Các biến cố tim mạch nghiêm trọng được đề cập trong nghiên cứu này bao gồm các tình trạng cần chăm sóc y tế chuyên khoa, chẳng hạn như nhồi máu cơ tim hoặc nhồi máu não (đột quỵ).
Nhà nghiên cứu sau tiến sĩ Laura Nauha từ Đại học Oulu cho biết: "Nghiên cứu trước đây đã liên kết các mô hình giấc ngủ thất thường với các rủi ro về sức khỏe tim mạch, nhưng đây là lần đầu tiên chúng tôi xem xét riêng biệt sự biến thiên của giờ đi ngủ, giờ thức dậy và điểm giữa của khoảng thời gian ngủ - cũng như các mối liên hệ độc lập của chúng với các biến cố tim mạch chính".
Để đi đến kết luận này, các nhà nghiên cứu đã theo dõi 3.231 cá nhân sinh năm 1966 tại Bắc Phần Lan. Thói quen ngủ của họ được theo dõi trong khoảng thời gian một tuần ở tuổi 46 bằng các thiết bị theo dõi hoạt động để đo lường thời gian nằm trên giường. Sau đó, kết quả sức khỏe của họ được giám sát trong hơn 10 năm bằng cách sử dụng dữ liệu từ sổ đăng ký chăm sóc sức khỏe.
Kết quả đã chỉ ra rằng sự nhất quán của giờ đi ngủ là một yếu tố đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe lâu dài. Giải thích về điều này, nhà nghiên cứu Nauha nhận định: "Những phát hiện của chúng tôi cho thấy rằng đặc biệt là sự đều đặn của giờ đi ngủ, có thể quan trọng đối với sức khỏe tim mạch. Nó phản ánh nhịp điệu của cuộc sống hằng ngày - và mức độ dao động của chúng".
Theo Nauha, các thói quen sinh hoạt hằng ngày đóng một vai trò vô cùng lớn trong việc định hình sức khỏe tim mạch theo thời gian. Bà chia sẻ thêm: "Duy trì một lịch trình giấc ngủ đều đặn là một yếu tố mà hầu hết chúng ta đều có thể tác động được".
Do đó, việc xây dựng và tuân thủ một giờ giấc đi ngủ cố định không chỉ giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ mà còn là một biện pháp bảo vệ trái tim thiết thực, đặc biệt là khi con người bước vào tuổi trung niên.
Mỡ động vật như mỡ heo, mỡ bò thường chứa nhiều a xít béo bão hòa. Khi ăn quá nhiều trong thời gian dài, nhóm chất béo này có thể làm tăng cholesterol "xấu" LDL trong máu. Đây là loại cholesterol làm tăng nguy cơ xơ vữa động mạch và bệnh tim, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Hiệp hội Tim mạch Mỹ khuyến cáo người có nguy cơ bệnh tim nên hạn chế chất béo bão hòa, có nhiều trong mỡ động vật, bơ và sữa nguyên kem, xuống dưới khoảng 6% tổng lượng calo mỗi ngày. Cách này có thể góp phần kiểm soát cholesterol và giảm nguy cơ tim mạch.
Trong khi đó, nhiều loại dầu thực vật như dầu ô liu, dầu cải, dầu đậu nành, dầu hướng dương hoặc dầu làm từ trái bơ lại chứa nhiều chất béo không bão hòa đơn và không bão hòa đa. Những chất béo này là có lợi, có thể giúp giảm cholesterol "xấu" LDL và bảo vệ thành mạch máu.
Tuy nhiên, không phải tất cả dầu thực vật đều tốt như nhau. Ví dụ, dầu dừa và dầu cọ vẫn chứa lượng chất béo bão hòa khá cao. Do đó, nếu mục tiêu là bảo vệ tim mạch thì không nên sử dụng quá thường xuyên.
Một số quan điểm cho rằng mỡ heo truyền thống có thể tốt hơn dầu thực vật vì ít chế biến và tự nhiên. Tuy nhiên, mỡ heo dù ít chế biến nhưng vẫn chứa tỷ lệ chất béo bão hòa cao hơn nhiều loại dầu thực vật phổ biến. Nếu dùng thường xuyên với lượng lớn, đặc biệt khi chế độ ăn đã có nhiều thịt đỏ, nội tạng hoặc đồ chiên rán, nguy cơ tim mạch sẽ tăng lên.
Một điều cũng rất quan trọng là cách nấu. Ngay cả dầu được xem là tốt cho sức khỏe cũng có thể trở thành không tốt nếu sử dụng sai cách. Khi dầu hoặc mỡ bị đun ở nhiệt độ quá cao nhiều lần, đặc biệt trong các món chiên ngập dầu, chúng có thể bị ô xy hóa và tạo ra các hợp chất không tốt cho tim mạch.
Nếu muốn dùng hằng ngày thì hãy ưu tiên dùng dầu ô liu nguyên chất, dầu cải, dầu làm từ trái bơ, dầu đậu nành và dầu hướng dương. Trong khi đó, mỡ heo, bò không nhất thiết phải bị loại bỏ hoàn toàn. Chúng chỉ nên dùng với lượng vừa phải thay vì trở thành nguồn chất béo chính trong khẩu phần hằng ngày, theo Healthline.