Giữa dòng người mặc đồ đen tiễn đưa cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei tại Tehran đầu tháng 7, những tiếng hô vang không chỉ hướng về người đã khuất. Khi Tổng thống Masoud Pezeshkian xuất hiện tại tang lễ, một nhóm người đồng thanh hô “cái chết cho kẻ thỏa hiệp”, coi việc Iran theo đuổi đàm phán với Mỹ là “sự phản bội”.
Ngoại trưởng Abbas Araghchi, kiến trúc sư của các cuộc đàm phán với Mỹ, cũng phải rời lễ tang sau khi bị đám đông chỉ trích và gọi là “kẻ phản bội bán rẻ đất nước”.
Theo Arash Azizi, chuyên gia về Iran tại Mỹ, những phản ứng này cho thấy sự rạn nứt ngày càng gay gắt trong nội bộ Tehran, giữa lúc Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei vẫn chưa xuất hiện trước công chúng kể từ khi lên kế nhiệm.
“Lãnh tụ Mojtaba vắng mặt đồng nghĩa Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf cùng các đồng minh đang nắm quyền điều hành đất nước trên thực tế. Vì vậy, phe siêu cứng rắn đã cáo buộc ông Ghalibaf và ông Pezeshkian âm mưu thực hiện một ‘cuộc đảo chính'”, ông Azizi nói với CNN.
Phe “siêu cứng rắn” là một phần trong phe bảo thủ Iran, thế lực từ lâu đã đóng vai trò chi phối trong hệ thống chính trị nước này. Phe này gồm các nghị sĩ thuộc Jebhe-ye Paydari (Mặt trận Kiên định) trong quốc hội, một bộ phận Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), giáo sĩ, quan chức tư pháp và mạng lưới chính trị xoay quanh cựu quan chức an ninh Saeed Jalili.
Phe này thường tự xem mình là những người bảo vệ “tinh thần cách mạng” trước nguy cơ Iran bị ảnh hưởng bởi phương Tây. Họ cho rằng đàm phán không đơn thuần là ngoại giao, mà còn là sự nhượng bộ về ý thức hệ. Về vấn đề hạt nhân, họ ủng hộ Iran duy trì năng lực răn đe.
Sau khi Tehran ký bản ghi nhớ với Washington giữa tháng 6, phe “siêu cứng rắn” chuyển hướng chỉ trích sang nhóm trực tiếp tham gia tiến trình ngoại giao. Nghị sĩ Mahmoud Nabavian, gương mặt nổi bật của Jebhe-ye Paydari, liên tục cáo buộc chính phủ Iran đi chệch định hướng của Lãnh tụ Tối cao.
“Cảnh báo người dân Iran: Có phải một cuộc đảo chính đang diễn ra?”, ông Nabavian viết trên mạng xã hội X trước tang lễ cố lãnh tụ Khamenei. Vài ngày sau, ông tiếp tục tuyên bố sẽ “giương cao ngọn cờ báo thù cho cố lãnh đạo và kiên quyết đứng lên chống lại cuộc đảo chính”.
Hồi tháng 5, Nabavian đã công khai chỉ trích quá trình thương lượng với Mỹ về chương trình hạt nhân là “sai lầm chiến lược”, đồng thời kêu gọi loại Ngoại trưởng Araghchi khỏi nhóm đàm phán.
Một số nghị sĩ cùng phe Paydari còn cho rằng nhóm đàm phán đang tìm cách chuyển trọng tâm quyền lực từ Lãnh tụ Tối cao và quốc hội sang Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, cơ quan phụ trách những quyết sách quan trọng về chiến tranh và an ninh.
“Đó là cuộc đảo chính về chính trị mà họ đã vạch ra và đang từng bước thực hiện”, nghị sĩ Kamran Ghazanfari nói hồi đầu tháng 7.
Không chỉ dừng ở các tuyên bố chính trị, một số người thân phe bảo thủ còn công khai đe dọa các lãnh đạo cấp cao theo đường lối ôn hòa.
“Ngài Tổng thống, nếu những điều kiện của Lãnh tụ không được thực hiện thì chúng tôi sẽ là người kề dao vào cổ ông. Chúng tôi sẽ biến cuộc sống của ông thành địa ngục”, Mohammad Ali Bakhshi, một quan chức tôn giáo có liên hệ với giới an ninh Iran, cảnh báo Tổng thống Pezeshkian trong một buổi lễ.
Phát biểu này vấp phải nhiều chỉ trích, nhưng không có thông tin nào cho thấy Bakhshi đã bị xử lý.
Trong khi phe “siêu cứng rắn” gia tăng sức ép nhằm vào nhóm lãnh đạo theo đuổi nỗ lực ngoại giao, những tiếng nói ôn hòa trong hệ thống chính trị Iran cũng bắt đầu công khai đáp trả. Thay vì chỉ bảo vệ tiến trình đàm phán, họ cho rằng chính lập trường của phe cứng rắn, bảo thủ đã góp phần khiến Iran bỏ lỡ nhiều cơ hội giảm căng thẳng với phương Tây và phải trả giá bằng những tổn thất kinh tế lẫn quân sự.
“Phần nào nguyên nhân dẫn đến hai cuộc chiến lớn nhằm vào Iran chính là cách các phần tử cực đoan diễn giải tôn giáo. Giờ đây, họ lại tiếp tục bóp méo tôn giáo để đánh bại ngoại giao”, Heshmatollah Falahatpisheh, cựu chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc hội Iran, viết trên báo Toseh Irani.
Theo ông Falahatpisheh, chính những người từng phản đối các cuộc đàm phán trong giai đoạn 2021-2022 với cam kết sẽ đạt được một thỏa thuận tốt hơn đã không thực hiện được lời hứa đó. Cựu quan chức này kêu gọi truy cứu trách nhiệm những người đã biến cơ hội ngoại giao thành xung đột quân sự.
Nhà phân tích Abdolrahman Fathollahi đưa ra góc nhìn khác trên báo Shargh của Iran, tập trung vào những tác động của xung đột đối với người dân. Theo ông Fathollahi, sau nhiều ngày Mỹ không kích các cảng biển, sân bay và hạ tầng ở miền nam Iran, người dân các tỉnh ven vịnh Ba Tư mới là những người trực tiếp gánh chịu hậu quả từ thương vong, mất điện, thiếu nước và gián đoạn giao thông.
Ông chỉ trích những người ở Tehran kêu gọi tiếp tục chiến tranh nhưng không phải đối mặt với hậu quả của các quyết định đó.
“Không thể đánh trống trận từ nơi an toàn ở thủ đô, rồi đẩy mọi cái giá lên vai những người đang sống ở tuyến đầu”, ông Fathollahi viết. Theo ông, việc điều chỉnh cách tiếp cận và tận dụng các kênh ngoại giao “là điều cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia và giảm những tổn thất mà xã hội đang phải gánh chịu”.
Phe “siêu cứng rắn” số lượng không lớn, nhưng vẫn nắm giữ nhiều vị trí quan trọng trong quốc hội, hệ thống truyền thông nhà nước và tổ chức quyền lực khác. Ông Jalili, cựu thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, từng giành hơn 13 triệu phiếu trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2024.
Dù liên tục tạo sức ép, phe “siêu cứng rắn” cũng đối mặt với dấu hiệu bị thu hẹp ảnh hưởng trong bộ máy. Hôm 14/7, nghị sĩ Nabavian cùng một nghị sĩ khác có lập trường tương tự đã bị miễn nhiệm khỏi Ủy ban An ninh Quốc gia.
Chuyên gia Azizi cho rằng động thái này phản ánh nỗ lực của Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf nhằm hạn chế ảnh hưởng của phe cứng rắn.
“Chúng ta đang chứng kiến ông Ghalibaf tìm cách gạt các thành phần cứng rắn này ra bên lề. Họ đang trở thành gánh nặng đối với hệ thống và ngày càng công khai mâu thuẫn, trong bối cảnh Iran vốn đã đối mặt nhiều bất ổn”, ông Azizi nói.
Nỗ lực của phe chủ hòa ở Iran cũng phải đối mặt với áp lực từ bên ngoài, đó là chiến dịch không kích ngày càng mở rộng của Mỹ. Quân đội Mỹ rạng sáng 20/7 ném bom nhiều mục tiêu ở các tỉnh miền bắc và miền trung Iran, thay vì chỉ tập trung tấn công khu vực gần eo biển Hormuz như trước đây.
Điều này đã khiến Tổng thống Pezeshkian phải tuyên bố bắt đầu “cuộc chiến tổng lực” với Mỹ, nói rằng đây là “hệ quả tất yếu” mà Iran phải chấp nhận. Dù vậy, Iran không từ bỏ nỗ lực ngoại giao và các cuộc trao đổi với Mỹ thông qua bên trung gian vẫn tiếp diễn, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết.
Financial Times ngày 1/7 dẫn những nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết các quan chức Đức đang đề nghị Mỹ phê duyệt thỏa thuận sản xuất vũ khí chung, trước khi hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ vào tuần tới.
Theo một nguồn tin, Đức và Mỹ đang đàm phán phương án nhằm điều phối hợp tác giữa ngành công nghiệp quốc phòng hai nước. Một người khác thêm rằng những cuộc thảo luận xoay quanh "bất cứ điều gì có thể giúp hai nước tăng cường năng lực phòng thủ", trong đó có cùng chế tạo tên lửa hành trình Tomahawk và đạn đánh chặn PAC-3 của tổ hợp phòng không Patriot.
Các công ty quốc phòng Đức và Mỹ đã thiết lập một số quan hệ đối tác. Tập đoàn Rheinmetall đang chế tạo thân máy bay cho tiêm kích F-35 của Lockheed Martin. MBDA-Raytheon dự kiến mở cơ sở chế tạo đạn PAC-2 và GEM-T đời cũ hơn cho Patriot vào cuối năm nay.
Theo nhóm phân tích Army Recognition có trụ sở tại Bỉ, tham vọng chế tạo tên lửa Tomahawk và PAC-3 là một phần nỗ lực mở rộng lực lượng vũ trang Đức với ngân sách 100 tỷ euro (khoảng 114 tỷ USD), đồng thời rút ngắn thời gian giao hàng và đa dạng hóa cơ sở công nghiệp tên lửa của NATO.
Chiến lược này còn nhằm giảm thiểu phụ thuộc vào dây chuyền sản xuất tại Mỹ, vốn đang chịu áp lực lớn trước nhu cầu của hàng loạt quốc gia do xung đột Ukraine và Trung Đông.
Điều này cũng sẽ giúp các quốc gia như Đức tiếp nhận vũ khí nhanh hơn, trong lúc họ chạy đua bổ sung kho dự trữ sau khi viện trợ cho Ukraine. Tuy nhiên, mọi quyết định liên quan đến chế tạo sản phẩm sử dụng công nghệ nhạy cảm của Mỹ ở nước ngoài đều cần sự chấp thuận từ Washington.
Theo một nguồn tin, chính phủ Đức đã liên hệ với chi nhánh MBDA tại nước này về phương án hợp tác với Raytheon, hãng sản xuất tên lửa Tomahawk, để chế tạo biến thể phóng từ mặt đất có tầm bắn 2.000 km. MBDA và Raytheon đã hợp tác với nhau trong thời gian dài, song chưa đàm phán trực tiếp về sản xuất Tomahawk.
Các công ty quốc phòng Mỹ đang vật lộn với lượng đơn hàng tồn đọng lớn, cùng tình trạng chậm trễ trong cung cấp linh kiện quan trọng như động cơ tên lửa dùng nhiên liệu rắn.
Ngoài ra, Đức còn đặt mục tiêu lấp đầy khoảng trống trong năng lực răn đe mà Mỹ có thể để lại khi điều chỉnh cam kết với NATO và chuyển nguồn lực quân sự sang khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.
Sau khi liên tục phóng tên lửa, máy bay không người lái (UAV) tấn công bán đảo Crimea, lực lượng Ukraine giờ tiếp tục nhắm đến "đội tàu bóng tối" của Moskva hoạt động trên biển Azov. Đội tàu này được cho là đã giúp Nga xuất khẩu dầu khí giữa vòng vây trừng phạt của phương Tây trong hơn 4 năm qua.
Theo Bộ Tổng tham mưu Ukraine và chỉ huy lực lượng thiết bị không người lái Ukraine (USF) Robert Brovdi, lực lượng nước này gần đây tập kích thành công 10 phương tiện của Nga chỉ trong một đêm ở biển Azov, bao gồm sà lan và tàu dầu được sử dụng để vận chuyển dầu mỏ cùng các sản phẩm hóa dầu khác.
"Hạ tầng trung chuyển trên bán đảo đêm nào cũng bị tấn công, giao thông qua eo biển đã ngừng hoàn toàn, trong khi hoạt động bốc dỡ hàng hóa chỉ được duy trì ở mức tối thiểu", ông Brovdi viết trên mạng xã hội hôm 13/7, đề cập tới eo biển Kerch và mạng lưới hậu cần phục vụ bán đảo Crimea.
Ông Brovdi ngày 15/7 cho hay UAV Ukraine đã tấn công 116 tàu Nga ở biển Azov trong vòng 9 ngày qua.
Biển Azov nằm giữa Nga, dải bờ biển phía nam Ukraine mà Moskva kiểm soát từ năm 2022 và bán đảo Crimea. Đây là tuyến đường quan trọng để Nga tiếp tế cho bán đảo Crimea, cũng như vận chuyển các mặt hàng nông nghiệp, bao gồm cả ngũ cốc từ các vùng lãnh thổ mà họ kiểm soát ở Ukraine, ra Biển Đen.
Nga đã phần nào thừa nhận các vụ tấn công nhằm vào tàu thuyền của nước này trên biển Azov. Ngày 12/7, Thống đốc vùng Rostov Yury Slyusar cho biết một tàu chở dầu đã bị hư hại trên đường tới biển Đen. Theo ông, đám cháy trên tàu đã được khống chế, thủy thủ đoàn được sơ tán an toàn và không xảy ra tràn dầu vì tàu không chở hàng.
Tuy nhiên, cũng trong ngày 12/7, hai vụ tràn dầu lớn được ghi nhận ngoài khơi thành phố cảng Taganrog, vùng Rostov. Sự cố diễn ra sau loạt cuộc tấn công mà Ukraine thực hiện hồi đầu tháng 7 nhằm vào các tàu chở xăng dầu của Nga đang trên đường tới Crimea.
Các cuộc tấn công dồn dập đã buộc Nga phải đình chỉ giao thông qua biển Azov bằng cách đóng cửa hai tuyến đường thủy chiến lược. Một là kênh Don-Azov, nối biển Azov với các tuyến đường thủy nội địa, và hai là eo biển Kerch nối biển Azov với biển Đen.
Hình ảnh vệ tinh và các dịch vụ theo dõi tàu thuyền cho thấy các đoàn tàu đang xếp hàng dài chờ đợi ở cả hai bên bờ biển Azov, theo CNN.
Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) ở Mỹ cho hay quân đội Ukraine bắt đầu đẩy mạnh các cuộc tấn công nhắm vào tàu thuyền trên biển Azov từ đầu tuần trước. ISW nhận xét các cuộc tấn công của Ukraine ở biển Azov "đánh dấu giai đoạn mới trong nỗ lực của Ukraine nhằm cô lập Crimea khỏi mạng lưới hậu cần của Nga và làm gián đoạn các tuyến vận tải biển của Moskva, đặc biệt là đối với các sản phẩm dầu mỏ và ngũ cốc".
Nga là nước xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 20% lượng lúa mì xuất khẩu toàn cầu, theo Cơ quan Nông nghiệp Nước ngoài thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ. Khoảng 25% lượng lúa mì xuất khẩu của Nga được vận chuyển qua biển Azov, theo Andrey Sizov, nhà phân tích thị trường nông nghiệp hàng đầu tại khu vực biển Đen.
"Biển Đen cũng quan trọng đối với thị trường lúa mì tương tự vịnh Ba Tư đối với thị trường dầu thô. Đây là khu vực cung cấp lúa mì lớn nhất cho thị trường toàn cầu", Sizov nói, đồng thời cảnh báo nếu tình hình kéo dài, thiệt hại kinh tế của Nga có thể lên tới hàng tỷ USD.
Nga tuyên bố có thể bỏ qua biển Azov và chuyển hướng toàn bộ lượng ngũ cốc xuất khẩu của mình qua các cảng khác ở biển Đen. Tuy nhiên, ông Sizov cho biết điều này là bất khả thi trong mùa cao điểm, khi tổng lượng ngũ cốc xuất khẩu của Nga vượt xa công suất bốc dỡ của các cảng đó.
Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov ngày 15/7 cho rằng chiến dịch tấn công tàu bè của Ukraine ở biển Azov "thậm chí còn hơn cả nạn cướp biển". Trong khi đó, các quan chức Ukraine tuyên bố họ chỉ chủ ý nhắm vào các phương tiện phục vụ hoạt động quân sự của Nga.
Evhen Karas, chỉ huy trung đoàn thiết bị không người lái độc lập số 413 của Ukraine, cho biết Nga đã biến Crimea thành căn cứ quân sự khổng lồ với các đơn vị hỗ trợ cho lực lượng đang cố gắng tiến sâu hơn vào Ukraine.
"Chúng tôi đang cắt đứt tất cả các tuyến hậu cần", ông Karas nói với CNN, đồng thời cho biết năng lực tấn công xa hơn của Ukraine với chi phí thấp hơn "đã trở thành vấn đề mà Nga không thể giải quyết".
Ông cảnh báo Ukraine sẽ tăng cường áp lực này với Nga, cho rằng hiện tại "mới chỉ là khởi đầu".
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đang thăm cấp nhà nước tới Sri Lanka ngày 7-8/5, theo lời mời của Tổng thống Sri Lanka Anura Kumara Dissanayake.
"Chuyến thăm mang thông điệp đối ngoại đặc biệt quan trọng, thể hiện sự coi trọng của ta đối với Sri Lanka cũng như khu vực Nam Á. Đây là chuyến thăm cấp cao nhất của lãnh đạo Việt Nam đến Sri Lanka trong lịch sử kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1970", Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường cho biết, theo Bộ Ngoại giao.
Chuyến thăm sẽ góp phần củng cố mối quan hệ hữu nghị truyền thống, thắt chặt tình cảm hữu nghị giữa lãnh đạo và nhân dân hai nước đã được xây dựng trong suốt chiều dài lịch sử.
Trong bối cảnh Sri Lanka vừa bước ra khỏi cuộc khủng hoảng và đang nỗ lực phục hồi, phát triển đất nước, chuyến thăm thể hiện sự quan tâm, chia sẻ, khẳng định Việt Nam luôn sát cánh, đồng hành cùng các nước bạn bè truyền thống.
Chuyến thăm cũng tạo xung lực mới, định hình khuôn khổ hợp tác cho giai đoạn tiếp theo. Sri Lanka là nước có vị trí chiến lược quan trọng, án ngữ tuyến hàng hải quan trọng ở Ấn Độ Dương, đồng thời là thị trường tiềm năng với gần 30 triệu dân.
Hai bên sẽ thúc đẩy hợp tác biển, an ninh hàng hải, kết nối cảng biển, tăng cường hợp tác văn hóa, du lịch, Phật giáo và giao lưu nhân dân giữa hai nước.
"Chúng ta có cơ sở vững chắc để tin tưởng đây sẽ là dấu mốc chính trị quan trọng, tạo xung lực mới và mở ra giai đoạn phát triển mới cho quan hệ hai nước, với tin cậy chính trị được tăng cường ở mức cao hơn, hợp tác trên phạm vi và tầm mức sâu rộng hơn, hiệu quả và thực chất hơn", Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Cường nói.
Cùng với chuyến thăm Ấn Độ, chuyến thăm Sri Lanka của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước thể hiện sự quan tâm, coi trọng của Việt Nam đối với khu vực Nam Á, quyết tâm cùng các nước trong khu vực thúc đẩy hợp tác theo chiều sâu vì lợi ích của nhân dân Việt Nam và các nước, vì hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực.
Việt Nam và Sri Lanka thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21/7/1970. Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt khoảng 260 triệu USD, tăng 20% so với năm 2024. Hai nước đặt mục tiêu sớm đưa kim ngạch thương mại hai chiều đạt 1 tỷ USD. Hai bên hợp tác tốt tại các diễn đàn quốc tế và khu vực.
